H2 Wereld: Globalisering
2.1 Krimpende wereld
Proces globalisering heeft ook op allerlei manieren invloed op inrichting en functie van
gebieden en het ruimtelijk gedrag van mensen (bv Shanghai vroeger alleen voor China
maar nu westerse uitstraling (inrichting) en belangrijk financieel knooppunt (functie)
- Globalisering: het proces waarbij de verwevenheid tussen gebieden en samenlevingen
op aarde toeneemt; ook wel mondialisering genoemd (bv te zien aan toename gem.
afstand dat mensen, kapitaal en goederen kunnen verplaatsen maar ook hoe leven van
mensen veranderen door gebeurtenissen (bv mislukte oogst Marokko wordt eten bij
jouw supermarkt duurder enz)
- Global village: term waarmee wordt aangeven dat de wereldbevolking een
gemeenschap is waarin relatieve afstand en isolatie sterk verminderd zijn door
transport- en communicatietechnologie
- Tijd-ruimtecompressie: het proces waarbij de relatieve afstand tussen plaatsen daalt,
vooral als gevolg van de moderne transport- en communicatietechnologie
- Absolutie ligging: de ligging van een plaats uitgedrukt in coördinaten (verandert nooit)
- Relatieve ligging: de ligging van een plaats of gebied t.o.v. andere plaatsen en gebieden
vooral gelet op bereikbaarheid (bv door spoorlijn relatieve ligging gunstiger voor handel)
(2 factoren hebben er invloed op: de ligging nabij een economisch centrum en ligging
ten opzichte van een vervoersas)
Stad kan snel opbloeien of vervallen, door :
Positie tov belangrijke economische centra (bv door China en India rel ligging van
Singapore verbeterd)
Ligging tov belangrijke vervoersas daarom mainport belangrijk :
- Mainport: intercontinentaal knooppunt in een transportnetwerk; denk hierbij aan
belangrijke (lucht)havens
- Relatieve afstand: de afstand afgedrukt in tijd, geld en moeite die het kost om deze te
overbruggen (vervoer wordt steeds goedkoper dus steeds sneller, dus daalt)
- Afstandsverval: het verschijnsel dat de interactie tussen gebieden afneemt naarmate de
afstand toeneemt
- Absolute afstand: de afstand hemelsbreed uitgedrukt in kilometers (remmende factor
(vervoerkosten) voor handel met bv landen ver liggend van bv nl (bv rond middellandse
zee) of grenzen tussen landen)
, 2.2 Transport en informatie
- Transporttechnologie: technische voorzieningen die samenhangen met het vervoer van
goederen en mensen
Goederentransport heeft 3 ontwikkelingen doorgemaakt:
Reis- en vervoersmiddel zijn gedaald; alles sneller & transport is goedkoper door groei
capaciteit schepen en vliegtuigen & infrastructuur rond transport is enorm verbeterd
Of goederen kunnen worden vervoerd van a naar b is verandert door:
Verbetering infrastructuur (bereikbaarheid neem toe; niet alleen wegen maar ook ICT) &
verdwijnen politieke en economische barrières tussen gebieden & innovaties op
transportgebied (bv containers worden efficiënter)
- Transportnetwerk: het geheel van transportlijnen die zijn verboden met knooppunten
Richting en intensiteit van internationale communicatie wordt beïnvloedt door 3 factoren:
-Economische: rijkere landen beschikken over meer en betere informatietechnologie en
netwerken (vaak tussen centrumlanden)
-Geografische:hoe groter afstand tussen landen, hoe minder intensiteit van het contact (dit
geldt altijd behalve bij grote groep migranten die in land woont (dan neemt com. tussen
voormalige moederland en vroegere kolonie juist toe)
-Culturele: tussen landen met veel verschil in taal en cultuur is informatie-uitwisseling veel
geringer dan andersom
- Communicatie- en informatietechnologie: alle technieken die het mogelijk maken op
elektronische wijze te communiceren en informatie van het ene punt naar het andere
punt te verspreiden
- Interactietheorie: theorie die ervan uitgaat dat uitwisseling van goederen, mensen of
ideeën tussen gebieden alleen tot stand komt wanneer aan 3 basisvoorwaarden is
voldaan:
• complementariteit (ene gebied moet iets hebben wat andere land vraag naar heeft)
• transporteerbaarheid (voor redelijke prijzen redelijke tijd van a naar b kunnen gaan;
duurdere dingen kunnen over grotere afstanden met duurder transportmiddel en
andersom met goedkopere dingen; bedrijven moeten afweging maken tussen snelheid
en kosten transport en waarde product)
• geen tussenliggende mogelijkheden (als opeens dichterbij kan, dan verlegt
vervoersstroom)
- Mondiale en transnationale netwerken: verbindingen tussen gebieden en landen op
economisch, politieke en sociaal-cultureel terrein; het kan een netwerk zijn tussen 2
landen (transnationaal netwerk) of wereldwijde (mondiaal netwerk)
2.3 Globalisering tot 1980
Vanaf 16e eeuw (grote ontdekkingsreizen) hebben landen en continenten steeds met
elkaar te maken (door onder andere verbetering zeetransport) en overal komen
handelsposten
- Hegemoniale staat: een land dat gedurende een bepaalde periode grote delen van de
wereld domineert op economisch, militair, financieel en cultureel gebied
Portugal was eerste land die wereldleider werd door gunstige geografische ligging van
Atlantische oceaan werd het een zeevarende mogendheid. Door Verdrag van Tordesillas
verwierf het land het recht van handel en bezig over alle gebieden ten oosten van de
meridiaan van 48 ° W.L. Hier kwam einde aan na verlies geven Engels-Nederlandse vloot
in 1588. Nederland werd toen wereldleider
2.1 Krimpende wereld
Proces globalisering heeft ook op allerlei manieren invloed op inrichting en functie van
gebieden en het ruimtelijk gedrag van mensen (bv Shanghai vroeger alleen voor China
maar nu westerse uitstraling (inrichting) en belangrijk financieel knooppunt (functie)
- Globalisering: het proces waarbij de verwevenheid tussen gebieden en samenlevingen
op aarde toeneemt; ook wel mondialisering genoemd (bv te zien aan toename gem.
afstand dat mensen, kapitaal en goederen kunnen verplaatsen maar ook hoe leven van
mensen veranderen door gebeurtenissen (bv mislukte oogst Marokko wordt eten bij
jouw supermarkt duurder enz)
- Global village: term waarmee wordt aangeven dat de wereldbevolking een
gemeenschap is waarin relatieve afstand en isolatie sterk verminderd zijn door
transport- en communicatietechnologie
- Tijd-ruimtecompressie: het proces waarbij de relatieve afstand tussen plaatsen daalt,
vooral als gevolg van de moderne transport- en communicatietechnologie
- Absolutie ligging: de ligging van een plaats uitgedrukt in coördinaten (verandert nooit)
- Relatieve ligging: de ligging van een plaats of gebied t.o.v. andere plaatsen en gebieden
vooral gelet op bereikbaarheid (bv door spoorlijn relatieve ligging gunstiger voor handel)
(2 factoren hebben er invloed op: de ligging nabij een economisch centrum en ligging
ten opzichte van een vervoersas)
Stad kan snel opbloeien of vervallen, door :
Positie tov belangrijke economische centra (bv door China en India rel ligging van
Singapore verbeterd)
Ligging tov belangrijke vervoersas daarom mainport belangrijk :
- Mainport: intercontinentaal knooppunt in een transportnetwerk; denk hierbij aan
belangrijke (lucht)havens
- Relatieve afstand: de afstand afgedrukt in tijd, geld en moeite die het kost om deze te
overbruggen (vervoer wordt steeds goedkoper dus steeds sneller, dus daalt)
- Afstandsverval: het verschijnsel dat de interactie tussen gebieden afneemt naarmate de
afstand toeneemt
- Absolute afstand: de afstand hemelsbreed uitgedrukt in kilometers (remmende factor
(vervoerkosten) voor handel met bv landen ver liggend van bv nl (bv rond middellandse
zee) of grenzen tussen landen)
, 2.2 Transport en informatie
- Transporttechnologie: technische voorzieningen die samenhangen met het vervoer van
goederen en mensen
Goederentransport heeft 3 ontwikkelingen doorgemaakt:
Reis- en vervoersmiddel zijn gedaald; alles sneller & transport is goedkoper door groei
capaciteit schepen en vliegtuigen & infrastructuur rond transport is enorm verbeterd
Of goederen kunnen worden vervoerd van a naar b is verandert door:
Verbetering infrastructuur (bereikbaarheid neem toe; niet alleen wegen maar ook ICT) &
verdwijnen politieke en economische barrières tussen gebieden & innovaties op
transportgebied (bv containers worden efficiënter)
- Transportnetwerk: het geheel van transportlijnen die zijn verboden met knooppunten
Richting en intensiteit van internationale communicatie wordt beïnvloedt door 3 factoren:
-Economische: rijkere landen beschikken over meer en betere informatietechnologie en
netwerken (vaak tussen centrumlanden)
-Geografische:hoe groter afstand tussen landen, hoe minder intensiteit van het contact (dit
geldt altijd behalve bij grote groep migranten die in land woont (dan neemt com. tussen
voormalige moederland en vroegere kolonie juist toe)
-Culturele: tussen landen met veel verschil in taal en cultuur is informatie-uitwisseling veel
geringer dan andersom
- Communicatie- en informatietechnologie: alle technieken die het mogelijk maken op
elektronische wijze te communiceren en informatie van het ene punt naar het andere
punt te verspreiden
- Interactietheorie: theorie die ervan uitgaat dat uitwisseling van goederen, mensen of
ideeën tussen gebieden alleen tot stand komt wanneer aan 3 basisvoorwaarden is
voldaan:
• complementariteit (ene gebied moet iets hebben wat andere land vraag naar heeft)
• transporteerbaarheid (voor redelijke prijzen redelijke tijd van a naar b kunnen gaan;
duurdere dingen kunnen over grotere afstanden met duurder transportmiddel en
andersom met goedkopere dingen; bedrijven moeten afweging maken tussen snelheid
en kosten transport en waarde product)
• geen tussenliggende mogelijkheden (als opeens dichterbij kan, dan verlegt
vervoersstroom)
- Mondiale en transnationale netwerken: verbindingen tussen gebieden en landen op
economisch, politieke en sociaal-cultureel terrein; het kan een netwerk zijn tussen 2
landen (transnationaal netwerk) of wereldwijde (mondiaal netwerk)
2.3 Globalisering tot 1980
Vanaf 16e eeuw (grote ontdekkingsreizen) hebben landen en continenten steeds met
elkaar te maken (door onder andere verbetering zeetransport) en overal komen
handelsposten
- Hegemoniale staat: een land dat gedurende een bepaalde periode grote delen van de
wereld domineert op economisch, militair, financieel en cultureel gebied
Portugal was eerste land die wereldleider werd door gunstige geografische ligging van
Atlantische oceaan werd het een zeevarende mogendheid. Door Verdrag van Tordesillas
verwierf het land het recht van handel en bezig over alle gebieden ten oosten van de
meridiaan van 48 ° W.L. Hier kwam einde aan na verlies geven Engels-Nederlandse vloot
in 1588. Nederland werd toen wereldleider
