ECONOMIE
HOOFDSTUK 1: WAT IS ECONOMIE
1 SCHAARSE MIDDELEN EN DE NOODZAAK TE KIEZEN
Het economisch probleem: we hebben verschillende behoeften maar we zijn beperkt in geld,
middelen, personen.
Economische goederen: De schaarste middelen waarvan hoge sprake is. Ze hebbend de
eigenschappen dat zij een behoefte geheel of gedeeltelijk kunnen opvangen, op directe of
indirecte wijze. In die zin hebben economische goederen nut. Beide elementen, schaarste en
nut, moeten samen aanwezig zijn om van economische goederen te spreken.
Vrije goederen: dit zijn niet-schaarse goederen.
(vb. lucht hier is er een enorme hoeveelheid van nochtans blijkt ook hier de schaarste een
relatief begrip is naargelang de tijd en de omstandigheden. Voor een diepzeeduiker is lucht in
een zuurstoffles wel een schaars goed.)
Men stelt verschillende vragen bij economie.
• Wat? Hoeveel? => in een economie wordt er op een of andere manier beslist
welke goederen en diensten aan te bieden en in welke
hoeveelheden, rekening houdend met de niet onuitputtelijke
beschikbare middelen.
• Hoe? => gegeven hoeveelheden productie kunnen doorgaans
gerealiseerd worden met verschillende combinaties van schaarse
productiefactoren zoals arbeid, materialen en kapitaal
• Waar? => is de moderne economie is door de toegenomen globalisering
de vraag waar de produceren nog belangrijker geworden. Elk
bedrijf zal moeten beslissen waar zich te vestigen, rekening
houdend met de locatie van de markt die het wil bedienen en de
locatie van de inputmarkten
• Voor wie? => naar wie gaan de voordelen van de productie in de
maatschappij. In ruil voor een loon bieden mensen
arbeidsprestaties aan. Met dat loon kunnen ze zicht dan goederen
en diensten aanschaffen. Wei voor zijn arbeidsprestaties een
hogere vergoeding krijgt, zal uiteindelijk meer van de
geproduceerde goederen en diensten in handen krijgen. De
betaling van de prijs door de consument zorgt voor nieuwe
middelen voor de producent om de productiefactoren te
vergoeden.
1
,1.1 MICRO- EN MACRO ECONOMIE
Micro-econome: houdt zich bezig met de studie van het gedrag van individuele consumenten,
bedrijven, organisaties verenigingen. (vb. we kijken enkel naar woningen met een EPC waarde
van E)
Macro-economie: hier komt de invloed van het menselijke gedrag (incl. overheid) op de globale
of aggregatieve economische grootheden aan bod (vb. BBP)
BBP: bruto binnenlands product(productie): het totaal geproduceerde goederen binnen een
land in 1 jaar
De maatschappelijke-economische problemen niet noodzakelijke ingedeeld kunnen worden als
micro-economisch of macro-economisch is evident. Zo is de problematiek van de werkloosheid
een duidelijk macro-economisch probleem maar het is duidelijk dat micro-economische
inzichten een essentiële rol spelen bij de vraag hoe kunnen we in een economie meer mensen
aan een job helpen.
2 HET MARKTMEGANISME VERSUS CENTRALE PLANNING
Om in de economie allocatie- en distributieproblemen op te lossen zijn meerdere
sturingsmechanisme denkbaar. (wat gaan we maken? Voor hoeveel?)
2 uiteenlopende systemen zijn:
• het markmechanisme
• centrale planning
• moderne gemengde economie
1. Centrale planning: we hebben een maatschappij en deze wordt vertegenwoordigd door
een centraal groepje. Dat centraal groepje zegt wat ze gaan doen. Hoeveel ze produceren,
waar ze gaan produceren, waar ze gaan verkopen. Er is een CENTRAAL GLOBAAL PLAN. =>
Noord-Korea, Cuba
Centrale planning blijkt vooral succesvol te zijn bij het stimuleren van de productie van
kapitaalsgoederen (kan je nieuwe producten mee maken machines) ten koste van
consumptiegoederen (direct verbruikbaar). Men kan pas groeien als men genoeg
kapitaalsgoederen heeft.
Voorbeeld van meneer en de 2 vissers: 1 persoon vist alleen en stopt wanneer hij genoeg
heeft de andere persoon vist alleen en besteed ook tijd in het maken van een net. De 2e
visser zal door zijn gemaakte net veel meer vis vangen dan visser 1 waardoor visser 2
uiteindelijk vis kan verkopen aan visser 1. (=> visnet is een kapitaalgoed binnen het vissen)
2
,Nadelen centrale planning:
• de bureaucratische controle die met de centrale planning samengaat administratieve
inefficiënties creëert en een tekort aan flexibiliteit vertoont
• het heeft alles te maken met moeilijkheden van informatiedoorstroming, gebrekkige
motivatie van bedrijfsleiders en werknemers, afwezigheid van kwaliteitsnormen en
reglementering en een gebrek aan concurrentie door de concentratie van de industriële
productie
2. Marktmechanisme: hier staat de prijsvorming, waarbij de wensen van ontelbare vragers
en aanbieders worden gecoördineerd centraal. Dat mechanisme geldt zowel voor
outputmarkten als voor inputmarkten.
Het prijsmechanisme: vervult in de markteconomie een drievoudige rol. In de eerste plaats
verschaffen prijzen informatie over de relatieve schaarste van verschillende goederen en
productiefactoren. Ten tweede geven zij signalen of prikkels aan consumenten en producenten
die er hun beslissingen op baseren. Ten derde, het prijsmechanisme bepaalt de
inkomstenvorming. Wat de vrager betaalt, vormt meteen het inkomen van de aanbieders de
primaire inkomstenverdeling is daarom direct verbonden met de prijs die voor de
productiefactoren wordt betaald
Er zijn ook nadelen / problemen bij dit zelfsturingsmechanisme:
• markten kunnen niet goed functioneren door te sterke economische macht van grote
bedrijven (monopolyvorming)
• er zijn een aantal goederen waar er nooit een markt voor zou zijn met vraag en aanbod.
(rechtbanken oprichten, sterker leger willen maken, …) ze gaan niet spontaan vermarkt
worden maar zijn wel belangrijk
• tekortkoming van de markt met de vaststelling dat productie in een moderne economie
gepaard met externe effecten. (je geeft een feest en de buren hebben geluidsoverlast is een
neveneffect) deze kunnen negatief maar ook positief zijn
• er ontstaat extreme ongelijkheid. Inkomstenverdeling die gebaseerd is op de marktwaarde
van de geleverde prestaties niet noodzakelijk sociaal aanvaardbaar wordt geacht.
Adam Smith: spreekt van een ‘invisible hand’: een automatische regelaar (onzichtbare hand)
die als vanzelf evenwicht in het economische leven brengt. Hij vraagt zich af hoe het komt dat
ene landen welvarender is dan een ander.
CONCLUSSIE: de welvarende landen bepalen de mensen zelf hun belangen. Je moet in vrijheid
kunnen beslissen over je belangen.
3. Moderne gemengde economie: economie waarbij de sturing waarbij de overheid en de
markt gebuikt wordt staat tussen de 2 uitersten van centrale planning en het
marktmechanisme.
3
, Politieke partijen
EXTREEM LINKS LINKS MIDDEN RECHTS EXTREEM RECHTS
PVDA Vooruit (PS*) CD&V (CDH*) NVA Vlaams belang
Groen (ECOLO*) open VLD (MR*)
Federale regering
* => Wallonië
Amerika is vooral rechts: republikeinen (rechts), democraten (rechts)
als je een overheid wilt sturen moet je geld hebben. Geld is te verkrijgen door belastingen.
Linkerkant wil het tekort oplossen door => meer belastingen, meer gelijkheid, rijke mensen
betalen
Rechterkant wil het tekort oplossen door => minder overheid, minder uitgeven
HOOFDSTUK 2: HET MARKTMECHANISME
Ten slotte beseffen economen sinds het einde van de einde negentiende eeuw dat de
productiekosten van bedrijven en de betalingsbereidheid van consumenten samen de
marktprijs bepalen
Alfred Marshall: zijn de vragers bereid bij toenemende aangeboden hoeveelheden minder te
betalen. Bij toenemende gevraagde hoeveelheden zullen de aanbieders alleen tegen een hogere
prijs verkopen.
De markt weerspiegelt de confrontatie tussen vragers en aanbieders en dus speelt de markt een
belangrijke rol binnen in de moderne economie
Om de marktwerking beter te begrijpen gaan we ervan uit dat aan een aantal beperkende
voorwaarden is voldaan:
• Het verhandelen van homogeen product
• Zeer groot aantal potentiële kopers (veel vragers en aanbieders)
• Er is vrije toegang tot en vrij uitreding uit de markt
• De marktdeelnemers hebben perfecte informatie omtrent alle relevante factoren die hun
beslissingen kunnen beïnvloeden
=> als deze voorwaarden vervuld zijn, spreken we van perfecte concurrentie
4
HOOFDSTUK 1: WAT IS ECONOMIE
1 SCHAARSE MIDDELEN EN DE NOODZAAK TE KIEZEN
Het economisch probleem: we hebben verschillende behoeften maar we zijn beperkt in geld,
middelen, personen.
Economische goederen: De schaarste middelen waarvan hoge sprake is. Ze hebbend de
eigenschappen dat zij een behoefte geheel of gedeeltelijk kunnen opvangen, op directe of
indirecte wijze. In die zin hebben economische goederen nut. Beide elementen, schaarste en
nut, moeten samen aanwezig zijn om van economische goederen te spreken.
Vrije goederen: dit zijn niet-schaarse goederen.
(vb. lucht hier is er een enorme hoeveelheid van nochtans blijkt ook hier de schaarste een
relatief begrip is naargelang de tijd en de omstandigheden. Voor een diepzeeduiker is lucht in
een zuurstoffles wel een schaars goed.)
Men stelt verschillende vragen bij economie.
• Wat? Hoeveel? => in een economie wordt er op een of andere manier beslist
welke goederen en diensten aan te bieden en in welke
hoeveelheden, rekening houdend met de niet onuitputtelijke
beschikbare middelen.
• Hoe? => gegeven hoeveelheden productie kunnen doorgaans
gerealiseerd worden met verschillende combinaties van schaarse
productiefactoren zoals arbeid, materialen en kapitaal
• Waar? => is de moderne economie is door de toegenomen globalisering
de vraag waar de produceren nog belangrijker geworden. Elk
bedrijf zal moeten beslissen waar zich te vestigen, rekening
houdend met de locatie van de markt die het wil bedienen en de
locatie van de inputmarkten
• Voor wie? => naar wie gaan de voordelen van de productie in de
maatschappij. In ruil voor een loon bieden mensen
arbeidsprestaties aan. Met dat loon kunnen ze zicht dan goederen
en diensten aanschaffen. Wei voor zijn arbeidsprestaties een
hogere vergoeding krijgt, zal uiteindelijk meer van de
geproduceerde goederen en diensten in handen krijgen. De
betaling van de prijs door de consument zorgt voor nieuwe
middelen voor de producent om de productiefactoren te
vergoeden.
1
,1.1 MICRO- EN MACRO ECONOMIE
Micro-econome: houdt zich bezig met de studie van het gedrag van individuele consumenten,
bedrijven, organisaties verenigingen. (vb. we kijken enkel naar woningen met een EPC waarde
van E)
Macro-economie: hier komt de invloed van het menselijke gedrag (incl. overheid) op de globale
of aggregatieve economische grootheden aan bod (vb. BBP)
BBP: bruto binnenlands product(productie): het totaal geproduceerde goederen binnen een
land in 1 jaar
De maatschappelijke-economische problemen niet noodzakelijke ingedeeld kunnen worden als
micro-economisch of macro-economisch is evident. Zo is de problematiek van de werkloosheid
een duidelijk macro-economisch probleem maar het is duidelijk dat micro-economische
inzichten een essentiële rol spelen bij de vraag hoe kunnen we in een economie meer mensen
aan een job helpen.
2 HET MARKTMEGANISME VERSUS CENTRALE PLANNING
Om in de economie allocatie- en distributieproblemen op te lossen zijn meerdere
sturingsmechanisme denkbaar. (wat gaan we maken? Voor hoeveel?)
2 uiteenlopende systemen zijn:
• het markmechanisme
• centrale planning
• moderne gemengde economie
1. Centrale planning: we hebben een maatschappij en deze wordt vertegenwoordigd door
een centraal groepje. Dat centraal groepje zegt wat ze gaan doen. Hoeveel ze produceren,
waar ze gaan produceren, waar ze gaan verkopen. Er is een CENTRAAL GLOBAAL PLAN. =>
Noord-Korea, Cuba
Centrale planning blijkt vooral succesvol te zijn bij het stimuleren van de productie van
kapitaalsgoederen (kan je nieuwe producten mee maken machines) ten koste van
consumptiegoederen (direct verbruikbaar). Men kan pas groeien als men genoeg
kapitaalsgoederen heeft.
Voorbeeld van meneer en de 2 vissers: 1 persoon vist alleen en stopt wanneer hij genoeg
heeft de andere persoon vist alleen en besteed ook tijd in het maken van een net. De 2e
visser zal door zijn gemaakte net veel meer vis vangen dan visser 1 waardoor visser 2
uiteindelijk vis kan verkopen aan visser 1. (=> visnet is een kapitaalgoed binnen het vissen)
2
,Nadelen centrale planning:
• de bureaucratische controle die met de centrale planning samengaat administratieve
inefficiënties creëert en een tekort aan flexibiliteit vertoont
• het heeft alles te maken met moeilijkheden van informatiedoorstroming, gebrekkige
motivatie van bedrijfsleiders en werknemers, afwezigheid van kwaliteitsnormen en
reglementering en een gebrek aan concurrentie door de concentratie van de industriële
productie
2. Marktmechanisme: hier staat de prijsvorming, waarbij de wensen van ontelbare vragers
en aanbieders worden gecoördineerd centraal. Dat mechanisme geldt zowel voor
outputmarkten als voor inputmarkten.
Het prijsmechanisme: vervult in de markteconomie een drievoudige rol. In de eerste plaats
verschaffen prijzen informatie over de relatieve schaarste van verschillende goederen en
productiefactoren. Ten tweede geven zij signalen of prikkels aan consumenten en producenten
die er hun beslissingen op baseren. Ten derde, het prijsmechanisme bepaalt de
inkomstenvorming. Wat de vrager betaalt, vormt meteen het inkomen van de aanbieders de
primaire inkomstenverdeling is daarom direct verbonden met de prijs die voor de
productiefactoren wordt betaald
Er zijn ook nadelen / problemen bij dit zelfsturingsmechanisme:
• markten kunnen niet goed functioneren door te sterke economische macht van grote
bedrijven (monopolyvorming)
• er zijn een aantal goederen waar er nooit een markt voor zou zijn met vraag en aanbod.
(rechtbanken oprichten, sterker leger willen maken, …) ze gaan niet spontaan vermarkt
worden maar zijn wel belangrijk
• tekortkoming van de markt met de vaststelling dat productie in een moderne economie
gepaard met externe effecten. (je geeft een feest en de buren hebben geluidsoverlast is een
neveneffect) deze kunnen negatief maar ook positief zijn
• er ontstaat extreme ongelijkheid. Inkomstenverdeling die gebaseerd is op de marktwaarde
van de geleverde prestaties niet noodzakelijk sociaal aanvaardbaar wordt geacht.
Adam Smith: spreekt van een ‘invisible hand’: een automatische regelaar (onzichtbare hand)
die als vanzelf evenwicht in het economische leven brengt. Hij vraagt zich af hoe het komt dat
ene landen welvarender is dan een ander.
CONCLUSSIE: de welvarende landen bepalen de mensen zelf hun belangen. Je moet in vrijheid
kunnen beslissen over je belangen.
3. Moderne gemengde economie: economie waarbij de sturing waarbij de overheid en de
markt gebuikt wordt staat tussen de 2 uitersten van centrale planning en het
marktmechanisme.
3
, Politieke partijen
EXTREEM LINKS LINKS MIDDEN RECHTS EXTREEM RECHTS
PVDA Vooruit (PS*) CD&V (CDH*) NVA Vlaams belang
Groen (ECOLO*) open VLD (MR*)
Federale regering
* => Wallonië
Amerika is vooral rechts: republikeinen (rechts), democraten (rechts)
als je een overheid wilt sturen moet je geld hebben. Geld is te verkrijgen door belastingen.
Linkerkant wil het tekort oplossen door => meer belastingen, meer gelijkheid, rijke mensen
betalen
Rechterkant wil het tekort oplossen door => minder overheid, minder uitgeven
HOOFDSTUK 2: HET MARKTMECHANISME
Ten slotte beseffen economen sinds het einde van de einde negentiende eeuw dat de
productiekosten van bedrijven en de betalingsbereidheid van consumenten samen de
marktprijs bepalen
Alfred Marshall: zijn de vragers bereid bij toenemende aangeboden hoeveelheden minder te
betalen. Bij toenemende gevraagde hoeveelheden zullen de aanbieders alleen tegen een hogere
prijs verkopen.
De markt weerspiegelt de confrontatie tussen vragers en aanbieders en dus speelt de markt een
belangrijke rol binnen in de moderne economie
Om de marktwerking beter te begrijpen gaan we ervan uit dat aan een aantal beperkende
voorwaarden is voldaan:
• Het verhandelen van homogeen product
• Zeer groot aantal potentiële kopers (veel vragers en aanbieders)
• Er is vrije toegang tot en vrij uitreding uit de markt
• De marktdeelnemers hebben perfecte informatie omtrent alle relevante factoren die hun
beslissingen kunnen beïnvloeden
=> als deze voorwaarden vervuld zijn, spreken we van perfecte concurrentie
4
