Inhoudsopgave
2.1 De aarde als systemen ...............................................................................................................2
2.2 Klimaten....................................................................................................................................4
2.3 Verwering en erosie...................................................................................................................6
3.1 Natuurlijke landschappen op aarde ...........................................................................................8
3.3 Natuurrampen en milieurampen ............................................................................................. 10
Deze samenvatting is gebaseerd op De Geo (havo/vwo) – Aarde: Systeem Aarde
ISBN: 9789006619331 5e druk, 2019
1
, 2.1 De aarde als systemen
De aarde als systeem is opgebouwd uit 4 sferen:
1. Lithosfeer (aarde)
2. Atmosfeer / dampkring (lucht)
3. Hydrosfeer (water)
4. Biosfeer (leven)
De atmosfeer is opgebouwd uit 4 lagen. De lagen worden van elkaar gescheiden door pauzes.
Wanneer je een laag omhoog gaat qua afstand, dan stijgt de temperatuur en bij omlaag daalt de
temperatuur.
1. Troposfeer (beneden) - Tropopauze
- Klimaatprocessen en kringloop van het water komen voort.
- Bij de polen 9km dik en bij de evenaar 12km = 17km
- Elke 100m die je in de troposfeer stijgt daalt de temperatuur met 0,6C. (afwijkingen van dit
gemiddelde hangen af van de luchtvochtigheid)
2. Stratosfeer (50km) – Stratopauze (het is 0C in de stratopauze)
- Bevat veel ozon-gas (O3)
Ozon-gas (O3) filtert voor de mens schadelijke ultraviolette straling van het zonlicht. Door de opname
van de ozon wordt de stratosfeer warm.
3. Mesosfeer (85km) – Mesopauze
- Meeste meteorieten die op de aarde afkomen, beginnen in de mesosfeer te verbranden en zijn op
een hoogte van 25km uiteengevallen.
4. Thermosfeer (700km) – Thermopauze
- Bevat minder dan 1% van de atmosferische gassen
5. Exosfeer
In de troposfeer daalt de temperatuur dus telkens en vanaf de tropopauze blijft de temperatuur
gedurende 10km vrij constant, daarna wordt het langzamer wat warmer en het is 0C in de
stratopauze.
Pauzes = Hoogten waar een afname in de temperatuur overgaat in een toename, of andersom.
De zon is de motor van de kringlopen en processen in de sferen.
Waaruit bestaat de hydrologische kringloop/waterkringloop? (=proces waarbij water eindige
kringloop van verdamping, transport, condensatie en neerslag heeft)
1. Korte kringloop
- Zon schijnt op zee -> Evaporatie (water verdampt uit zeen, meren en rivieren). Stijgt op wordt
kouder en condenseert. Valt terug op zelfde plek.
2. Lange kringloop
- Zon schijnt op zee -> Evaporatie (water verdampt uit zeen, meren en rivieren). Stijgt op wordt
kouder en condenseert. -> Gaat nu door naar land en krijgt transpiratie (water verdampt door
planten/bomen) waar eerder regen op is gevallen -> Gaat door naar de berg, stijgt op wordt kouder
en valt neerslag -> Via neerslag, infiltratie in bodem, afstroming over het aardoppervlak of rivier
komt het water weer terug in de zee.
- Speelt een belangrijke rol bij vorming landschappen.
Stralingsbalans -> balans tussen inkomende en uitkomende straling.
Instraling -> deel van de zonnestraling dat de aarde bereikt (korte golflengte)
Uitstraling -> aarde geeft straling af aan de ruimte (lange golflengte)
2
2.1 De aarde als systemen ...............................................................................................................2
2.2 Klimaten....................................................................................................................................4
2.3 Verwering en erosie...................................................................................................................6
3.1 Natuurlijke landschappen op aarde ...........................................................................................8
3.3 Natuurrampen en milieurampen ............................................................................................. 10
Deze samenvatting is gebaseerd op De Geo (havo/vwo) – Aarde: Systeem Aarde
ISBN: 9789006619331 5e druk, 2019
1
, 2.1 De aarde als systemen
De aarde als systeem is opgebouwd uit 4 sferen:
1. Lithosfeer (aarde)
2. Atmosfeer / dampkring (lucht)
3. Hydrosfeer (water)
4. Biosfeer (leven)
De atmosfeer is opgebouwd uit 4 lagen. De lagen worden van elkaar gescheiden door pauzes.
Wanneer je een laag omhoog gaat qua afstand, dan stijgt de temperatuur en bij omlaag daalt de
temperatuur.
1. Troposfeer (beneden) - Tropopauze
- Klimaatprocessen en kringloop van het water komen voort.
- Bij de polen 9km dik en bij de evenaar 12km = 17km
- Elke 100m die je in de troposfeer stijgt daalt de temperatuur met 0,6C. (afwijkingen van dit
gemiddelde hangen af van de luchtvochtigheid)
2. Stratosfeer (50km) – Stratopauze (het is 0C in de stratopauze)
- Bevat veel ozon-gas (O3)
Ozon-gas (O3) filtert voor de mens schadelijke ultraviolette straling van het zonlicht. Door de opname
van de ozon wordt de stratosfeer warm.
3. Mesosfeer (85km) – Mesopauze
- Meeste meteorieten die op de aarde afkomen, beginnen in de mesosfeer te verbranden en zijn op
een hoogte van 25km uiteengevallen.
4. Thermosfeer (700km) – Thermopauze
- Bevat minder dan 1% van de atmosferische gassen
5. Exosfeer
In de troposfeer daalt de temperatuur dus telkens en vanaf de tropopauze blijft de temperatuur
gedurende 10km vrij constant, daarna wordt het langzamer wat warmer en het is 0C in de
stratopauze.
Pauzes = Hoogten waar een afname in de temperatuur overgaat in een toename, of andersom.
De zon is de motor van de kringlopen en processen in de sferen.
Waaruit bestaat de hydrologische kringloop/waterkringloop? (=proces waarbij water eindige
kringloop van verdamping, transport, condensatie en neerslag heeft)
1. Korte kringloop
- Zon schijnt op zee -> Evaporatie (water verdampt uit zeen, meren en rivieren). Stijgt op wordt
kouder en condenseert. Valt terug op zelfde plek.
2. Lange kringloop
- Zon schijnt op zee -> Evaporatie (water verdampt uit zeen, meren en rivieren). Stijgt op wordt
kouder en condenseert. -> Gaat nu door naar land en krijgt transpiratie (water verdampt door
planten/bomen) waar eerder regen op is gevallen -> Gaat door naar de berg, stijgt op wordt kouder
en valt neerslag -> Via neerslag, infiltratie in bodem, afstroming over het aardoppervlak of rivier
komt het water weer terug in de zee.
- Speelt een belangrijke rol bij vorming landschappen.
Stralingsbalans -> balans tussen inkomende en uitkomende straling.
Instraling -> deel van de zonnestraling dat de aarde bereikt (korte golflengte)
Uitstraling -> aarde geeft straling af aan de ruimte (lange golflengte)
2
