Zuidelijke Nederlanden (België) doorheen de cursus
Hoofdstuk 4
Constituties in de zuidelijke Nederlanden
—> elke keuze van een stad is een soort constitutie, maar echte constituties zijn het niet muv het
Charter van Kortenberg + De Blijde Intrede - Brabant
de nieuwe vorst moet een aantal dingen beloven
=> Brabant was autonomer dan de andere gebieden
Parlementen in de zuidelijke Nederlanden
• Een tweekamerstelsel heeft nooit bestaan
• Naar frans model wordt het volk geacht uit 3 standen te bestaan > daarom moet het
vertegenwoordigd worden door 3 standen/ staten
• Clerus
• Adel
• Stedelijke vertegenwoordiging
Staten-provinciaal - Vlaanderen
- 12de eeuw
- Er moet een nieuwe graaf komen en franse koning doet een voorstel maar de steden zijn geen
fan
- Vanaf 1674: permanent orgaan: bestendige deputatie
- Leden van Vlaanderen zijn dus een volksvertegenwoordiging die permanent aanwezig zijn
Staten-Generaal - 1464 (brugge)
- komt enkel samen als de vorst dit wilt (vooral bij fiscale moeilijkheden)
- Soort crisisinstelling
Staten-Generaal - Noordelijke Nederlanden - 1581 (zie H5)
- verklaren Filips II als vervallen
- Behouden zelf de soevereiniteit
- cf. Plakkaat van Verlatinghe
Hoofdstuk 5
Bourgondiërs 1384 - 1484
=> personele unie: op grond van de patrimoniumgedachte verzamelen ze de Nederlandse
provincies in 1 hand en vormen ze een composite state
Het blijven allemaal aparte staten maar geleidelijk aan zal daar iets van eenheid in komen
Te beginnen met een evolutie van de instellingen die begint in Vlaanderen. Vanaf de 15de eeuw
worden er instellingen gecreëerd op centraal niveau. Een belangrijk voorbeeld hiervan is De grote
Raad van Mechelen.
Voor alle gewesten is er ook een vertegenwoordiging namelijk de Staten, ook deze zullen op latere
termijn samengevoegd worden —> staten-generaal
= volksvertegenwoordiging, aangesteld door de provinciale
staten die bevoegd is voor de gehele Nederlanden
Hierdoor worden de Bourgondische hertogen machtiger en daalt de macht van de steden.
Karel de Stoute
Wou alle gewesten verenigen en daar 1 koninkrijk van maken. Hij wou dus Maw de
Bourgondische gebieden (Zuidelijke Nederlanden) en de (noordelijke) Nederlandse gebieden
herenigen. Dit lukt niet —> Maria van Bourgondië trouwt met Maximiliaan van Oostenrijk.
De steden zien dit als een opportuniteit om de machtsbeperkende invoeringen van Karel terug af
te schaffen om zo hun macht terug te winnen.
Karel V - De Habsburgers 1500 - 1555
Vorst van alle Nederlandse Staten en koning van het HRR, en het Spaanse rijk => personele unie
1/6
, Het probleem is dat Vlaanderen nog steeds een leen is van de koning van Frankrijk en de oostelijk
deel nog steeds tot het HRR behoort.
VERDERE EENMAKING
Frankrijk: Vrede van Madrid
=> banden worden doorgeknipt
De Damesvrede van Kamerrijk
=> einde van de leenband tov onze gewesten
Duitsland: Transactie van Ausburg
=> banden met het Duitse rijk zijn doorgeknipt
=> onafhankelijke Nederlanden => de 17 provinciën
Gelijkaardig probleem: in de verschillende vorstendommen gelden verschillende regels
Oplossing: pragmatieke sanctie
Invoering van de Concessio Carolina
=> de idee van de Bourgondiërs werd verder gezet waardoor de macht van de steden terug daalt.
De scheuring van de Nederlanden - 80-jarige oorlog
1. Fiscale druk
2. Religieuze problemen
3. Tirannieke vorst
4. (taal)
Publiekrechtelijke verankering - “grondwetten” Noordelijke Nederlanden
De top van de adel en de steden zullen zich tegen Spanje gaan verenigen.
Overeenkomst tussen de protestanten en de katholieken => pacificatie van Gent
1. Pacificatie van Gent
Overeenkomst tussen de gewesten van de Nederlanden (begin)
Toegeving van de vorst nadat hij al tientallen jaren ketters aan het bevechten was dat er een
vrijheid van godsdienst kwam
- vrijheid van religie
- tolerantie
2. Unie van Atrecht
Vereniging van 2 gewesten die trouw blijven aan de vorst (en aan het katholieke geloof)
3. Unie van Utrecht
Verschillende steden en gewesten verklaren zich akkoord in hun strijd tegen de vorst
-> protestantse unie
Afspreken dat ze samen afspraken maken tegen de gemeenschappelijke vijand nl. De koning van
Spanje
- elkaar militair bijstaan
- gemeenschappelijk muntbeleid
- bondgenoten - samen een buitenlands (handel)beleid
4. Plakkaat van Verlatinge
De breuk tussen noord en zuid wordt door de opstandige staten aangekondigd
Ze verklaren Filips II als vervallen (staten-generaal)
-> zuiden: komt in handen van de Spanjaarden
-> noorden: komt in handen van de opstandelingen
( de scheidingslijn ligt ongeveer al vast)
2/6
Hoofdstuk 4
Constituties in de zuidelijke Nederlanden
—> elke keuze van een stad is een soort constitutie, maar echte constituties zijn het niet muv het
Charter van Kortenberg + De Blijde Intrede - Brabant
de nieuwe vorst moet een aantal dingen beloven
=> Brabant was autonomer dan de andere gebieden
Parlementen in de zuidelijke Nederlanden
• Een tweekamerstelsel heeft nooit bestaan
• Naar frans model wordt het volk geacht uit 3 standen te bestaan > daarom moet het
vertegenwoordigd worden door 3 standen/ staten
• Clerus
• Adel
• Stedelijke vertegenwoordiging
Staten-provinciaal - Vlaanderen
- 12de eeuw
- Er moet een nieuwe graaf komen en franse koning doet een voorstel maar de steden zijn geen
fan
- Vanaf 1674: permanent orgaan: bestendige deputatie
- Leden van Vlaanderen zijn dus een volksvertegenwoordiging die permanent aanwezig zijn
Staten-Generaal - 1464 (brugge)
- komt enkel samen als de vorst dit wilt (vooral bij fiscale moeilijkheden)
- Soort crisisinstelling
Staten-Generaal - Noordelijke Nederlanden - 1581 (zie H5)
- verklaren Filips II als vervallen
- Behouden zelf de soevereiniteit
- cf. Plakkaat van Verlatinghe
Hoofdstuk 5
Bourgondiërs 1384 - 1484
=> personele unie: op grond van de patrimoniumgedachte verzamelen ze de Nederlandse
provincies in 1 hand en vormen ze een composite state
Het blijven allemaal aparte staten maar geleidelijk aan zal daar iets van eenheid in komen
Te beginnen met een evolutie van de instellingen die begint in Vlaanderen. Vanaf de 15de eeuw
worden er instellingen gecreëerd op centraal niveau. Een belangrijk voorbeeld hiervan is De grote
Raad van Mechelen.
Voor alle gewesten is er ook een vertegenwoordiging namelijk de Staten, ook deze zullen op latere
termijn samengevoegd worden —> staten-generaal
= volksvertegenwoordiging, aangesteld door de provinciale
staten die bevoegd is voor de gehele Nederlanden
Hierdoor worden de Bourgondische hertogen machtiger en daalt de macht van de steden.
Karel de Stoute
Wou alle gewesten verenigen en daar 1 koninkrijk van maken. Hij wou dus Maw de
Bourgondische gebieden (Zuidelijke Nederlanden) en de (noordelijke) Nederlandse gebieden
herenigen. Dit lukt niet —> Maria van Bourgondië trouwt met Maximiliaan van Oostenrijk.
De steden zien dit als een opportuniteit om de machtsbeperkende invoeringen van Karel terug af
te schaffen om zo hun macht terug te winnen.
Karel V - De Habsburgers 1500 - 1555
Vorst van alle Nederlandse Staten en koning van het HRR, en het Spaanse rijk => personele unie
1/6
, Het probleem is dat Vlaanderen nog steeds een leen is van de koning van Frankrijk en de oostelijk
deel nog steeds tot het HRR behoort.
VERDERE EENMAKING
Frankrijk: Vrede van Madrid
=> banden worden doorgeknipt
De Damesvrede van Kamerrijk
=> einde van de leenband tov onze gewesten
Duitsland: Transactie van Ausburg
=> banden met het Duitse rijk zijn doorgeknipt
=> onafhankelijke Nederlanden => de 17 provinciën
Gelijkaardig probleem: in de verschillende vorstendommen gelden verschillende regels
Oplossing: pragmatieke sanctie
Invoering van de Concessio Carolina
=> de idee van de Bourgondiërs werd verder gezet waardoor de macht van de steden terug daalt.
De scheuring van de Nederlanden - 80-jarige oorlog
1. Fiscale druk
2. Religieuze problemen
3. Tirannieke vorst
4. (taal)
Publiekrechtelijke verankering - “grondwetten” Noordelijke Nederlanden
De top van de adel en de steden zullen zich tegen Spanje gaan verenigen.
Overeenkomst tussen de protestanten en de katholieken => pacificatie van Gent
1. Pacificatie van Gent
Overeenkomst tussen de gewesten van de Nederlanden (begin)
Toegeving van de vorst nadat hij al tientallen jaren ketters aan het bevechten was dat er een
vrijheid van godsdienst kwam
- vrijheid van religie
- tolerantie
2. Unie van Atrecht
Vereniging van 2 gewesten die trouw blijven aan de vorst (en aan het katholieke geloof)
3. Unie van Utrecht
Verschillende steden en gewesten verklaren zich akkoord in hun strijd tegen de vorst
-> protestantse unie
Afspreken dat ze samen afspraken maken tegen de gemeenschappelijke vijand nl. De koning van
Spanje
- elkaar militair bijstaan
- gemeenschappelijk muntbeleid
- bondgenoten - samen een buitenlands (handel)beleid
4. Plakkaat van Verlatinge
De breuk tussen noord en zuid wordt door de opstandige staten aangekondigd
Ze verklaren Filips II als vervallen (staten-generaal)
-> zuiden: komt in handen van de Spanjaarden
-> noorden: komt in handen van de opstandelingen
( de scheidingslijn ligt ongeveer al vast)
2/6
