1
,Inhoudsopgave
Week 1: Psychopathologie: Inleiding, modellen en beoordeling, diagnose en behandeling .....................4
Hoorcollege 1: Inleiding en modellen ......................................................................................................................... 4
Hoorcollege 2: Modellen, diagnose en behandeling ................................................................................................. 10
Het biologische model........................................................................................................................................... 10
Het psychodynamische model .............................................................................................................................. 12
Het cognitieve gedragsmodel ............................................................................................................................... 14
Het humanistisch-existentieel model .................................................................................................................. 15
Het sociocultureel model ...................................................................................................................................... 17
Integratie van de modellen: Het ontwikkelings-psychopathologie model ......................................................... 19
Psychodiagnostiek: Waarom en hoe gedraagt een cliënt zich abnormaal? ....................................................... 19
Diagnose: Komen de klachten van een cliënt overeen met een bekende stoornis ............................................ 22
Behandeling: Hoe kan een cliënt behandeld worden? ........................................................................................ 23
Week 2: Angststoornissen & somatische-symptoomstoornis en verwante stoornissen. .......................... 25
Hoorcollege 3: Angststoornissen ............................................................................................................................... 25
Gegeneraliseerde angststoornis (GAS) ............................................................................................................... 25
Fobieën .................................................................................................................................................................. 27
Sociale angststoornis ............................................................................................................................................ 28
Paniekstoornis ...................................................................................................................................................... 29
Obsessief-compulsieve stoornis (OCD) ................................................................................................................ 30
Hoorcollege 4: Somatische-symptoomstoornis en verwante stoornissen ................................................................. 32
Oorzaken van conversie- en somatische symptoomstoornissen......................................................................... 34
Behandeling van conversie en somatische symptoomstoornissen ..................................................................... 35
ALK ....................................................................................................................................................................... 35
Ziekteangst stoornis ............................................................................................................................................. 36
Conversie stoornis / Functionele Neurologische Stoornis (FNS) ....................................................................... 37
Nagebootste stoornis ............................................................................................................................................ 37
Psychische factoren die somatische aandoeningen beïnvloeden ....................................................................... 38
Psychofysiologische stoornissen .......................................................................................................................... 38
Behandeling: ...................................................................................................................................................... 40
Drie emotie regulatie systemen: .......................................................................................................................... 40
Week 3 ......................................................................................................................................................................... 41
Hoorcollege 5: Seksuele stoornissen ......................................................................................................................... 41
Seksuele disfunctie ............................................................................................................................................... 41
Parafiele stoornissen ............................................................................................................................................ 44
Genderdysforie ..................................................................................................................................................... 45
Week 4: Persoonlijkheidsstoornissen & Trauma en stress-gerelateerde stoornissen ............................. 47
Hoorcollege 6: Persoonlijkheidsstoornissen ............................................................................................................. 47
Cluster persoonlijkheidsstoornissen ................................................................................................................... 47
Alternatief DSM-5 ................................................................................................................................................ 51
Hoorcollege 7: Trauma en stress-gerelateerde aandoeningen ................................................................................. 51
Stress en arousal .................................................................................................................................................. 51
Stressstoornissen.................................................................................................................................................. 52
Dissociatieve stoornis ........................................................................................................................................... 54
Week 5: Stemmingsstoornissen en Suïcide ........................................................................................................ 57
Hoorcollege 8: Stemmingsstoornissen en suïcide ..................................................................................................... 57
Unipolaire depressie............................................................................................................................................. 57
Bipolaire stoornis ................................................................................................................................................. 62
Suïcide ................................................................................................................................................................... 64
Week 6: Eetstoornissen & Stoornissen in middelengebruik .......................................................................... 68
Hoorcollege 9: Eetstoornissen ................................................................................................................................... 68
2
, Anorexia nervosa .................................................................................................................................................. 68
Boulimia nervosa .................................................................................................................................................. 70
Binge-eating disorder ........................................................................................................................................... 72
Andere eetstoornissen: ......................................................................................................................................... 73
Oorzaak eetstoornissen ........................................................................................................................................ 73
Behandeling eetstoornissen ................................................................................................................................. 74
Hoorcollege 10: Middelen- en verslavingsstoornissen ............................................................................................. 76
Kalmerende middelen .......................................................................................................................................... 77
Sedatief-hypnotische (anxiolytische) drugs ........................................................................................................ 78
Opioïden ................................................................................................................................................................ 78
Stimulanten .......................................................................................................................................................... 79
Hallucinogenen (psychodelische drugs) .............................................................................................................. 80
De oorzaken van stoornissen in het gebruik van middelen ............................................................................... 82
Behandelingen middelenmisbruik ...................................................................................................................... 83
Andere verslavingsstoornissen ............................................................................................................................ 83
Week 7: Psychopathologie bij kinderen en ouderen ........................................................................................ 85
Hoorcollege 11: Stoornissen bij kinderen ................................................................................................................. 85
Eliminatiestoornissen .......................................................................................................................................... 85
Neurologische ontwikkelingsstoornis.................................................................................................................. 86
Norm-overschrijdende gedragsstoornis............................................................................................................... 90
Hoorcollege 11: Stoornissen bij ouderen .................................................................................................................. 91
Cognitieve stoornissen ......................................................................................................................................... 91
De ziekte van Alzheimer en andere neurocognitieve stoornissen ..................................................................... 91
Hoorcollege 12: Schizofrenie ..................................................................................................................................... 96
Psychotische symptomen ..................................................................................................................................... 96
3
, Week 1: Psychopathologie: Inleiding, modellen en
beoordeling, diagnose en behandeling
Hoorcollege 1: Inleiding en modellen
Psychopathologie/ abnormale psychologie: de wetenschappelijke studie van
psychologisch disfunctioneren, met als doel het beschrijven, voorspellen, verklaren en
veranderen van abnormale patronen van functioneren.
De beste manier om psychologisch functioneren te benoemen is door de vier D’s:
1. Deviance: abnormale gedragingen, gedachten en emoties die afwijken van de ideeën
(normen, cultuur) van een samenleving over goed functioneren.
2. Distress: gedragingen, gedachten en emoties moeten distress veroorzaken voordat ze
als abnormaal kunnen worden bestempeld.
3. Disfunctie: abnormaal gedrag dat het dagelijks functioneren belemmert.
4. Danger: gedrag dat gevaarlijk is voor zichzelf of voor anderen.
Het wordt beïnvloed door:
• Normen
• Cultuur
• Context
Abnormaliteit is gedefinieerd door algemene criteria in de maatschappij. En de criteria
worden gebruikt om specifieke gevallen te beoordelen.
Thomas Szasz zegt: maatschappelijke invloeden invalideren het concept van mentale
stoornissen. Dus elke definitie van abnormaliteit is hierdoor mogelijks niet consistent
toepasbaar.
Er zijn ook dingen die in het criterium van de vier D’s passen, maar niet als abnormaal
worden gezien door de meeste mensen, zoals bungee jumpen, een nieuwjaarsduik, alcohol
drinken of de Mount Everest beklimmen.
Excentriek: iemand die afwijkt van gewone gedragspatronen of vreemd gedrag vertoont, uit
plezier en niet uit geestelijke stoornis.
Behandeling/therapie: een systematische procedure met het doel tot het veranderen van
abnormaal gedrag in meer normaal gedrag. De definitie is beperkt door de problemen om
abnormaliteit te definiëren. Er zijn essentiële aspecten van alle vormen van therapie:
1. Een patiënt die verlichting zoekt bij de genezer of therapeut
2. Een getrainde, sociaal geaccepteerde genezer, wiens expertise door de patiënt en de
sociale groep wordt geaccepteerd.
3. Een reeks van therapeutische contacten tussen de therapeut en de cliënt.
Ondanks verschillen tussen clinici vinden de meeste van hen dat een grote groep mensen
nood heeft aan een soort therapie.
Benaderingen in het verleden
• Prehistorische benaderingen en behandelingen:
o Prehistorische maatschappijen: benaderden abnormaal gedrag
waarschijnlijk als het gevolg van kwade geesten. Gaat mogelijk terug tot het
Stenen Tijdperk.
o Behandelingen: schedelboringen en exorcisme.
4
,Inhoudsopgave
Week 1: Psychopathologie: Inleiding, modellen en beoordeling, diagnose en behandeling .....................4
Hoorcollege 1: Inleiding en modellen ......................................................................................................................... 4
Hoorcollege 2: Modellen, diagnose en behandeling ................................................................................................. 10
Het biologische model........................................................................................................................................... 10
Het psychodynamische model .............................................................................................................................. 12
Het cognitieve gedragsmodel ............................................................................................................................... 14
Het humanistisch-existentieel model .................................................................................................................. 15
Het sociocultureel model ...................................................................................................................................... 17
Integratie van de modellen: Het ontwikkelings-psychopathologie model ......................................................... 19
Psychodiagnostiek: Waarom en hoe gedraagt een cliënt zich abnormaal? ....................................................... 19
Diagnose: Komen de klachten van een cliënt overeen met een bekende stoornis ............................................ 22
Behandeling: Hoe kan een cliënt behandeld worden? ........................................................................................ 23
Week 2: Angststoornissen & somatische-symptoomstoornis en verwante stoornissen. .......................... 25
Hoorcollege 3: Angststoornissen ............................................................................................................................... 25
Gegeneraliseerde angststoornis (GAS) ............................................................................................................... 25
Fobieën .................................................................................................................................................................. 27
Sociale angststoornis ............................................................................................................................................ 28
Paniekstoornis ...................................................................................................................................................... 29
Obsessief-compulsieve stoornis (OCD) ................................................................................................................ 30
Hoorcollege 4: Somatische-symptoomstoornis en verwante stoornissen ................................................................. 32
Oorzaken van conversie- en somatische symptoomstoornissen......................................................................... 34
Behandeling van conversie en somatische symptoomstoornissen ..................................................................... 35
ALK ....................................................................................................................................................................... 35
Ziekteangst stoornis ............................................................................................................................................. 36
Conversie stoornis / Functionele Neurologische Stoornis (FNS) ....................................................................... 37
Nagebootste stoornis ............................................................................................................................................ 37
Psychische factoren die somatische aandoeningen beïnvloeden ....................................................................... 38
Psychofysiologische stoornissen .......................................................................................................................... 38
Behandeling: ...................................................................................................................................................... 40
Drie emotie regulatie systemen: .......................................................................................................................... 40
Week 3 ......................................................................................................................................................................... 41
Hoorcollege 5: Seksuele stoornissen ......................................................................................................................... 41
Seksuele disfunctie ............................................................................................................................................... 41
Parafiele stoornissen ............................................................................................................................................ 44
Genderdysforie ..................................................................................................................................................... 45
Week 4: Persoonlijkheidsstoornissen & Trauma en stress-gerelateerde stoornissen ............................. 47
Hoorcollege 6: Persoonlijkheidsstoornissen ............................................................................................................. 47
Cluster persoonlijkheidsstoornissen ................................................................................................................... 47
Alternatief DSM-5 ................................................................................................................................................ 51
Hoorcollege 7: Trauma en stress-gerelateerde aandoeningen ................................................................................. 51
Stress en arousal .................................................................................................................................................. 51
Stressstoornissen.................................................................................................................................................. 52
Dissociatieve stoornis ........................................................................................................................................... 54
Week 5: Stemmingsstoornissen en Suïcide ........................................................................................................ 57
Hoorcollege 8: Stemmingsstoornissen en suïcide ..................................................................................................... 57
Unipolaire depressie............................................................................................................................................. 57
Bipolaire stoornis ................................................................................................................................................. 62
Suïcide ................................................................................................................................................................... 64
Week 6: Eetstoornissen & Stoornissen in middelengebruik .......................................................................... 68
Hoorcollege 9: Eetstoornissen ................................................................................................................................... 68
2
, Anorexia nervosa .................................................................................................................................................. 68
Boulimia nervosa .................................................................................................................................................. 70
Binge-eating disorder ........................................................................................................................................... 72
Andere eetstoornissen: ......................................................................................................................................... 73
Oorzaak eetstoornissen ........................................................................................................................................ 73
Behandeling eetstoornissen ................................................................................................................................. 74
Hoorcollege 10: Middelen- en verslavingsstoornissen ............................................................................................. 76
Kalmerende middelen .......................................................................................................................................... 77
Sedatief-hypnotische (anxiolytische) drugs ........................................................................................................ 78
Opioïden ................................................................................................................................................................ 78
Stimulanten .......................................................................................................................................................... 79
Hallucinogenen (psychodelische drugs) .............................................................................................................. 80
De oorzaken van stoornissen in het gebruik van middelen ............................................................................... 82
Behandelingen middelenmisbruik ...................................................................................................................... 83
Andere verslavingsstoornissen ............................................................................................................................ 83
Week 7: Psychopathologie bij kinderen en ouderen ........................................................................................ 85
Hoorcollege 11: Stoornissen bij kinderen ................................................................................................................. 85
Eliminatiestoornissen .......................................................................................................................................... 85
Neurologische ontwikkelingsstoornis.................................................................................................................. 86
Norm-overschrijdende gedragsstoornis............................................................................................................... 90
Hoorcollege 11: Stoornissen bij ouderen .................................................................................................................. 91
Cognitieve stoornissen ......................................................................................................................................... 91
De ziekte van Alzheimer en andere neurocognitieve stoornissen ..................................................................... 91
Hoorcollege 12: Schizofrenie ..................................................................................................................................... 96
Psychotische symptomen ..................................................................................................................................... 96
3
, Week 1: Psychopathologie: Inleiding, modellen en
beoordeling, diagnose en behandeling
Hoorcollege 1: Inleiding en modellen
Psychopathologie/ abnormale psychologie: de wetenschappelijke studie van
psychologisch disfunctioneren, met als doel het beschrijven, voorspellen, verklaren en
veranderen van abnormale patronen van functioneren.
De beste manier om psychologisch functioneren te benoemen is door de vier D’s:
1. Deviance: abnormale gedragingen, gedachten en emoties die afwijken van de ideeën
(normen, cultuur) van een samenleving over goed functioneren.
2. Distress: gedragingen, gedachten en emoties moeten distress veroorzaken voordat ze
als abnormaal kunnen worden bestempeld.
3. Disfunctie: abnormaal gedrag dat het dagelijks functioneren belemmert.
4. Danger: gedrag dat gevaarlijk is voor zichzelf of voor anderen.
Het wordt beïnvloed door:
• Normen
• Cultuur
• Context
Abnormaliteit is gedefinieerd door algemene criteria in de maatschappij. En de criteria
worden gebruikt om specifieke gevallen te beoordelen.
Thomas Szasz zegt: maatschappelijke invloeden invalideren het concept van mentale
stoornissen. Dus elke definitie van abnormaliteit is hierdoor mogelijks niet consistent
toepasbaar.
Er zijn ook dingen die in het criterium van de vier D’s passen, maar niet als abnormaal
worden gezien door de meeste mensen, zoals bungee jumpen, een nieuwjaarsduik, alcohol
drinken of de Mount Everest beklimmen.
Excentriek: iemand die afwijkt van gewone gedragspatronen of vreemd gedrag vertoont, uit
plezier en niet uit geestelijke stoornis.
Behandeling/therapie: een systematische procedure met het doel tot het veranderen van
abnormaal gedrag in meer normaal gedrag. De definitie is beperkt door de problemen om
abnormaliteit te definiëren. Er zijn essentiële aspecten van alle vormen van therapie:
1. Een patiënt die verlichting zoekt bij de genezer of therapeut
2. Een getrainde, sociaal geaccepteerde genezer, wiens expertise door de patiënt en de
sociale groep wordt geaccepteerd.
3. Een reeks van therapeutische contacten tussen de therapeut en de cliënt.
Ondanks verschillen tussen clinici vinden de meeste van hen dat een grote groep mensen
nood heeft aan een soort therapie.
Benaderingen in het verleden
• Prehistorische benaderingen en behandelingen:
o Prehistorische maatschappijen: benaderden abnormaal gedrag
waarschijnlijk als het gevolg van kwade geesten. Gaat mogelijk terug tot het
Stenen Tijdperk.
o Behandelingen: schedelboringen en exorcisme.
4
