Samenvatting - Strafrecht

Strafrecht
Boek 1 – Algemene regels van het strafrecht

H1 – De strafwet (art. 1-4 Sw.)
1 Wat is strafrecht
 = Geheel van rechtsregels die bepalen onder welke voorwaarden voor
specifieke gedragingen (misdrijven) specifieke sancties (strafrechtelijke
sancties) opgelegd en uitgevoerd kunnen worden
 Bij jongeren worden er maatregelen genomen (zwaarste: gesloten
instelling)

 Strafrecht is publiek recht
 Overheid stelt gedragingen strafbaar en bepaalt sancties
 Overheid, dmv OM, stelt persoon verantwoordelijk, omdat normen
overschreden zijn
 Slachtoffer is geen partij in strafproces  burgerlijk partij stellen
voor SV

 Gedragingen die strafbaar zijn
 Menselijke gedragingen
- Actieve gedraging/ nalaten op handeling te stellen: gedraging
die op zich strafbaar is
o Slagen en verwondingen
- Gedraging die strafbaar wordt door het ongewilde gevolg
o Verkeersongeval met gewonde, wegens
onvoorzichtigheid
 Door natuurlijk- of rechtspersoon
 Onder welke voorwaarden
 Wet bepaalt elementen die aanwezig moeten zijn opdat er sprake is
van een misdrijf
- Valsheid in geschrifte is alleen strafbaar als ze gepleegd is
met opzet

 In welke omstandigheden
 Gewelddaden en doodslag  niet bij wettige verdediging
 Lagere straf bij uitlokking
 Verzwarende omstandigheden aanwezig
 Foltering gepleegd door persoon met openbare functie is zwaarder
 Verzwarende omstandigheden veroorzaakt hogere straffen

 Tegenover welke personen
 Hoedanigheid van dader en slachtoffer maken een verschil uit
- Slachtoffer = Koning  zwaardere straffen
- Doodslag op minderjarige  zwaardere straffen
- Doodslag op persoon met maatschappelijk functie 
zwaardere straffen

 Sancties en/of maatregelen
 Voorschriften die in de maatschappij gelden
- Door overheid ingesteld
- Bepaalde gedragingen geven aanleiding tot sancties en/of
maatregelen

1

,  Sancties  gericht op preventie en herstel, behalve
- Boete, werkstraf, vrijheidsberoving, elektronisch toezicht,
probatiestraf
 Maatregelen worden opgelegd in jeugdbescherming
 Welke publiekrechtelijk organen zijn bevoegd en op welke manier
 Materieel recht
- Geheel van rechtsregels die de strafbare gedragingen
beschrijven en de sancties die daarop van toepassing zijn
(strafwetboek en bijzondere strafwetten)
- Het spel
o Diefstal, gewelddaden tegen personen en illegale drugs
is strafbaar
 Formeel recht/ strafprocesrecht
- Beschrijft wie bevoegd is om over deze gedragingen te
oordelen en op welke manier, volgens welke procedure dat
moet gebeuren (WB van strafvordering)
- De procedureregels
o Wanneer correctionele rechtbank bevoegd en welke
misdrijven voor assisen
o Bij afgesloten onderzoek door onderzoeksrechter wordt
er voor een onderzoek gerecht gevorderd
o Bij assisen wordt schuldvraag beantwoord door
lekenjury

 Beschermende functie straf- en strafprocesrecht
 Door overheid opgetreden
 Niet altijd rechtvaardig
- Daders worden niet altijd gevat, maar uitgaan van het
positieve dat het wel zo is
 Ervoor zorgen dat onschuldigen bestraffen vermeden wordt

 Van openbare orde
 Zodanig belangrijk dat het de algemene belangen, de fundamenten
van de maatschappij raakt
 Nooit van afwijken


2 Legaliteitsbeginsel (art. 1 Sw.)
 Geen misdrijf zonder wet
 Een gedraging is pas strafbaar als het in de wet beschreven staat
 Geen ruimte voor vrije interpretatie
 Feiten maken een misdrijf uit volgens algemene beginselen die door
internationale volkerengemeenschap worden erkend

 Geen straf zonder wet
 Strafwet voorziet sancties voor strafbare gedragingen
- Rechter past deze toe en moet binnen die grenzen blijven
 Niet toegestaan strenger te zijn dan in de wet voorzien
 Rechter kan bij probatiestraf, opschorting of uitstel, vrij de
voorwaarden bepalen

 Gevolgen van legaliteitsbeginsel
 Bronnen van strafrecht zijn terug te vinden in de wet
 De strafwet moet strikt geïnterpreteerd worden

2

,  De strafwet kan niet terugwerken in de tijd
- Enkel de wet die op dat ogenblik bestaat toepassen
 De Belgische strafwet is van toepassing op Belgisch grondgebied
3 De toepassing van de strafwet in de tijd: de niet-retroactiviteit van de
strafwet (art. 2 Sw.)
Een strengere strafwet kan niet retroactief toegepast worden
 Onmogelijk feiten te bestraffen die op ogenblik dat ze begaan werden nog
niet als misdrijf omschreven waren en dus niet strafbaar waren
 Gaat in tegen legaliteitsbeginsel
 Uitzonderingen (niet-retroactiviteit niet van toepassing)
 Beveiligingsmaatregelen
 Tuchtmaatregelen
 Interpretatieve wetten
 Uitleveringsverdragen

Een mildere strafwet kan wel retroactief toegepast worden
 De meest gunstige bepalingen gelden voor de dader igv wijziging strafwet
na het plegen van een misdrijf
 Legaliteitsbeginsel komt niet in het gedrang
 Dient rechtsbescherming van het individu
 Regel geldt voor straffen en voor de gevallen waarin de wet het strafbaar
karakter heeft ontnomen aan bepaalde gedragen
 Zolang er geen vonnis of arrest gewezen is, kan men terugwerken
 Uitzonderingen
 Verkeersinbreuken
 Tijdelijke wetten

 Samenvattend
 Gedraging is strafbaar
 Uitgaan van het tijdstip van de feiten
- Gedraging was toen in de wet bepaald als misdrijf  strafbaar
- Geen bepaling in wet die gedraging strafbaar stelde  niet
strafbaar
- Wel strafbaar, maar er is een verschil tussen de straf die gold
op ogenblik van de feiten en op ogenblik van de berechting 
minst zware straf



6 De bronnen van het strafrecht
 Wetgeving
 Internationale bronnen
- EVRM (Europees verdrag tot bescherming van de Rechten van
de Mens en de Fundamentele Vrijheden)
- BUPO (Burgerrechter en Politieke Rechten)
 Nationale bronnen
- Strafwetboek (Sw.)
- Wetboek van strafvordering (Sv.)
- Grondwet (Gw.)
 Rechtspraak
 Vonnissen (gezaghebbend)
 Indeling van misdrijven valt weg
- Nieuwe schaal van hoofdstraffen, onderverdeeld van niveau 1
tot 8

3