Hoofdstuk 1: Methodisch Werken
Wat is methodisch werken?
Methodisch werken betekent dat je een vaste, bewuste werkwijze volgt bij begeleiding en
ondersteuning. Je werkt samen met de cliënt en andere betrokkenen volgens een duidelijk
stappenplan, gericht op een concreet doel. Door regelmatig te evalueren pas je de
begeleiding aan waar nodig, zodat deze altijd aansluit bij de wensen, behoeften en
mogelijkheden van de cliënt.
Belangrijke begrippen
● Methode: vaste, doordachte werkwijze om een doel te bereiken (ook wel werkwijze).
● Methodiek: samenhangende set van methoden.
● Methodologie: theorie en principes achter de methode of methodiek (de leer ervan).
Voordelen van methodisch werken
● Je hebt grip op het proces en werkt efficiënt en effectief.
● De kans op fouten neemt af door vooruit te plannen.
● Iedereen (begeleiders, cliënt, naasten) weet wat te verwachten is.
● Je kunt je eigen handelen bespreekbaar maken en verbeteren.
Toepassing
● Je begeleidt een cliënt (bijv. dakloze, kind met gedragsproblemen).
● Of een groep cliënten (bijv. vrouwen in opvanghuis, bezoekers buurtcentrum).
Kenmerken van methodisch werken
, Kenmer Betekenis
k
Doelgeri Samen met cliënt/groep werken naar een
cht concreet doel
Systema Werken volgens vaste, logische stappen
tisch
Procesm Stappen sluiten naadloos op elkaar aan
atig
Bewust Weten wat en waarom je iets doet
De 4 pijlers van methodisch handelen
1. Doelgericht handelen
● Bepaal samen met cliënt en betrokkenen een duidelijk doel.
● Vertaal het doel naar concrete resultaten.
● Gebruik tussendoelen als het einddoel te ver weg is.
● Motiveer open en eerlijk, zonder dwang.
2. Systematisch handelen
● Bepaal een logische volgorde van stappen om het doel te bereiken.
● Stel prioriteiten en werk volgens een uitgewerkt plan.
● Voorbeeld: Bij ondersteuning administratie eerst uitleggen, daarna zelfredzaamheid
opbouwen, niet alles overnemen.
3. Procesmatig handelen
● Zorg dat elke stap aansluit op de vorige en volgende.
● Vermijd acties die niet bijdragen aan het doel.
● Voorbeeld: Taart bakken: bloem en boter mengen is procesmatig, tussendoor sap
pakken niet.
, 4. Bewust handelen
● Weet altijd wat je doet en waarom.
● Houd het doel voor ogen en onderbouw elke stap.
● Voorbeeld: Focus op concrete gedragsverandering bij cliënt, niet op zomaar kletsen.
Cyclisch werken: het stappenplan
Methodisch werken is een cyclisch proces: na het behalen van een doel begin je weer
opnieuw met een nieuw doel. Het proces stopt nooit.
Stappen:
1. Informatie verzamelen over de beginsituatie
○ Bronnen: cliënt zelf, naasten/mantelzorgers, andere professionals, eigen
observaties.
2. Ondersteuningsvraag formuleren
○ Wat heeft de cliënt/groep nodig? Wat kan hij al? Wat niet?
○ Formuleer een concrete ondersteuningsvraag.
○ Voorbeeld: Jannys wil zelfstandig met het OV reizen → "Ondersteun mij bij
zelfstandig reizen met het openbaar vervoer."
3. Doelen formuleren
○ Houd rekening met wensen, mogelijkheden, budget en eigen deskundigheid.
○ Bespreek doelen met cliënt en betrokkenen.
○ Voorbeeld: Jannys kan over een maand zelfstandig reizen.
4. Plannen maken en uitvoeren
○ Maak een plan van aanpak met de 5 W’s: wie, wat, waar, waarmee,
wanneer?
○ Denk ook na over mogelijke problemen en oplossingen.
○ Voer het plan uit en blijf observeren.
○ Pas het plan aan als nodig.
5. Evalueren en bijstellen
○ Beoordeel of doelen zijn gehaald en hoe het proces verliep.
○ Evalueer tevredenheid en effectiviteit.
○ Pas begeleiding aan als situatie verandert.
○ Start opnieuw bij stap 1 als er nieuwe doelen zijn.
Praktijkvoorbeeld evaluatie
Een wijkteam organiseert een kleding- en speelgoedbeurs, maar ontdekt dat buurtbewoners
liever een koffie-uurtje willen. De wijkmanager past het plan aan en zorgt voor een geschikte
ruimte. Zo sluit het plan beter aan bij de bewoners.
, Methodisch werken op basis van erkende
interventies
Wat zijn erkende interventies?
● Concrete methodes die beoordeeld zijn op kwaliteit en effectiviteit.
● Betere interventies vergroten de kans op succes en besparen kosten.
Waar vind je erkende interventies?
● Databank Effectieve jeugdinterventies (Nederlands Jeugdinstituut)
● Databank Erkende interventies gehandicaptenzorg (Kennisplein
gehandicaptensector)
● Databank Effectieve sociale interventies (Movisie)
● Diverse databanken Ministerie van VWS: huiselijk geweld, jeugd, sport, GGZ, justitie.
Toepassen en volhouden
● Ken en pas de methode consequent toe.
● Soms wil cliënt het, maar omgeving niet; evalueer en bespreek aanpassingen.
Praktijkvoorbeeld: Krachtwerk
● Milou (18) voelt zich nutteloos, stopt met opleiding.
● Ze krijgt hulp via de erkende interventie Krachtwerk.
● Eerste stap: uitkering aanvragen en solliciteren.
● Ouders zijn tegen een uitkering → overleg en mogelijk aanpak aanpassen.
Hoe worden interventies erkend?
● Succesvolle toepassing op meerdere plekken.
● Beschikbaarheid van handboek en procesevaluatie.
● Onafhankelijk panel beoordeelt logica en consistentie.
● Beoordelingen:
○ Goed beschreven
○ Goed onderbouwd
○ Effectief
● Erkenningscommissie Maatschappelijke ondersteuning, participatie en veiligheid
beoordeelt.
●
Wat is methodisch werken?
Methodisch werken betekent dat je een vaste, bewuste werkwijze volgt bij begeleiding en
ondersteuning. Je werkt samen met de cliënt en andere betrokkenen volgens een duidelijk
stappenplan, gericht op een concreet doel. Door regelmatig te evalueren pas je de
begeleiding aan waar nodig, zodat deze altijd aansluit bij de wensen, behoeften en
mogelijkheden van de cliënt.
Belangrijke begrippen
● Methode: vaste, doordachte werkwijze om een doel te bereiken (ook wel werkwijze).
● Methodiek: samenhangende set van methoden.
● Methodologie: theorie en principes achter de methode of methodiek (de leer ervan).
Voordelen van methodisch werken
● Je hebt grip op het proces en werkt efficiënt en effectief.
● De kans op fouten neemt af door vooruit te plannen.
● Iedereen (begeleiders, cliënt, naasten) weet wat te verwachten is.
● Je kunt je eigen handelen bespreekbaar maken en verbeteren.
Toepassing
● Je begeleidt een cliënt (bijv. dakloze, kind met gedragsproblemen).
● Of een groep cliënten (bijv. vrouwen in opvanghuis, bezoekers buurtcentrum).
Kenmerken van methodisch werken
, Kenmer Betekenis
k
Doelgeri Samen met cliënt/groep werken naar een
cht concreet doel
Systema Werken volgens vaste, logische stappen
tisch
Procesm Stappen sluiten naadloos op elkaar aan
atig
Bewust Weten wat en waarom je iets doet
De 4 pijlers van methodisch handelen
1. Doelgericht handelen
● Bepaal samen met cliënt en betrokkenen een duidelijk doel.
● Vertaal het doel naar concrete resultaten.
● Gebruik tussendoelen als het einddoel te ver weg is.
● Motiveer open en eerlijk, zonder dwang.
2. Systematisch handelen
● Bepaal een logische volgorde van stappen om het doel te bereiken.
● Stel prioriteiten en werk volgens een uitgewerkt plan.
● Voorbeeld: Bij ondersteuning administratie eerst uitleggen, daarna zelfredzaamheid
opbouwen, niet alles overnemen.
3. Procesmatig handelen
● Zorg dat elke stap aansluit op de vorige en volgende.
● Vermijd acties die niet bijdragen aan het doel.
● Voorbeeld: Taart bakken: bloem en boter mengen is procesmatig, tussendoor sap
pakken niet.
, 4. Bewust handelen
● Weet altijd wat je doet en waarom.
● Houd het doel voor ogen en onderbouw elke stap.
● Voorbeeld: Focus op concrete gedragsverandering bij cliënt, niet op zomaar kletsen.
Cyclisch werken: het stappenplan
Methodisch werken is een cyclisch proces: na het behalen van een doel begin je weer
opnieuw met een nieuw doel. Het proces stopt nooit.
Stappen:
1. Informatie verzamelen over de beginsituatie
○ Bronnen: cliënt zelf, naasten/mantelzorgers, andere professionals, eigen
observaties.
2. Ondersteuningsvraag formuleren
○ Wat heeft de cliënt/groep nodig? Wat kan hij al? Wat niet?
○ Formuleer een concrete ondersteuningsvraag.
○ Voorbeeld: Jannys wil zelfstandig met het OV reizen → "Ondersteun mij bij
zelfstandig reizen met het openbaar vervoer."
3. Doelen formuleren
○ Houd rekening met wensen, mogelijkheden, budget en eigen deskundigheid.
○ Bespreek doelen met cliënt en betrokkenen.
○ Voorbeeld: Jannys kan over een maand zelfstandig reizen.
4. Plannen maken en uitvoeren
○ Maak een plan van aanpak met de 5 W’s: wie, wat, waar, waarmee,
wanneer?
○ Denk ook na over mogelijke problemen en oplossingen.
○ Voer het plan uit en blijf observeren.
○ Pas het plan aan als nodig.
5. Evalueren en bijstellen
○ Beoordeel of doelen zijn gehaald en hoe het proces verliep.
○ Evalueer tevredenheid en effectiviteit.
○ Pas begeleiding aan als situatie verandert.
○ Start opnieuw bij stap 1 als er nieuwe doelen zijn.
Praktijkvoorbeeld evaluatie
Een wijkteam organiseert een kleding- en speelgoedbeurs, maar ontdekt dat buurtbewoners
liever een koffie-uurtje willen. De wijkmanager past het plan aan en zorgt voor een geschikte
ruimte. Zo sluit het plan beter aan bij de bewoners.
, Methodisch werken op basis van erkende
interventies
Wat zijn erkende interventies?
● Concrete methodes die beoordeeld zijn op kwaliteit en effectiviteit.
● Betere interventies vergroten de kans op succes en besparen kosten.
Waar vind je erkende interventies?
● Databank Effectieve jeugdinterventies (Nederlands Jeugdinstituut)
● Databank Erkende interventies gehandicaptenzorg (Kennisplein
gehandicaptensector)
● Databank Effectieve sociale interventies (Movisie)
● Diverse databanken Ministerie van VWS: huiselijk geweld, jeugd, sport, GGZ, justitie.
Toepassen en volhouden
● Ken en pas de methode consequent toe.
● Soms wil cliënt het, maar omgeving niet; evalueer en bespreek aanpassingen.
Praktijkvoorbeeld: Krachtwerk
● Milou (18) voelt zich nutteloos, stopt met opleiding.
● Ze krijgt hulp via de erkende interventie Krachtwerk.
● Eerste stap: uitkering aanvragen en solliciteren.
● Ouders zijn tegen een uitkering → overleg en mogelijk aanpak aanpassen.
Hoe worden interventies erkend?
● Succesvolle toepassing op meerdere plekken.
● Beschikbaarheid van handboek en procesevaluatie.
● Onafhankelijk panel beoordeelt logica en consistentie.
● Beoordelingen:
○ Goed beschreven
○ Goed onderbouwd
○ Effectief
● Erkenningscommissie Maatschappelijke ondersteuning, participatie en veiligheid
beoordeelt.
●
