BORSTAANDOENINGEN
INHOUD KANKER
1. WAT IS KANKER?
x Woekering van abnormale cellen & verplaatsen in L
X CELEIGENSCHAPPEN
- Blijven zich delen (normale cellen sterven af)
- Vormen een gezwel/tumor
- Vernietigen het normale weefsel
- Verplaatsen zich in het lichaam dr bloed & lymfevaten
- Gevaar voor uitzaaiingen/metastasen
* Op deze foto zie je hoe de kankercel werd vernietigd door de aanvallende cellen. De killercellen hebben
zich vastgehecht aan de buitenwand van de kwaadaardige cel en hebben daar een bepaald eiwit
afgescheiden. Dit eiwit heeft poriën aangemaakt in de celwand, waarlangs lichaamsvocht
de cel is binnengedrongen en die uiteindelijk heeft doen barsten
* borstkanker die zich heeft uitgezaaird naar longen = w geen longkankeer (blijft borstkanker)
X NIET ALLE GEZWELLEN ZIJN KWAADAARDIG
- goedaardige tumoren verspreiden zich niet
- bedreigen leven van P niet
2. WELKE KANKER VOORTPLANTINGSSTELSEL?
- Borstkanker (carcinoma )
- Kanker van het baarmoederslijmvlies (endometrium carcinoom)
- Eierstokkanker (ovarium carcinoom)
- Baarmoederhalskanker (cervix carcinoom)
- Schaamlipkanker (vulva carcinoom)
3. BORSTONTWIKKELING
- melkklieren (lobuli)
- melkgangen (ducti) die de melkklieren en de tepel met elkaar verbinden
- vet- en bindweefsel dat de melkklieren en –gangen omringt
- bloedvaten
- lymfevaten
4. LYMFEVATEN – BELANGRIJK
- Lymfe; is een heldere vloeistof die immuuncellen en afvalstoffen vervoert
- Lymfevaten in de borst à lymfeknopen in oksel
- Lymfeknopen; een ophoping van immuuncellen, zuivert en filtert lymfe
5. BORSTKANKER
- Borstkanker is een verzamelnaam voor een hele reeks kwaadaardige aandoeningen die in alle structuren
van een vrouwenborst kunnen ontstaan. De meest frequente vorm ontstaat in de cellen vd melkgangen
- als borstkankercellen geslaagd zijn om in lymfeknopen groeien, grotere kans andere org verspreid zijn
- bepalen beste behandelingswijze: weten of BKC de lymfeknopening oksel hebben aangetast
,PREVALENTIE BORSTKANKER’
X in BE 10500 nieuwe gevallen gediagnosticeerd
- meest voorkomende vorm kanker bij V
- 1 op 9 (= voor 75j)
x bij man 1% - 80 nieuwe gevallen per jaar
RISICOFACTOREN
1. GESLACHT
x borstkanker: vrouwen 100x meer kans dan mannen
- gem leefetijd vastgesteld w 62j (= tussen 60-65j)
2. ETNISCHE, GEOGRAFISCHE EN SOCIALE VERSCHILLEN
x borstkanker vooral bij blanke dan zwarte of ander kleurigen
- hogere socio-economische klassen vaker dan lagere socio-eco
- arme, zwarte vrouw loopt minder risico op borstkanker dan een rijke zwarte.
3. LEEFTIJD
- 77% ouder dan 50
- 5% jonger dan 40j
- 0,3% tussen 20à29j
4. FAMILIELE VOORBESTEMDHEID
- 5-10% van borst & eierstok kanker, oorzaak erfelijke aanleg
- deels veroorzaakt door mutatie in BRCA 1 of 2 gen (= overgeerfd van 1 ouder Man of V)
- elk kind 50% kan om deze aanleg te erven ve ouder die drager is
- vermoeden: kan aanmelden bij erfelijkheidsoz (= 8 genetische centra in BE)
x erfelijkheidsoz aanw
- V BK voor of rond 40jaar of eierstokkanker voor 50j (= beide bij 3 of meer 1e & 2e gr famleden in vers vrkmt
- V zowel BK als EK
- iemand in beide borsten kanker krijgt voor 50e
- als er in fam een man met BK is
5. GENEN – BRCA 1 & BRCA2: BRCA-GEN
x Een verhoogde kans tot meer dan 80%
x Onderzoek naar dit gen gebeurt bij mensen die:
- borstkanker komt voor bij meerdere familieleden.
- Hoe dichter de graad van verwantschap, hoe hoger het risico
(M, Z, D : risicoverhoging x 2, twee 1e graad verwanten : risicoverhoging x 4-6)
- borstkanker komt in de familie voor op jonge leeftijd.
- borstkankerpatiënten in de familie hebben bilaterale borstkanker (d.i. kanker in beide borsten).
- eierstokkanker komt voor bij dezelfde of andere verwanten.
- 5-10% van de borstumoren
- Dominant overervingspatroon (prenatale diagnos4ek)
- Ook mannen dragen het gen - Risico op boca en ovariumca (80%) + andere kankers
, 6. BRCA & KINDERWENS
- paren met kinderwens, waarbij beide drager is van BRCA genmutatie (= grote kans doorgave)
- PGD & PND: ingrijpende beslissing om dit risico te vermijden
X PRE-IMPLANTATIE GENETISCHE DIAGNOSTIEK = EMBRYOSELECTIE
- oz vd embryo
- doel: tevoren bekend sterk verhoogd risico op genetische aandoening te vrkmn bij het nageslacht.
- enk. Mog. In combi met in vitro fertilisatie (IVF)
- tdns IVF behandeling ontstaan embryo’s, waarvan voorafgaand aan de terugplaatsing in BM
- 1 of 2 cellen afgehaald w om te oz op aanw vd gespecificeerde aandoening of erfelijke belasting
- zw bij IVF/PGD is 15 tot 20%, na terugplaatsing is deze kans ongeveer 25%
7. HORMONALE FACTOREN
- vroegtijdige menarche (oestrogeen blootstelling) - China 17j. VS 12,8j.
- Laattijdige menopauze > 50-55j.: R x2
- Voortplanting: Nullipariteit: R 30% & 1ste bevalling >30j.: R 40%
8. PERSOONLIJKE VOORGESCHIEDENIS
x V verleden te maken kregen met goedaardige of kwaadaardigegezwellen in de borst,
- + risico op de ontwikkeling van (een nieuwe) borstkanker.
- bij voorgeschiedenis van borstkanker is het risico 5x groter
- bij voorgeschiedenis van endometrium- of ovariumkanker is het risico 2x grote
7. ZWANGERSCHAP
x zonder kids of die voor het eerst zwanger worden na de leeftijd van 30
- licht verhoogd risico ontw borstkanker
8. OESTROGEEN TIJDENS DE MENOPAUZE
x E suppletie na menopauze compenseert ntrlke E verlies
- 1j na E therapie kan effect = uitstellen vd menopauze met 1j
9. ALCOHOL
x + alcohol gebruik = + kans borstkanker
- houdt E gehalte langere periodes hoog
10. ZWAARLIJVIGHEID - OBESITAS
PREVENTIE
1. ZELF BORSTONDERZOEK
- Zelfonderzoek: liggend of staand
- Maandelijks bekijken en betasten
- Vanaf de leeftijd van 20 jaar
- 1 week na menstruatie zodat de borst het minst gezwollen is
- Onregelmatige cyclus of ?jdens de menopauze: maandelijks dezelfde dag
INHOUD KANKER
1. WAT IS KANKER?
x Woekering van abnormale cellen & verplaatsen in L
X CELEIGENSCHAPPEN
- Blijven zich delen (normale cellen sterven af)
- Vormen een gezwel/tumor
- Vernietigen het normale weefsel
- Verplaatsen zich in het lichaam dr bloed & lymfevaten
- Gevaar voor uitzaaiingen/metastasen
* Op deze foto zie je hoe de kankercel werd vernietigd door de aanvallende cellen. De killercellen hebben
zich vastgehecht aan de buitenwand van de kwaadaardige cel en hebben daar een bepaald eiwit
afgescheiden. Dit eiwit heeft poriën aangemaakt in de celwand, waarlangs lichaamsvocht
de cel is binnengedrongen en die uiteindelijk heeft doen barsten
* borstkanker die zich heeft uitgezaaird naar longen = w geen longkankeer (blijft borstkanker)
X NIET ALLE GEZWELLEN ZIJN KWAADAARDIG
- goedaardige tumoren verspreiden zich niet
- bedreigen leven van P niet
2. WELKE KANKER VOORTPLANTINGSSTELSEL?
- Borstkanker (carcinoma )
- Kanker van het baarmoederslijmvlies (endometrium carcinoom)
- Eierstokkanker (ovarium carcinoom)
- Baarmoederhalskanker (cervix carcinoom)
- Schaamlipkanker (vulva carcinoom)
3. BORSTONTWIKKELING
- melkklieren (lobuli)
- melkgangen (ducti) die de melkklieren en de tepel met elkaar verbinden
- vet- en bindweefsel dat de melkklieren en –gangen omringt
- bloedvaten
- lymfevaten
4. LYMFEVATEN – BELANGRIJK
- Lymfe; is een heldere vloeistof die immuuncellen en afvalstoffen vervoert
- Lymfevaten in de borst à lymfeknopen in oksel
- Lymfeknopen; een ophoping van immuuncellen, zuivert en filtert lymfe
5. BORSTKANKER
- Borstkanker is een verzamelnaam voor een hele reeks kwaadaardige aandoeningen die in alle structuren
van een vrouwenborst kunnen ontstaan. De meest frequente vorm ontstaat in de cellen vd melkgangen
- als borstkankercellen geslaagd zijn om in lymfeknopen groeien, grotere kans andere org verspreid zijn
- bepalen beste behandelingswijze: weten of BKC de lymfeknopening oksel hebben aangetast
,PREVALENTIE BORSTKANKER’
X in BE 10500 nieuwe gevallen gediagnosticeerd
- meest voorkomende vorm kanker bij V
- 1 op 9 (= voor 75j)
x bij man 1% - 80 nieuwe gevallen per jaar
RISICOFACTOREN
1. GESLACHT
x borstkanker: vrouwen 100x meer kans dan mannen
- gem leefetijd vastgesteld w 62j (= tussen 60-65j)
2. ETNISCHE, GEOGRAFISCHE EN SOCIALE VERSCHILLEN
x borstkanker vooral bij blanke dan zwarte of ander kleurigen
- hogere socio-economische klassen vaker dan lagere socio-eco
- arme, zwarte vrouw loopt minder risico op borstkanker dan een rijke zwarte.
3. LEEFTIJD
- 77% ouder dan 50
- 5% jonger dan 40j
- 0,3% tussen 20à29j
4. FAMILIELE VOORBESTEMDHEID
- 5-10% van borst & eierstok kanker, oorzaak erfelijke aanleg
- deels veroorzaakt door mutatie in BRCA 1 of 2 gen (= overgeerfd van 1 ouder Man of V)
- elk kind 50% kan om deze aanleg te erven ve ouder die drager is
- vermoeden: kan aanmelden bij erfelijkheidsoz (= 8 genetische centra in BE)
x erfelijkheidsoz aanw
- V BK voor of rond 40jaar of eierstokkanker voor 50j (= beide bij 3 of meer 1e & 2e gr famleden in vers vrkmt
- V zowel BK als EK
- iemand in beide borsten kanker krijgt voor 50e
- als er in fam een man met BK is
5. GENEN – BRCA 1 & BRCA2: BRCA-GEN
x Een verhoogde kans tot meer dan 80%
x Onderzoek naar dit gen gebeurt bij mensen die:
- borstkanker komt voor bij meerdere familieleden.
- Hoe dichter de graad van verwantschap, hoe hoger het risico
(M, Z, D : risicoverhoging x 2, twee 1e graad verwanten : risicoverhoging x 4-6)
- borstkanker komt in de familie voor op jonge leeftijd.
- borstkankerpatiënten in de familie hebben bilaterale borstkanker (d.i. kanker in beide borsten).
- eierstokkanker komt voor bij dezelfde of andere verwanten.
- 5-10% van de borstumoren
- Dominant overervingspatroon (prenatale diagnos4ek)
- Ook mannen dragen het gen - Risico op boca en ovariumca (80%) + andere kankers
, 6. BRCA & KINDERWENS
- paren met kinderwens, waarbij beide drager is van BRCA genmutatie (= grote kans doorgave)
- PGD & PND: ingrijpende beslissing om dit risico te vermijden
X PRE-IMPLANTATIE GENETISCHE DIAGNOSTIEK = EMBRYOSELECTIE
- oz vd embryo
- doel: tevoren bekend sterk verhoogd risico op genetische aandoening te vrkmn bij het nageslacht.
- enk. Mog. In combi met in vitro fertilisatie (IVF)
- tdns IVF behandeling ontstaan embryo’s, waarvan voorafgaand aan de terugplaatsing in BM
- 1 of 2 cellen afgehaald w om te oz op aanw vd gespecificeerde aandoening of erfelijke belasting
- zw bij IVF/PGD is 15 tot 20%, na terugplaatsing is deze kans ongeveer 25%
7. HORMONALE FACTOREN
- vroegtijdige menarche (oestrogeen blootstelling) - China 17j. VS 12,8j.
- Laattijdige menopauze > 50-55j.: R x2
- Voortplanting: Nullipariteit: R 30% & 1ste bevalling >30j.: R 40%
8. PERSOONLIJKE VOORGESCHIEDENIS
x V verleden te maken kregen met goedaardige of kwaadaardigegezwellen in de borst,
- + risico op de ontwikkeling van (een nieuwe) borstkanker.
- bij voorgeschiedenis van borstkanker is het risico 5x groter
- bij voorgeschiedenis van endometrium- of ovariumkanker is het risico 2x grote
7. ZWANGERSCHAP
x zonder kids of die voor het eerst zwanger worden na de leeftijd van 30
- licht verhoogd risico ontw borstkanker
8. OESTROGEEN TIJDENS DE MENOPAUZE
x E suppletie na menopauze compenseert ntrlke E verlies
- 1j na E therapie kan effect = uitstellen vd menopauze met 1j
9. ALCOHOL
x + alcohol gebruik = + kans borstkanker
- houdt E gehalte langere periodes hoog
10. ZWAARLIJVIGHEID - OBESITAS
PREVENTIE
1. ZELF BORSTONDERZOEK
- Zelfonderzoek: liggend of staand
- Maandelijks bekijken en betasten
- Vanaf de leeftijd van 20 jaar
- 1 week na menstruatie zodat de borst het minst gezwollen is
- Onregelmatige cyclus of ?jdens de menopauze: maandelijks dezelfde dag
