Samenvatting Ontstaan van de Nederlandse taal & ontwikkeling van de literatuur

Historische taalkunde
INLEIDING


WAAROM HEBBEN WE TAAL?
1. Om te communiceren
2. Wereld te ordenen
3. Gedachten te uiten
Taal is communicatie, cultuur en organisch


HOEVEEL TALEN ZIJN ER?
 Tussen de 4000 en 12000
 Ongeveer 7000 talen
 Tel je dialect ook mee?


WAT IS DE MEEST GESPROKEN TAAL?
 Chinees met +/- 1 miljard sprekers
 Spaans, Engels, Hindi en Arabisch zitten ook in de top 5


MINST GESPROKEN TAAL?
 Tlingit : wordt gesproken in Zuid-Alaska
 Tientallen sprekers
 Spreken ook nog andere talen
 Ooit is dat verdwenen; als sprekers sterven


OP WELKE PLAATS ZOU HET NEDERLANDS STAAN
 Nederlands staat op de 52ste plaats
 Ongeveer 23 miljoensprekers


OP WELKE PLAATSEN PRATEN ZE NEDERLANDS
 Wordt gesproken in Vlaanderen, Nederland, N-Frankrijk, W-Duitsland, Suriname,
 Nederlandse artillen: Curaçao, Bonaire, Aruba, Sint-Maarten
 Indonesië , Zuid-Afrika, Namibië


AFRIKAANS

- Officiële landstaal: 12 à 16 miljoen
- Toch bedreigd?
- Pidgintaal: vereenvoudigde taal die ontstaat in een gebied waar er veel talen
gesproken worden
- Lingua franca: algemene omgangstaal waarin iedereen zich gaat uitdrukken




1

,1. ONTSTAAN VAN TAAL (DIFFERENTIATIE)
Lang geleden spraken alle mensen één taal en bouwden een toren om de hemel te
bereiken. God zag hun trots en verwarde hun taal, zodat ze elkaar niet meer begrepen.
De bouw stopte, de mensen verspreidden zich over de aarde, en de toren bleef
onafgemaakt achter. Zo ontstond Babel.


100 000 V. CHR.
- Eerste menssoort Homo sapiens
- Ze lopen rechtop en hun strottenhoofd zakt
- Grotere leefgroepen
- Grotere herseninhoud


33 000 V. CHR.
- Eerste mens in Europa
- Lascaux


10 000 V. CHR.
- Nomadenbestaan stopt : sedentaire samenleving
- Enkel hypothetische reconstructies (geen schrift)


3500 V. CHR.
- Geschreven bronnen
- Sumerisch spijkerschrift

2. TAALVERSCHEIDENHEID EN -DIFFERENTIATIE
 4000 à 12000, 7000
 Dialect of aparte taal, bv. West-Vlaanderen, Afrikaans
 80% spreekt 83 grootste talen
 0,2% spreekt 3500 kleinste talen
 Polygenese? Monogenese?


POLYGENESE
- Op verschillende plaatsten verschillende talen onstaan


MONOGENESE
- Ooit is het allemaal begonnen met één taal
- Daaruit zijn verschillende talen ontstaan
- Verhaal van de toren van Babel
- Grootste bewijs monogenese : Talen zijn familie van elkaar


LANGUAGE ISOLATES
- Talen zonder familie; helemaal alleen
- Baskenland; Baskisch – Zuid-Frankrijk en Spanje ook Koreaans
- Polygenese is dan juist




2

,DIFFERENTIATIEPROCES: 3 UNIVERSELE FACTOREN

Het verhaal van het Nederlands is een monogenese verhaal. (afstammeling van andere
talen)

Groep splits in 2 we kijken 1000 jaar later


FACTOR 1: TIJD
Terwijl wereld veranderd bestaan er nieuwe begrippen. Talen veranderen geleidelijk
door nieuwe generaties en externe invloeden, zoals technologie en media.


FACTOR 2: CONTROLE MOEDERTAAL VALT WEG
Wanneer groepen zich verspreiden, verdwijnt de controle van de moedertaal, waardoor
talen zich anders ontwikkelen door isolatie en contact met andere talen.


FACTOR 3: SOCIALE EN CULTURELE INVLOEDEN
Sociale en culturele invloeden, zoals handelscontacten, migratie en sociale structuren,
beïnvloeden uitspraak, woordenschat en grammatica. Wanneer verschillende talen in
contact komen, kunnen ze zich vermengen, wat leidt tot nieuwe woorden,
uitdrukkingen en taalveranderingen.

3 factoren komen altijd te samen op

INDO-EUROPEES

OERTAAL


MIDDELEEUWEN
- De allereerste taal is Hebreeuws
- Het is de taal van god


JOHN WEB
- Chinees want die zijn met veel


MULTATULI
- Het Keltisch is de oudste taal


JOHANNES GOROPIUS BECANUS (1569)
- Oorspronkelijke taal is het Antwerps
- Zelf is hij een Nederlander
- Talen stammen van elkaar af, ze zijn familie van andere talen
- Eerste geleerde die met die theorie afkwam




3

, TAALFAMILIES SYSTEMATISCH MET ELKAAR VERGELIJKEN


OERTAAL PROBEREN RECONSTRUEREN
- Talen met elkaar proberen vergelijken
- 18e en 19e eeuw : romantiek
- Niet toevallig die datum: terug naar het primitieve (de oorsprong)
- Romanticus; wat is echt?, wat is de oorsprong van iets?


FAMILIEVERWANTSCHAP
- Nederlands, Engels, Duits, Noors, Deens en Zweeds = Germaanse talen
- Frans, Italiaans, Portugees en Spaans = Romaanse talen
- Pools en Tsjechisch = Slavische talen
- Fins, Hongaars (en Estlands) = Fins-Oegrisch

1. Het Germaans, Romaans en Slavisch zijn onderling ook familie van elkaar en we
rekenen die tot het Indo-Europees.
2. Het Fins-Oegrisch rekenen we niet tot het Indo-Europees.


HET BEGIN (IE)
- Van het Indo-Europees bestaan geen schriftelijke bronnen
- Taal is gereconstrueerd
- Heeft zich over Europe verspreidt tussen 6000-500 v.Chr.
- In die periode ontstaat het schrift, maar niet voor de Indo-Europese talen
- Grootste groep; aantal talen lid van de club

HET (OER)GERMAANS


VOORLOPERS :
: Noorden van Duitsland, Zuiden van Scandinavië en Denemarken
: 2e en 3e Millennium v. Chr.
Puur hypothetisch want geen schriftelijke bron


500 V CHR.
- Germaans neemt afstand van de Indo-Europese erfenis
- 1e klankverschuiving rond af + medeklinkerverschuiving
- alle Germaans dialecten plaatsten klemtoon op 1e lettergreep
- futurum verdwijnt : hulpwerkwoord zullen
- verleden tijd van zwakke werkwoorden krijgen -t of -d

ONDERTUSSEN BIJ ONS


1E EEUW V.CHR.:
- Julius Caesar verovert onze streken. (romeinen overheersen + Keltische cultuur
beinvloedt)
- Kelten en Galliërs onder Romeinse invloed, nemen cultuur en taal over.
- Keltisch + Latijn → Vulgair Latijn → oorsprong Romaanse taalfamilie.
- Rijn en Donau scheiden Romeins van Germaans, later invloed op Nederlands



4