Samenvatting begrippenlijst strafrecht

Definitielijst strafrecht

Materieel strafrecht
geheel van rechtsregels waardoor bepaalde gedragingen strafbaar worden gesteld en
gesanctioneerd.

Formeel strafrecht
geheel van procedurele regels volgens dewelke het materieel strafrecht moet worden
toegepast.

Sociaal controlemechanisme
een middel waarmee de maatschappij sociaal ongewenste gedragingen controleert.
—> dit zowel op nationaal als internationaal niveau

Rondtrekkende rechters - accusatoir strafproces
rechters trokken rond in het vorstendom en deden een navraag inzake misdrijven. Hierbij
vroegen ze aan de bevolking om de personen aan te wijzen die van een misdrijf werden
verdacht (= in elk dorp werd een groep van personen belast met deze taak)

Infamia procedure - accusatoir strafproces
hierin hebben de rechters een passieve rol. Het doel van de procedure was nagaan van de
reputatie van de beklaagde (en dus niet het ontdekken van de waarheid) Men ging na hoe
de beklaagde lag bij de bevolking en bij God.
—> heeft gediend als inspiratie voor de vorm van procesvoering in de middeleeuwen

Ius puniendi
de vraag waaruit de maatschappij het recht haalt om misdrijven te vervolgen en te
bestraffen.
—> tijdens de periode van de verlichting was dit een schending van het sociaal contract

Vergelding
het onrecht moet worden vergoed dat door het misdrijf werd veroorzaakt
—> er wordt een leed gelegd op de dader

Verzoening
het leedt van een misdrijf wordt hersteld en is maatschappelijk gezien ‘gerechtvaardigd
geschied”
=> slachtoffer en dader worden verzoend
voorbeeld: bemiddeling

Herstel van schade
herstellende functie van een straf. De herstelling van het door het misdrijf veroorzaakte
leed

Algemene preventie
afschrikkende werking. Een middel om de criminaliteit te voorkomen

Bijzondere preventie
de straf zal de delinquent leren om geen nieuwe misdrijven meer te plegen en zal
zodoende een preventieve werking hebben in de toekomst
—> nadeel: loutere incapacitatie
= de maatschappij beschermen, door de delinquent uit de
maatschappij te doen verwijderen
Resocialisering
hangt samen met de preventieve werking. De straf wordt zo aangepast aan de delinquent
zodat zijn sociale re-integratie in de samenleving mogelijk wordt.
—> de sanctie zelf wordt een actief instrument tot wederopvoeding

, Positivisme
verzamelnaam voor een breed spectrum aan denkrichtingen die de juridische benadering
van de klassieke school in vraag stellen
—> nadruk op empirische gegevens
—> beïnvloedt door het causaliteitsdenken

Misdrijf (volgens het denken van de positivistische school & het nieuw sociaal verweer)
een feit dat door een reeks van causale factoren van verschillende oorsprong wordt
veroorzaakt

Wettelijke verantwoordelijkheid
ieder misdrijf verantwoordt een optreden van de maatschappij.
—> doel: sociaal verweer
de maatschappij die uit zichzelf verdedigt tegen maatschappelijk schadelijk
gedrag
Tweesporenstelsel
de vorm van optreden moet verschillen van persoon tot persoon
—> bv. Andere wetgeving voor jeugddelinquenten
>< eensporenstelsel: er werd geen onderscheid gemaakt in de sanctionering van
verschillende personen

Repenalisering - justice model
het terug strafbaar stellen van feiten/ personen die aan het strafrecht waren onttrokken

Rechterlijke incriminatie
de rechter heeft op het ogenblik van de beoordeling van de feiten het recht om de feiten
als strafbaar de aan te merken, zonder daarbij gebonden te zijn aan een voorafbestaande
wet
—> verboden op grond van het legaliteitsbeginsel

Uitvoerende incriminatie
de uitvoerende macht die misdrijven omschrijft en sancties bepaalt, zonder optreden van
de wetgever
—> dit kan wel worden toegewezen (delegatie)

Lex certa-beginsel
volgens dit beginsel moet de wetgever in voldoende nauwkeurige, duidelijke en
rechtszekerheid biedende bewoordingen bepalen welke feiten strafbaar worden gesteld.

Teleologische interpretatie
buiten de wettekst zoeken naar de bedoeling van de wetgever

Beginsel van niet retro-activiteit
geen misdrijf kan worden bestraft met straffen die bij de wet niet waren bepaald op het
moment dat het misdrijf werd gepleegd

Onoverwinnelijke dwaling
uit de concrete elementen van de zaak kan worden afgeleid dat elk normaal, voorzichtig en
redelijk persoon in dezelfde omstandigheden zou hebben gedwaald (BPF)

Conversiemechanisme
voor de omzetting van straffen voor natuurlijke personen tot straffen toepasselijk voor
rechtspersonen (geldboeten)

Ubiquiteitsleer
het misdrijf situeert zich op al die plaatsen waar zich een gedraging voordoet die een
constitutief element vh misdrijf vormt

Effectenleer
ook verder verwijderde gevolgen worden als lokaliseringscriterium aangenomen