H4 HERHALING Wereld
§4.1 Patronen: welvaart en welzijn
Welvaart
- Opkomende grootmachten: landen die door toenemende economische, politieke (en
militaire) macht meer invloed krijgen in de internationale politiek; ook vergroten ze hun
macht in minder ontwikkelde delen van de wereld, meestal door middel van
investeringen in bijvoorbeeld infrastructuur of het verstrekken van leningen.
- BRICS(MIT)-landen: Brazilië, Rusland, India, China, zuid-Afrika (Mexico, Indonesië,
Turkije)
- Wereldsysteem: een indeling van de wereld in centrum, semiperiferie en periferie naar
ontwikkelingsgraad en verbondenheid door onderlinge handelsrelaties.
Centrum: kenniseconomieën (W-EU, VS, Japan, Australië). Semi-periferie: industrie
(BRICS-landen; veel inwoners, afzetmarkten). Periferie: grondstoffen leveren (Centraal
Afrika, binnenlanden Z-Amerika; afh. van 1 grondstof; kwetsbaar > bv als alleen maar
elektrische auto’s > verkoop bv olie minder goed)
Verschillen in welvaart kun je meten door te kijken naar:
1. Bbp/capita: de toegevoegde waarde van alle goederen en diensten die door binnen-
én buitenlandse ondernemingen in een land in één jaar worden geproduceerd,
gedeeld door het aantal inwoners. Hiermee inkomen (het gemiddelde jaarinkomen
van de inwoners van land/gebied in brp/bbp) van landen vergelijken, maar bezwaren:
• Koopkracht (de hoeveelheid goederen of diensten die je in een land voor 1 dollar kunt
kopen) verschilt per land
• Alleen inkomsten uit formele sector tellen mee, terwijl informele sector bij sommige
landen heel groot is
• Bbp/hoofd is gemiddeld getal geldend voor gehele land > dit heeft 2 nadelen
- Regionale/ruimtelijke ongelijkheid (grote en ongewenste verschillen tussen
gebieden) is groot in landen. Drm is brp/capita (de toegevoegde waarde van alle
goederen en diensten die door binnen- én buitenlandse ondernemingen in een land in
één jaar worden geproduceerd, gedeeld door het aantal inwoners) handiger
- Sociale ongelijkheid (grote en ongewenste verschillen in welvaart en
ontwikkelingskansen tussen de verschillende groepen (klassen) van de bevolking) kan
in land groot zijn (elite en armere > hierom geeft Gini-coëfficiënt beter beeld)
2. Verdeling beroepsbevolking (dat deel van de bevolking dat tegen betaling een
beroep uitoefent plus de werklozen. De beroepsbevolking wordt ingedeeld in de
primaire (landbouw, mijnbouw, visserij), secundaire (industrie, bouwsector) en tertiaire
(diensten) sector) van land. Naarmate eco. ontwikkelingspeil van land hoger is, werkt
een kleiner deel in landbouw en groter deel in formele dienstensector (op nationaal en
mondiaal niveau)
- Internationale arbeidsverdeling (de specialisatie van werkgelegenheid in de
verschillende delen van de wereld. Door de globalisering verandert deze verdeling)
vroeger in mondiale econ.: armere landen leveren goedkope arbeidskrachten en
grondstoffen
- Als land alleen afh. is van een of enkele grondstoffen, is economie zeer kwetsbaar
(want oogst kan mislukken en prijzen op wereldmarkt kunnen enorm schommelen
(zeker nu meer vraag) (maar raakt ook langzamerhand uitgeput > hogere prijs))
, - Uitschuiving: het proces van verplaatsing van bedrijven en functies vanuit een
welvarender gebied (centrumland bv) naar een gebied met lagere lonen (periferie bv);
dit proces kan zich op meerdere schaalniveaus voordoen (gevolg: arme landen minder
afh. van grondstoffenexport). Het uitschuiven van diensten wordt ook wel outsourcing
genoemd.
Welzijn
- VN-ontwikkelingsindex/HDI (hoe dichter bij 1,0 hoe hoger welzijn) (maatstaf
samengesteld uit de koopkracht, alfabetiseringsgraad en de levensverwachting om de
maatschappelijke ontwikkeling vast te stellen) geeft beeld over welzijn land
- Analfabetisme: het niet kunnen lezen en schrijven. Betreft meestal de leeftijdsgroep
van vijftien jaar en ouder
- Levensverwachting: het aantal jaren dat iemand gemiddeld nog te leven heeft, gelet
op de huidige sterftekans; de levensverwachting bij de geboorte wordt het meest
gebruikt
- Natuurlijk rijk land meer kansen voor inwoners, maar als onderwijs en gezondheidszorg
niet voor iedereen toegankelijk > deel bewoners blijft achter/talent niet gebruikt
- Welzijn hangt ook samen met voedselzekerheid, gezondheidszorg en
drinkwatervoorziening
§4.1 Patronen: welvaart en welzijn
Welvaart
- Opkomende grootmachten: landen die door toenemende economische, politieke (en
militaire) macht meer invloed krijgen in de internationale politiek; ook vergroten ze hun
macht in minder ontwikkelde delen van de wereld, meestal door middel van
investeringen in bijvoorbeeld infrastructuur of het verstrekken van leningen.
- BRICS(MIT)-landen: Brazilië, Rusland, India, China, zuid-Afrika (Mexico, Indonesië,
Turkije)
- Wereldsysteem: een indeling van de wereld in centrum, semiperiferie en periferie naar
ontwikkelingsgraad en verbondenheid door onderlinge handelsrelaties.
Centrum: kenniseconomieën (W-EU, VS, Japan, Australië). Semi-periferie: industrie
(BRICS-landen; veel inwoners, afzetmarkten). Periferie: grondstoffen leveren (Centraal
Afrika, binnenlanden Z-Amerika; afh. van 1 grondstof; kwetsbaar > bv als alleen maar
elektrische auto’s > verkoop bv olie minder goed)
Verschillen in welvaart kun je meten door te kijken naar:
1. Bbp/capita: de toegevoegde waarde van alle goederen en diensten die door binnen-
én buitenlandse ondernemingen in een land in één jaar worden geproduceerd,
gedeeld door het aantal inwoners. Hiermee inkomen (het gemiddelde jaarinkomen
van de inwoners van land/gebied in brp/bbp) van landen vergelijken, maar bezwaren:
• Koopkracht (de hoeveelheid goederen of diensten die je in een land voor 1 dollar kunt
kopen) verschilt per land
• Alleen inkomsten uit formele sector tellen mee, terwijl informele sector bij sommige
landen heel groot is
• Bbp/hoofd is gemiddeld getal geldend voor gehele land > dit heeft 2 nadelen
- Regionale/ruimtelijke ongelijkheid (grote en ongewenste verschillen tussen
gebieden) is groot in landen. Drm is brp/capita (de toegevoegde waarde van alle
goederen en diensten die door binnen- én buitenlandse ondernemingen in een land in
één jaar worden geproduceerd, gedeeld door het aantal inwoners) handiger
- Sociale ongelijkheid (grote en ongewenste verschillen in welvaart en
ontwikkelingskansen tussen de verschillende groepen (klassen) van de bevolking) kan
in land groot zijn (elite en armere > hierom geeft Gini-coëfficiënt beter beeld)
2. Verdeling beroepsbevolking (dat deel van de bevolking dat tegen betaling een
beroep uitoefent plus de werklozen. De beroepsbevolking wordt ingedeeld in de
primaire (landbouw, mijnbouw, visserij), secundaire (industrie, bouwsector) en tertiaire
(diensten) sector) van land. Naarmate eco. ontwikkelingspeil van land hoger is, werkt
een kleiner deel in landbouw en groter deel in formele dienstensector (op nationaal en
mondiaal niveau)
- Internationale arbeidsverdeling (de specialisatie van werkgelegenheid in de
verschillende delen van de wereld. Door de globalisering verandert deze verdeling)
vroeger in mondiale econ.: armere landen leveren goedkope arbeidskrachten en
grondstoffen
- Als land alleen afh. is van een of enkele grondstoffen, is economie zeer kwetsbaar
(want oogst kan mislukken en prijzen op wereldmarkt kunnen enorm schommelen
(zeker nu meer vraag) (maar raakt ook langzamerhand uitgeput > hogere prijs))
, - Uitschuiving: het proces van verplaatsing van bedrijven en functies vanuit een
welvarender gebied (centrumland bv) naar een gebied met lagere lonen (periferie bv);
dit proces kan zich op meerdere schaalniveaus voordoen (gevolg: arme landen minder
afh. van grondstoffenexport). Het uitschuiven van diensten wordt ook wel outsourcing
genoemd.
Welzijn
- VN-ontwikkelingsindex/HDI (hoe dichter bij 1,0 hoe hoger welzijn) (maatstaf
samengesteld uit de koopkracht, alfabetiseringsgraad en de levensverwachting om de
maatschappelijke ontwikkeling vast te stellen) geeft beeld over welzijn land
- Analfabetisme: het niet kunnen lezen en schrijven. Betreft meestal de leeftijdsgroep
van vijftien jaar en ouder
- Levensverwachting: het aantal jaren dat iemand gemiddeld nog te leven heeft, gelet
op de huidige sterftekans; de levensverwachting bij de geboorte wordt het meest
gebruikt
- Natuurlijk rijk land meer kansen voor inwoners, maar als onderwijs en gezondheidszorg
niet voor iedereen toegankelijk > deel bewoners blijft achter/talent niet gebruikt
- Welzijn hangt ook samen met voedselzekerheid, gezondheidszorg en
drinkwatervoorziening
