Samenvatting Theoretische Criminologie en Victimologie

Theoretische criminologie en victimologie
Criminologisch wetenschappelijk denken kennen, begrijpen, situeren, gebruiken en
herkennen.

Belang van wetenschappelijke ontwikkeling: kennis die voorafgaand geproduceerd is niet
opzijzetten en doen alsof die niet bestaat.

 Wetenschap is kennisontwikkeling: kennis en inzicht krijgen in criminologische
perspectieven.

Inhoudelijk – plan cursus
1. Ontwikkeling van een wetenschap genaamd criminologie
• Wetenschap
• Criminologisch onderzoeksobject
• Historiciteit van wetenschap
2. De “canon” – klassiek overzicht criminologisch denken
• De ontwikkeling van het criminologische denken (Europees 19de en 20ste eeuw)
in de afgelopen 200 jaar (overzicht – tijdsbalk)
• Hegemonische criminologie - Klassieke/mainstream criminologische
perspectieven op het criminologische vraagstuk
• Focus oorzaken van criminaliteit, daders en slachtoffers
3. Wending in criminologisch denken: “New Criminologies”
• Criminologische verbeelding
• Kritische criminologie
• Culturele criminologie
4. Andere criminologische perspectieven op het criminologische vraagstuk
• Abolitionisme
• Victimologie – aandacht voor het slachtoffer (en niet dader zoals
vroeger)
• Feminisme
• Dekolonisme – criminologie en haar Westers centrisme
• Politieke conflicten/protest en criminalisering
• Klimaat justice beweging

Politieke conflicten/protest en criminalisering: belangrijke afbakening van het
criminologisch object is de wet. Er is geen criminaliteit als er geen wet is die zegt welk gedrag
strafbaar is.

Kapitalisme = een economisch systeem waarbij bedrijven en productie voornamelijk in
privébezit zijn en opereren met als doel winst te maken, met prijzen en productie bepaald
door vraag en aanbod op de vrije markt.




1

,Les 1 – denken als een criminoloog
Criminologisch & wetenschappelijk

Criminologie op de VUB  rechtenfaculteit
- Historische reden, maar ook affiniteit en nabijheid met juridisch perspectief
- Affiniteit heeft te maken met definiëring van criminaliteit
o Gedragingen die het strafrecht voorschrijft als zijnde strafbaar – de wet
bepaalt afbakening




Historiciteit van “fenomeen” criminaliteit & bestraffing:
Naast “popular criminology” is er een 2e belangrijk element in het criminologische denken,
dit is de historiciteit van wat we onderzoeken en de kennis die we produceren.

Een historisch perspectief:
- Criminaliteit en bestraffing doorheen de tijd = deel van geschiedenis van de
menselijke samenleving
- Politieke ontwikkeling (politieke macht)  laatste 1000 jaar
o Wat toen als criminaliteit werd gezien, is nu anders
- Maatschappelijke (sociaal en economische) ontwikkelingen
o Deze zorgen voor historische verandering van criminologisch vraagstuk
doorheen de tijd
- Culturele ontwikkelingen

Geschriften over criminaliteit zijn er altijd geweest net zoals de historiciteit van
definiëringsprocessen. Op een bepaald ogenblik is er een nieuwe vorm van kennisproductie
ontstaan  wetenschap (19e eeuw).

Criminologisch wetenschappelijk denken is niet van alle tijden. Het denken over
criminaliteit en bestraffing wel.
- Verschillende soorten kennisproductie
o Meldpunt grensoverschrijdend gedrag op VUB: meldpunt bevindt zich buiten
strafrecht, ligt buiten de klassiek criminologische demarche, maar is wel
criminologisch  kennis wordt ontwikkeld.
- Wetenschappelijke kennis = superieure kennis?
o Hier mee opletten, zeker in de criminologie


2

, o Geen hiërarchie, bedoeling is om andere kennis te begrijpen en geïnspireerd
te raken of te inspireren
- Wetenschap en wetenschappelijk denken kent ook ontstaansgeschiedenis
(wetenschap)

“Popular”  “academic” criminologisch denken
- Iedereen heeft een criminologische mening  popular criminology
- Dit is een criminologisch denken dat niet wetenschappelijk is

Het verdedigen van de disciplinaire identiteit van de criminologie tegen invallen van “elders”,
(...) is nu even onhaalbaar als onwenselijk (...). Gezien het centrale, emotionele en politieke
belang van criminaliteitskwesties vandaag de dag, kan de academische criminologie er niet
langer naar streven het 'criminologische' discours te monopoliseren of hopen de exclusieve
rechten op te eisen over de representatie en het verloop van criminaliteit.

Discours = geschil, gebrek aan overeenkomst, serieuze discussie over een bepaald
onderwerp

Wat is wetenschap?
Wetenschap  zoekend waarnemen
- Zoekend = selectieprincipe
o Zoeken betekent aandacht focussen
o Zoeklicht theorie (Popper)  wat zit er in de schaduw
 Zoeklicht schijnt op bepaald element, dit wordt waargenomen.
Hierdoor blijft er veel achter in de schaduw, wat niet betrokken wordt
bij de observatie.
o Ook tunnelperspectief = focus op iets, afhankelijk van de vraag
o Focus is vraag gestuurd
o Wil zeggen isoleren, afbakenen
- Wetenschap heeft dus altijd een selectieve focus
o Dat is een sterkte
 Het maakt procedure en inzichten die eruit komen robuust (stevig)
o Ook een zwakte
 Je mist informatie door naar een bepaald element te kijken
- De vraag bepaalt waar de onderzoeker naar kijkt
- Waarnemen is dus geen evidentie

Als wetenschappers bestuderen van dingen gaat gepaard met een bepaalde subjectiviteit.
Niet iedereen neemt hetzelfde waar en observeert op dezelfde manier. Toch is het bij
wetenschappelijk onderzoek de bedoeling dat onderzoekers naast elkaar op éénzelfde
manier kunnen kijken.

Wetenschap = is een praktijk van handelen  op basis daarvan kennisproductie

Klassieke visie op wetenschap
- Drie premissen  model ‘natuurwetenschapper’ – positivisme
o Orde en rationaliteit veronderstellen  wetmatigheden

3

, o Mens is enig kennend wezen
 Wij zijn alleswetend
o De scheiding tussen subject en object (waarnemer en waargenomene)
 Wat we bestuderen staat buiten ons – we gaan daar geen deel van
uitmaken  objectiviteit verondersteld een scheiding tussen subject
en object
 Problematisch: zeker in sociale wetenschappen, we bestuderen onszelf
- Wetenschapper actief opzoek  waarnemingen doen (feiten)
o Wetenschapper ondervraagt de natuur zoals een rechter een getuige
ondervraagt
o Stellen vragen aan onderzoeksobject omdat we heb nodig hebben om het
antwoord te kennen
o Systematiek en gerichtheid (vraagstelling & methode)
- Wetenschapper plaatst zich buiten gebeuren (subject/object scheiding)
o Objectief en onafhankelijk
- Controle en toetsing
o Kennis wordt enkel wetenschappelijke kennis als ze gecontroleerd en getoetst
is
o Procedure en tests
o Intersubjectiviteit
o Falsificatieprincipe (Popper)
 Houdt in dat er een situatie aantoont dat een theorie niet klopt
 Hypothese: alle zwanen zijn wit
 Wordt gefalsificeerd door een zwarte zwaan te observeren
 Falsificatie is de motor van de beweging in wetenschappelijke kennis,
hetgeen dat ons drijft

Het denken mag zich niet onderwerpen… behalve aan de feiten…

Positivisme (19e eeuw)
- Uitdrukking van klassieke wetenschapsvisie
- Illustratie sociale fysica
- Basis van het ontstaan van wetenschap

De werkelijkheid waar wij naar kijken – die waarnemingen worden feiten en op basis daarvan
gaan we denken over die werkelijkheid

Wetenschap (kennisproductie) = praktijk van handelen, ontdekken van feiten gekenmerkt
door:
- Alle waarnemingen onvoorwaardelijk meenemen
- Logica = ordening
- Classificatie = labelling (categorieën)  kwalificatie (zoals in gerechtelijke context) 
gedragingen worden misdrijven
- Ordening van classificaties  begrippen (patronen in classificaties)
- Van het particuliere naar het algemene en terug
o Veralgemening  vereenvoudiging
o De criminologische verbeelding

4