SAMENVATTING GESCHIEDENIS
PP 1, JAGERS EN BOEREN
Er zijn 10 tijdvakken, zie bovenstaand. We doen 6 tijdvakken in deze toets.
Jagers en boeren prehistorie tot 50 voor Christus. Dit is het eerste tijdvak.
Waar gaat geschiedenis over?
Geschiedenis gaat over de mens, hiermee bedoelen we dat het niet over bv dino’s gaat. Historici beginnen met
nadenken wanneer de mens verschijnt in het verleden. De homo sapiens denkende mens (is niet eerste
mensensoort). We hebben er meer gehad (homo erectus etc.). Alle verschillende mensensoorten zijn in het
proces van de evolutie weggedrukt door de homo sapiens zij konden het best aanpassen omdat wij de
slimste zijn. Konden het best aanpassen door grote hersencapaciteit (dus beter communiceren en vooruit
denken bv oh het gaat regenen dus onderdak zoeken). Geschiedenis gaat over alle dingen die we de moeite
waard vinden om door te vertellen, dus bijvoorbeeld de 2 e Wereldoorlog. Hierdoor bestaat de geschiedenis
niet, maar een geschiedenis wel want wie bepaald wat de moeite waard is etc.
Het verleden is alles wat er ooit heeft plaatsgevonden, dit is niet hetzelfde als geschiedenis.
Geschiedenis bestaat uit:
7 tijdsvakken die wij moeten kennen grote tijdspanne.
uit periodes bv de oudheid, de middeleeuwen etc.
uit het type samenleving bv agrarisch stedelijke samenleving.
Soorten samenlevingen in volgorde van langst geleden naar kortst geleden:
1. Nomadische samenleving hier begint het, jagers en boeren trekken continu rond
2. Agrarische revolutie
3. Agrarische samenleving
4. Agrarisch-stedelijke samenleving
5. Agrarische samenleving
6. Stedelijke revolutie
7. Agrarisch stedelijke samenleving
8. Industrieel stedelijke samenleving
, 9. Informatie maatschappij
Vakdidactisch model wereldoriëntatie is een handvat voor het vormgeven van lessen bij geschiedenis,
aardrijkskunde en natuur en techniek onderwijs. Deze bestaat uit 2 fundamenten:
1. Les fasen, dit zijn er vier:
Fase 1 het ontmoeten/waarnemen. In deze fase introduceer je een ontwerp bij je leerlingen
op een manier en niveau dat bij hen past. Het gaat hierbij om het kennismaken, oproepen
van voorkennis, (mis)concepten en stereotypen/vooroordelen. Als er misconcepties zijn
moeten deze meteen eruit gehaald worden, anders gaat het niet meer goed komen.
Fase 2 het herkennen. In deze fase ga je met je leerlingen aan de slag met het onderwerp
door het geven van meer inhoudelijke informatie. Doordat ze meer kennis vergaren zijn ze in
staat vergelijkingen te maken met zaken die nu spelen.
Fase 3 het verklaren. Doordat je de leerlingen vertrouwd zijn geraakt met het onderwerp er
meer vanaf weten en paralellen kunnen herkennen zijn ze uiteindelijk in staat om bepaalde
gebeurtenissen of ontwikkelingen te duiden en verklaren.
Fase 4 het waarderen. Je leerlingen zijn in staat een oordeel te vellen over hetgeen ze
geleerd hebben. Ze kunnen dat vanuit hun eigen standplaatsgebondenheid een uitspraak
doen over gebeurtenissen uit het verleden.
2. Multiperspectiviteit je leert kinderen van verschillende invalshoeken kijken naar de wereld.
Voorbeelden:
Tijdsperspectief bv. Feminisme in verschillende tijdsvakken bekijken.
Economisch perspectief hoe wordt iets betaald/wat was het verdienmodel
Sociaal perspectief bv. jagers en verzamelaars hadden elkaar echt nodig om te overleven.
Politiek perspectief keizer/koning etc. absolute macht etc.
Cultureel perspectief gaat hierbij onder andere over vormgeving. Bv gotische tijd met
gotische bouwwerken.
Individueel perspectief perspectief Anne Frank of Karel V.
Ruimtelijk perspectief steden langs handelsroutes etc.
Natuurlijk perspectief overstromingen of koude winter.
Technisch perspectief hoe wordt iets gebouwd.
Voorbeeldvraag tentamen:
Stel ik geef de leerlingen les over verschillende bouwstijlen in de middeleeuwen, vanuit welk perspectief ben
ik dan naar de geschiedenis aan het kijken? Antw. Cultureel perspectief
Prehistorie vs historie
Hoelang bestaat de mens al ongeveer 300.000 jaar zeggen bronnen. Dit is niet super lang, er is al 3.5 miljard
jaar leven op de planeet namelijk. De mens is de nieuwkomer in het evolutionair proces op aarde hierdoor is de
geschiedenis maar een fractie van de geschiedenis van de aarde. De prehistorie de tijd voor dat wij het
schrift hadden (pre is voor, historie is schrijven). Het overgrote deel van de menselijke geschiedenis past in de
prehistorie, we zijn pas 10.000 jaar geleden begonnen met schrijven. De periode na het schrift is de historie of
geschiedenis. We weten dingen uit prehistorie door ongeschreven bronnen (grottekeningen, fundamenten van
gebouwen, voorwerpen) dit zegt ons iets over hoe die mensen hebben geleefd. Het verschil tussen archeoloog
ontdekken ongeschreven bronnen en doen opgravingen en historicus mensen die lezen.
In Nederland dus…
Wanneer de prehistorie eindigt verschilt waar je bent op aarde. In het Midden-Oosten (eerste schrijvende
beschavingen) eindigt dit eerder dan voor ons. In het noorden van Europa eindigt de prehistorie net voor
Christus, want dan komen de romeinen in de lage landen en schrijven over ons in het latijn. Je zou kunnen
,zeggen dat er nog steeds mensen in de prehistorie leven (omdat zij geen schriftelijke traditie kennen). Wij
proberen de prehistorie simpel te gebruiken.
Jagers en verzamelaars. Nomadische levenswijze.
De eerste mensen leefden als jagers en verzamelaars. Deze naam past meteen bij naam aan dit tijdvak. De
manier van leven was nomadisch. Nomaad iemand die niet op een vaste plek woont maar rondtrekt. In de
prehistorie was ieder mens nomadisch, ze bleven relatief kort op een plek voor ze doortrokken. Leefden in
tentconstructies van hout, bamboe, riet, bladeren. Dit weten we door archeologische vondsten van palen
bijvoorbeeld hebben gevonden.
Wat zijn de middelen van bestaan?
De jagers en verzamelaars leefden van jagen vissen en jagen (hier was homo sapiens goed in, zij konden
lange termijnplannen maken hierdoor kuddes in val lokken en verdelen in groepen) en verzamelen wortels
uit grond, eetbaar fruit. De jagers en verzamelaars leefden met een kudde, ze trokken hier achteraan waardoor
ze mee leefden met de natuur. Hoe kan het dat we weten wat ze aten archeologisch antwoord door een lijk
uit prehistorie en hierbij te kijken naar maaginhoud en naar tanden (slijtage en bacteriën hierin).
Samenleving en godsdienst
Deze mensen leefden met elkaar samen door een patriagale samenleving, dit betekent dat mannen een
dominante positie hadden (mannen jacht etc) vrouwen deden gezin en verzamelen eten. We hebben ook
informatie over hoe deze mensen dachten door archeologische vondsten (Venusbeeldje godin van
vruchtbaarheid). Dit is een prehistorisch beeldje die vruchtbaarheid signaleert, vrouwen bidden tot dit beeldje
om te hopen op vruchtbaarheid. Vruchtbaarheid is belangrijk want kinderen krijgen is belangrijk dit is de
investering in de toekomst. Kinderen moeten voor je zorgen als je oud bent. Beeldje zegt ook iets over
godenwereld. De prehistorische mensen schilderden jacht afreden in de hoop dat dit werkelijk zou worden.
Ook wierroken zijn gevonden, dit doet vermoeden dat er taferelen hebben afgespeeld die doen hopen op dat
de muurschilderingen waar worden. ook worden er in prehistorische graven spullen worden meegegeven
dit doet vermoeden van leven naar de dood (spullen meegeven voor na de dood).
Hier staat een samenvatting van bovenstaande. De kleine nomadische groepen bestonden uit grote
familiegroepen van 30-50 personen (hierbij 1 of 2 bazen in de groep sterkste man). Er leefden duizenden
van deze gemeenschappen naast elkaar. Het grootste deel van onze geschiedenis zijn wij jagers en
verzamelaars zijn geweest.
, De eerste boeren. +/- 10.000 voor Christus landbouwrevolutie in de vruchtbare halve maan.
Na al die tijd van jagers en verzamelaars gebeurd er iets enorms (grootste gebeurtenis in geschiedenis) in
Midden-Oosten. Dit is een revolutie, enorm groot. In de vruchtbare halve maan in Midden-Oosten ook wel
Mesopotamië genoemd, land tussen rivieren Tichelus en de Eufraat. Dit is wat nu Syrië, Jordanië, Iran etc. is.
Dit is de vruchtbare halve maan. Hier vindt de landbouwrevolutie plaats ook wel de archaïsche revolutie ook
wel de neolithische revolutie. De revolutie van de nieuwe steentijd. Mensen in dit gebied maken de stap van
nomadisch bestaan naar stationair (op een plek) bestaan in boerderijen. Ze gaan samenleven met de natuur en
doen aan landbouw en veeteelt.
Hoe ontstaat de landbouw?
In de vruchtbare halve maan ontstaat voor de allereerste keer ineens landbouw, dit is geen toeval. Ze hadden
daar namelijk de beste omstandigheden daarom de naam vruchtbare halve maan. In deze periode (late
prehistorie ongeveer 10.000 voor Christus) waren de klimatologische omstandigheden optimaal daar. De grond
was vruchtbaar en gezond. Ook hadden ze daar zaden, granen en peulvruchten die daar voorkomen die
geschikt waren om massaal te produceren. Ze ontdekten dat ze de pit van de tarwe konden inzaaien en
oogsten, hierna vermalen en dan brood van maken. Maar ook dierkracht was nodig, spieren en dieren. Hierbij
had je ook de juiste domestiseerbare dieren nodig tembare dieren. Hier had je verschillende soorten
hoefdieren (schapen, geiten) en runderen (oerkoeien). Deze kon je inzetten in landbouw, geiten en runderen
voor vlees en melk bv. Hierdoor is er een perfect storm in vruchtbare halve maan. In Europa was dit niet, wij
zitten nog in ijstijd en hebben geen dieren. Hierdoor is de landbouw nog niet bij ons. Onafhankelijk van
Mesopotamië ontstaan op andere plekken ook landbouw. In China, Indonesië etc. ontstaat het bijvoorbeeld
ook. Mesopotamië had wel een voorsprong omdat dit de eerste plek was.
De uitvinding van de landbouw verspreid zich vanuit Mesopotamië naar de rest van de wereld, ook naar het
westen. Dit was geen snel proces, duurde duizenden jaren. De zaden en dieren die gebruikt werden in
Mesopotamië komen uiteindelijk ook bij ons terecht.
Vanaf +/- 5300 voor Christus ook landbouw in Nederland
Wij zijn laat op het feestje, ongeveer 5000 jaar na het midden oosten komt het bij ons in Limburg terecht. Het is
heel recent dus dat het bij ons zo goed gaat als het nu gaat. De bandkeramiekers is de eerste
landbouwgemeenschap in Maastricht. We zien ook gedomestiseerde dieren wolven tot de hond bij ons.
De periode van jagen en verzamelen was langer dan de periode van de landbouw waarin we nu zitten.
Langzaam faseert de manier van leven van jagers en verzamelaars uit, het werd meer landbouw. Jagen en
verzamelen is niet volledig verdwenen, maar de landbouw cultuur is nu dominant (veel mensen blijven op een
plek wonen).
PP 1, JAGERS EN BOEREN
Er zijn 10 tijdvakken, zie bovenstaand. We doen 6 tijdvakken in deze toets.
Jagers en boeren prehistorie tot 50 voor Christus. Dit is het eerste tijdvak.
Waar gaat geschiedenis over?
Geschiedenis gaat over de mens, hiermee bedoelen we dat het niet over bv dino’s gaat. Historici beginnen met
nadenken wanneer de mens verschijnt in het verleden. De homo sapiens denkende mens (is niet eerste
mensensoort). We hebben er meer gehad (homo erectus etc.). Alle verschillende mensensoorten zijn in het
proces van de evolutie weggedrukt door de homo sapiens zij konden het best aanpassen omdat wij de
slimste zijn. Konden het best aanpassen door grote hersencapaciteit (dus beter communiceren en vooruit
denken bv oh het gaat regenen dus onderdak zoeken). Geschiedenis gaat over alle dingen die we de moeite
waard vinden om door te vertellen, dus bijvoorbeeld de 2 e Wereldoorlog. Hierdoor bestaat de geschiedenis
niet, maar een geschiedenis wel want wie bepaald wat de moeite waard is etc.
Het verleden is alles wat er ooit heeft plaatsgevonden, dit is niet hetzelfde als geschiedenis.
Geschiedenis bestaat uit:
7 tijdsvakken die wij moeten kennen grote tijdspanne.
uit periodes bv de oudheid, de middeleeuwen etc.
uit het type samenleving bv agrarisch stedelijke samenleving.
Soorten samenlevingen in volgorde van langst geleden naar kortst geleden:
1. Nomadische samenleving hier begint het, jagers en boeren trekken continu rond
2. Agrarische revolutie
3. Agrarische samenleving
4. Agrarisch-stedelijke samenleving
5. Agrarische samenleving
6. Stedelijke revolutie
7. Agrarisch stedelijke samenleving
8. Industrieel stedelijke samenleving
, 9. Informatie maatschappij
Vakdidactisch model wereldoriëntatie is een handvat voor het vormgeven van lessen bij geschiedenis,
aardrijkskunde en natuur en techniek onderwijs. Deze bestaat uit 2 fundamenten:
1. Les fasen, dit zijn er vier:
Fase 1 het ontmoeten/waarnemen. In deze fase introduceer je een ontwerp bij je leerlingen
op een manier en niveau dat bij hen past. Het gaat hierbij om het kennismaken, oproepen
van voorkennis, (mis)concepten en stereotypen/vooroordelen. Als er misconcepties zijn
moeten deze meteen eruit gehaald worden, anders gaat het niet meer goed komen.
Fase 2 het herkennen. In deze fase ga je met je leerlingen aan de slag met het onderwerp
door het geven van meer inhoudelijke informatie. Doordat ze meer kennis vergaren zijn ze in
staat vergelijkingen te maken met zaken die nu spelen.
Fase 3 het verklaren. Doordat je de leerlingen vertrouwd zijn geraakt met het onderwerp er
meer vanaf weten en paralellen kunnen herkennen zijn ze uiteindelijk in staat om bepaalde
gebeurtenissen of ontwikkelingen te duiden en verklaren.
Fase 4 het waarderen. Je leerlingen zijn in staat een oordeel te vellen over hetgeen ze
geleerd hebben. Ze kunnen dat vanuit hun eigen standplaatsgebondenheid een uitspraak
doen over gebeurtenissen uit het verleden.
2. Multiperspectiviteit je leert kinderen van verschillende invalshoeken kijken naar de wereld.
Voorbeelden:
Tijdsperspectief bv. Feminisme in verschillende tijdsvakken bekijken.
Economisch perspectief hoe wordt iets betaald/wat was het verdienmodel
Sociaal perspectief bv. jagers en verzamelaars hadden elkaar echt nodig om te overleven.
Politiek perspectief keizer/koning etc. absolute macht etc.
Cultureel perspectief gaat hierbij onder andere over vormgeving. Bv gotische tijd met
gotische bouwwerken.
Individueel perspectief perspectief Anne Frank of Karel V.
Ruimtelijk perspectief steden langs handelsroutes etc.
Natuurlijk perspectief overstromingen of koude winter.
Technisch perspectief hoe wordt iets gebouwd.
Voorbeeldvraag tentamen:
Stel ik geef de leerlingen les over verschillende bouwstijlen in de middeleeuwen, vanuit welk perspectief ben
ik dan naar de geschiedenis aan het kijken? Antw. Cultureel perspectief
Prehistorie vs historie
Hoelang bestaat de mens al ongeveer 300.000 jaar zeggen bronnen. Dit is niet super lang, er is al 3.5 miljard
jaar leven op de planeet namelijk. De mens is de nieuwkomer in het evolutionair proces op aarde hierdoor is de
geschiedenis maar een fractie van de geschiedenis van de aarde. De prehistorie de tijd voor dat wij het
schrift hadden (pre is voor, historie is schrijven). Het overgrote deel van de menselijke geschiedenis past in de
prehistorie, we zijn pas 10.000 jaar geleden begonnen met schrijven. De periode na het schrift is de historie of
geschiedenis. We weten dingen uit prehistorie door ongeschreven bronnen (grottekeningen, fundamenten van
gebouwen, voorwerpen) dit zegt ons iets over hoe die mensen hebben geleefd. Het verschil tussen archeoloog
ontdekken ongeschreven bronnen en doen opgravingen en historicus mensen die lezen.
In Nederland dus…
Wanneer de prehistorie eindigt verschilt waar je bent op aarde. In het Midden-Oosten (eerste schrijvende
beschavingen) eindigt dit eerder dan voor ons. In het noorden van Europa eindigt de prehistorie net voor
Christus, want dan komen de romeinen in de lage landen en schrijven over ons in het latijn. Je zou kunnen
,zeggen dat er nog steeds mensen in de prehistorie leven (omdat zij geen schriftelijke traditie kennen). Wij
proberen de prehistorie simpel te gebruiken.
Jagers en verzamelaars. Nomadische levenswijze.
De eerste mensen leefden als jagers en verzamelaars. Deze naam past meteen bij naam aan dit tijdvak. De
manier van leven was nomadisch. Nomaad iemand die niet op een vaste plek woont maar rondtrekt. In de
prehistorie was ieder mens nomadisch, ze bleven relatief kort op een plek voor ze doortrokken. Leefden in
tentconstructies van hout, bamboe, riet, bladeren. Dit weten we door archeologische vondsten van palen
bijvoorbeeld hebben gevonden.
Wat zijn de middelen van bestaan?
De jagers en verzamelaars leefden van jagen vissen en jagen (hier was homo sapiens goed in, zij konden
lange termijnplannen maken hierdoor kuddes in val lokken en verdelen in groepen) en verzamelen wortels
uit grond, eetbaar fruit. De jagers en verzamelaars leefden met een kudde, ze trokken hier achteraan waardoor
ze mee leefden met de natuur. Hoe kan het dat we weten wat ze aten archeologisch antwoord door een lijk
uit prehistorie en hierbij te kijken naar maaginhoud en naar tanden (slijtage en bacteriën hierin).
Samenleving en godsdienst
Deze mensen leefden met elkaar samen door een patriagale samenleving, dit betekent dat mannen een
dominante positie hadden (mannen jacht etc) vrouwen deden gezin en verzamelen eten. We hebben ook
informatie over hoe deze mensen dachten door archeologische vondsten (Venusbeeldje godin van
vruchtbaarheid). Dit is een prehistorisch beeldje die vruchtbaarheid signaleert, vrouwen bidden tot dit beeldje
om te hopen op vruchtbaarheid. Vruchtbaarheid is belangrijk want kinderen krijgen is belangrijk dit is de
investering in de toekomst. Kinderen moeten voor je zorgen als je oud bent. Beeldje zegt ook iets over
godenwereld. De prehistorische mensen schilderden jacht afreden in de hoop dat dit werkelijk zou worden.
Ook wierroken zijn gevonden, dit doet vermoeden dat er taferelen hebben afgespeeld die doen hopen op dat
de muurschilderingen waar worden. ook worden er in prehistorische graven spullen worden meegegeven
dit doet vermoeden van leven naar de dood (spullen meegeven voor na de dood).
Hier staat een samenvatting van bovenstaande. De kleine nomadische groepen bestonden uit grote
familiegroepen van 30-50 personen (hierbij 1 of 2 bazen in de groep sterkste man). Er leefden duizenden
van deze gemeenschappen naast elkaar. Het grootste deel van onze geschiedenis zijn wij jagers en
verzamelaars zijn geweest.
, De eerste boeren. +/- 10.000 voor Christus landbouwrevolutie in de vruchtbare halve maan.
Na al die tijd van jagers en verzamelaars gebeurd er iets enorms (grootste gebeurtenis in geschiedenis) in
Midden-Oosten. Dit is een revolutie, enorm groot. In de vruchtbare halve maan in Midden-Oosten ook wel
Mesopotamië genoemd, land tussen rivieren Tichelus en de Eufraat. Dit is wat nu Syrië, Jordanië, Iran etc. is.
Dit is de vruchtbare halve maan. Hier vindt de landbouwrevolutie plaats ook wel de archaïsche revolutie ook
wel de neolithische revolutie. De revolutie van de nieuwe steentijd. Mensen in dit gebied maken de stap van
nomadisch bestaan naar stationair (op een plek) bestaan in boerderijen. Ze gaan samenleven met de natuur en
doen aan landbouw en veeteelt.
Hoe ontstaat de landbouw?
In de vruchtbare halve maan ontstaat voor de allereerste keer ineens landbouw, dit is geen toeval. Ze hadden
daar namelijk de beste omstandigheden daarom de naam vruchtbare halve maan. In deze periode (late
prehistorie ongeveer 10.000 voor Christus) waren de klimatologische omstandigheden optimaal daar. De grond
was vruchtbaar en gezond. Ook hadden ze daar zaden, granen en peulvruchten die daar voorkomen die
geschikt waren om massaal te produceren. Ze ontdekten dat ze de pit van de tarwe konden inzaaien en
oogsten, hierna vermalen en dan brood van maken. Maar ook dierkracht was nodig, spieren en dieren. Hierbij
had je ook de juiste domestiseerbare dieren nodig tembare dieren. Hier had je verschillende soorten
hoefdieren (schapen, geiten) en runderen (oerkoeien). Deze kon je inzetten in landbouw, geiten en runderen
voor vlees en melk bv. Hierdoor is er een perfect storm in vruchtbare halve maan. In Europa was dit niet, wij
zitten nog in ijstijd en hebben geen dieren. Hierdoor is de landbouw nog niet bij ons. Onafhankelijk van
Mesopotamië ontstaan op andere plekken ook landbouw. In China, Indonesië etc. ontstaat het bijvoorbeeld
ook. Mesopotamië had wel een voorsprong omdat dit de eerste plek was.
De uitvinding van de landbouw verspreid zich vanuit Mesopotamië naar de rest van de wereld, ook naar het
westen. Dit was geen snel proces, duurde duizenden jaren. De zaden en dieren die gebruikt werden in
Mesopotamië komen uiteindelijk ook bij ons terecht.
Vanaf +/- 5300 voor Christus ook landbouw in Nederland
Wij zijn laat op het feestje, ongeveer 5000 jaar na het midden oosten komt het bij ons in Limburg terecht. Het is
heel recent dus dat het bij ons zo goed gaat als het nu gaat. De bandkeramiekers is de eerste
landbouwgemeenschap in Maastricht. We zien ook gedomestiseerde dieren wolven tot de hond bij ons.
De periode van jagen en verzamelen was langer dan de periode van de landbouw waarin we nu zitten.
Langzaam faseert de manier van leven van jagers en verzamelaars uit, het werd meer landbouw. Jagen en
verzamelen is niet volledig verdwenen, maar de landbouw cultuur is nu dominant (veel mensen blijven op een
plek wonen).
