Pathologieën van de mond
Stomatitis = ontsteking van het mondslijmvlies
Virale stomatitis
- veroorzaakt door het herpes-simplexvirus
> overgedragen via speeksel
- grote pijnlijke zweren in en rondom de mond
> eten en drinken wordt moeilijk door de pijn
> symptomen verdwijnen binnen 2 weken
Bacteriële stomatitis
- veroorzaakt door streptokokken
> belangrijke verwekker van bacteriële infecties van mond en keel
- roodheid en zwelling van slijmvlies en aften
Orale candidiasis of spruw
- veroorzaakt door de gist Candida albicans
> kan optreden bij pasgeborenen, personen met verminderde weerstand en bij
langdurig antibiotica- of corticosteroïdgebruik
- witgele plekken op mondslijmvlies, onder de plekken is het slijmvlies ruw en ontstoken
- infectie kan doorlopen tot in de slokdarm
Ondervoeding en/of malabsorptie
- kan leiden tot voedingstekorten, waarvan verschillende kunnen leiden tot stomatitis!
> bv tekort aan ijzer en B vitamines
Mondkanker = kwaadaardige tumor die uitgaat van de
weefsels in de mond
Meest voorkomende vorm: plaveiselcelcarcinoom
Tumoren van de mond komen het meeste voor op de mondbodem, tong of onderlip.
Oorzaak
- precieze oorzaak is nog onbekend
- er zijn wel risicofactoren: alcoholgebruik en roken
,Pathologieën van de slokdarm
Slikstoornissen / dysfagie = stoornis in het slikvermogen
Oorzaak
- problemen in de fases van het slikproces
> orofaryngeale dysfagie: probleem thv mond of thv keel
> oesofagale dysfagie: probleem thv slokdarm (verstoorde peristaltiek of obstructie)
- leeftijd
> ontwikkelingsdysfagie: bij kinderen
> presbyfagie: ontstaat op latere leeftijd door verminderde spierkracht
- neurologische aandoeningen
> acute dysfagie
* tgv cerebrovasculair accident/beroerte, hersenbloeding, traumatisch letsel,
neurochirurgische ingreep
> chronische dysfagie
* wanneer acute dysfagie niet recupereert
> degeneratieve dysfagie
* bij inflammatoire aandoeningen (bv multiple sclerose) en progressieve
neurodegeneratieve aandoeningen (bv ALS, ziekte van Parkinson, dementie)
- structurele problemen
> door de pathologie zelf
* er is structureel een probleem om het transport goed te laten verlopen
-> bv schisis, onvoldoende slikspieren bij prematuren, kanker,
vernauwingen (door ontsteking), afwijking aan sfincters
> medische behandeling/iatrogeen
* slikprobleem kan ontstaan na operatie waarbij een gezwel is weggehaald
* slikprobleem kan ontstaan na bestraling in hals- en thoraxgebied
> geneesmiddelen
* sommige GM hebben een droge mond als bijwerking
> psychogeen
* door bepaalde psychische toestand is slikken moeilijker
Symptomen
- speeksel niet spontaan doorslikken
- moeite hebben om te beginnen slikken
- pijn bij kauwen of slikken
- keelschrapen tijdens of na het slikken
- vermoeidheid na het eten
- langdurig kauwen -> vertraagd eettempo
- voeding, drank en speeksel lopen terug uit de mond of blijven in de mond zitten
- uitdroging
- borrelende of rochelende stem (constant of enkel na het slikken)
- verslikken
- gewichtsverlies
,Behandeling
- neuroloog:
> bepaald manier om medicatie, vocht en voeding toe te dienen
> evalueert de bloedresultaten
> bekijkt revalidatiemogelijkheden
- diëtisten:
> evalueert voedingstekorten door een verminderde/eenzijdige voedselinname
> bepaalt de voedingsbehoefte en stelt menu samen
> bepaalt de voedingsconsistentie en oraal-motorische mogelijkheden
> evalueert gewicht en de vocht/voedingsbalans
> geeft aandacht aan het psychosociale aspect van het maaltijdgebeuren
- logopedist
> evalueert werking van de spieren van mond en keel
> evalueert gevoeligheid van de mond en hoestkracht
> oefent lip-, tong- en gehemeltespieren
> bepaalt de voedingsconsistentie
- behandeling van acuut verslikken => Heimlich-manoeuvre
,Oesophagitis en gastro-oesofageale reflux (GERD)
oesophagitis = ontsteking van slokdarmslijmvlies
GERD = wnr men frequent last heeft van reflux
Oorzaken oesophagitis
- terugvloeien van maagzuur in de slokdarm (= reflux)
> reflux wordt bevorderd door:
* factoren die de intra-abdominale druk doen stijgen:
-> zwangerschap en overgewicht
* factoren die de onderste slokdarmsfincter slapper of insufficiënt maken:
-> hiatus hernia, roken en alcohol
- infectie, meestal een schimmelinfectie met Candida albicans
> vooral patiënten met immuunsuppressie (transplantatie, chemotherapie of HIV
patiënten) hebben hier vaak last van
- verbranding door bestraling of via inname van chemische bijtende vloeistoffen
Symptomen
- branderige pijn achter het borstbeen of in de bovenbuik (door reflux)
- peptische ulcers (door reflux)
> kleine zweertjes die ontstaan in de slokdarm en na tijdje kunnen fibroseren
- stricturen (door reflux)
> fibroserende ulcera veroorzaken een verdikking van de wand van de slokdarm,
wat vernauwing en slikproblemen tot gevolg heeft
- chronisch occult bloedverlies tgv ulceraties
> hematemesis (bloed braken) en melena (bloed in stoelgang) mogelijk
Behandeling
- oorzakelijk (gewichtsreductie, rookstop)
- medicamenteus
Oesophagitis GERD
, Barrett’s oesophagus = complicatie van gastro-oesofageale reflux
= weefsel van de slokdarm is blijvend veranderd
Barrett’s oesophagus is een pre-cancereus letsel
-> nieuwe slijmvlies vormt belangrijke risicofactor op slokdarmkanker
Oorzaak
- chronische reflux van maagzuur (= GERD)
- reflux van gal
Symptomen
- vaak geen
- optreden van metaplasie
= cellen die normaal voorkomen gaan veranderen in een ander type dat daar normaal
niet voorkomt!
Hiatus hernia / hernia diafragmatica = inwendige breuk waarbij deel vd maag
boven het diafragma uitstulpt
Oorzaak
- vaak niet bekend
- risicofactoren:
> aangeboren zwakte van de wand van het middenrif
> buikletsel
> verhoogde druk in de buik (zwangerschap, inspanningen, …)
Symptomen
- gastro-oesofageale reflux
2 types
- sliding hernia (glijbreuk)
> cardia glijdt naar thoraxholte
> vaak op oudere leeftijd -> verslapping vh bindweefsel tussen slokdarm en diafragma
Stomatitis = ontsteking van het mondslijmvlies
Virale stomatitis
- veroorzaakt door het herpes-simplexvirus
> overgedragen via speeksel
- grote pijnlijke zweren in en rondom de mond
> eten en drinken wordt moeilijk door de pijn
> symptomen verdwijnen binnen 2 weken
Bacteriële stomatitis
- veroorzaakt door streptokokken
> belangrijke verwekker van bacteriële infecties van mond en keel
- roodheid en zwelling van slijmvlies en aften
Orale candidiasis of spruw
- veroorzaakt door de gist Candida albicans
> kan optreden bij pasgeborenen, personen met verminderde weerstand en bij
langdurig antibiotica- of corticosteroïdgebruik
- witgele plekken op mondslijmvlies, onder de plekken is het slijmvlies ruw en ontstoken
- infectie kan doorlopen tot in de slokdarm
Ondervoeding en/of malabsorptie
- kan leiden tot voedingstekorten, waarvan verschillende kunnen leiden tot stomatitis!
> bv tekort aan ijzer en B vitamines
Mondkanker = kwaadaardige tumor die uitgaat van de
weefsels in de mond
Meest voorkomende vorm: plaveiselcelcarcinoom
Tumoren van de mond komen het meeste voor op de mondbodem, tong of onderlip.
Oorzaak
- precieze oorzaak is nog onbekend
- er zijn wel risicofactoren: alcoholgebruik en roken
,Pathologieën van de slokdarm
Slikstoornissen / dysfagie = stoornis in het slikvermogen
Oorzaak
- problemen in de fases van het slikproces
> orofaryngeale dysfagie: probleem thv mond of thv keel
> oesofagale dysfagie: probleem thv slokdarm (verstoorde peristaltiek of obstructie)
- leeftijd
> ontwikkelingsdysfagie: bij kinderen
> presbyfagie: ontstaat op latere leeftijd door verminderde spierkracht
- neurologische aandoeningen
> acute dysfagie
* tgv cerebrovasculair accident/beroerte, hersenbloeding, traumatisch letsel,
neurochirurgische ingreep
> chronische dysfagie
* wanneer acute dysfagie niet recupereert
> degeneratieve dysfagie
* bij inflammatoire aandoeningen (bv multiple sclerose) en progressieve
neurodegeneratieve aandoeningen (bv ALS, ziekte van Parkinson, dementie)
- structurele problemen
> door de pathologie zelf
* er is structureel een probleem om het transport goed te laten verlopen
-> bv schisis, onvoldoende slikspieren bij prematuren, kanker,
vernauwingen (door ontsteking), afwijking aan sfincters
> medische behandeling/iatrogeen
* slikprobleem kan ontstaan na operatie waarbij een gezwel is weggehaald
* slikprobleem kan ontstaan na bestraling in hals- en thoraxgebied
> geneesmiddelen
* sommige GM hebben een droge mond als bijwerking
> psychogeen
* door bepaalde psychische toestand is slikken moeilijker
Symptomen
- speeksel niet spontaan doorslikken
- moeite hebben om te beginnen slikken
- pijn bij kauwen of slikken
- keelschrapen tijdens of na het slikken
- vermoeidheid na het eten
- langdurig kauwen -> vertraagd eettempo
- voeding, drank en speeksel lopen terug uit de mond of blijven in de mond zitten
- uitdroging
- borrelende of rochelende stem (constant of enkel na het slikken)
- verslikken
- gewichtsverlies
,Behandeling
- neuroloog:
> bepaald manier om medicatie, vocht en voeding toe te dienen
> evalueert de bloedresultaten
> bekijkt revalidatiemogelijkheden
- diëtisten:
> evalueert voedingstekorten door een verminderde/eenzijdige voedselinname
> bepaalt de voedingsbehoefte en stelt menu samen
> bepaalt de voedingsconsistentie en oraal-motorische mogelijkheden
> evalueert gewicht en de vocht/voedingsbalans
> geeft aandacht aan het psychosociale aspect van het maaltijdgebeuren
- logopedist
> evalueert werking van de spieren van mond en keel
> evalueert gevoeligheid van de mond en hoestkracht
> oefent lip-, tong- en gehemeltespieren
> bepaalt de voedingsconsistentie
- behandeling van acuut verslikken => Heimlich-manoeuvre
,Oesophagitis en gastro-oesofageale reflux (GERD)
oesophagitis = ontsteking van slokdarmslijmvlies
GERD = wnr men frequent last heeft van reflux
Oorzaken oesophagitis
- terugvloeien van maagzuur in de slokdarm (= reflux)
> reflux wordt bevorderd door:
* factoren die de intra-abdominale druk doen stijgen:
-> zwangerschap en overgewicht
* factoren die de onderste slokdarmsfincter slapper of insufficiënt maken:
-> hiatus hernia, roken en alcohol
- infectie, meestal een schimmelinfectie met Candida albicans
> vooral patiënten met immuunsuppressie (transplantatie, chemotherapie of HIV
patiënten) hebben hier vaak last van
- verbranding door bestraling of via inname van chemische bijtende vloeistoffen
Symptomen
- branderige pijn achter het borstbeen of in de bovenbuik (door reflux)
- peptische ulcers (door reflux)
> kleine zweertjes die ontstaan in de slokdarm en na tijdje kunnen fibroseren
- stricturen (door reflux)
> fibroserende ulcera veroorzaken een verdikking van de wand van de slokdarm,
wat vernauwing en slikproblemen tot gevolg heeft
- chronisch occult bloedverlies tgv ulceraties
> hematemesis (bloed braken) en melena (bloed in stoelgang) mogelijk
Behandeling
- oorzakelijk (gewichtsreductie, rookstop)
- medicamenteus
Oesophagitis GERD
, Barrett’s oesophagus = complicatie van gastro-oesofageale reflux
= weefsel van de slokdarm is blijvend veranderd
Barrett’s oesophagus is een pre-cancereus letsel
-> nieuwe slijmvlies vormt belangrijke risicofactor op slokdarmkanker
Oorzaak
- chronische reflux van maagzuur (= GERD)
- reflux van gal
Symptomen
- vaak geen
- optreden van metaplasie
= cellen die normaal voorkomen gaan veranderen in een ander type dat daar normaal
niet voorkomt!
Hiatus hernia / hernia diafragmatica = inwendige breuk waarbij deel vd maag
boven het diafragma uitstulpt
Oorzaak
- vaak niet bekend
- risicofactoren:
> aangeboren zwakte van de wand van het middenrif
> buikletsel
> verhoogde druk in de buik (zwangerschap, inspanningen, …)
Symptomen
- gastro-oesofageale reflux
2 types
- sliding hernia (glijbreuk)
> cardia glijdt naar thoraxholte
> vaak op oudere leeftijd -> verslapping vh bindweefsel tussen slokdarm en diafragma
