Biologie voor jou 5VWO Thema 2 Waarneming en Gedrag
Samenvatting
Basisstof 1 Het zintuigstelsel (BINAS 87BC)
Zintuigen ontvangen prikkels uit
⁃ Externe prikkels: prikkels uit het externe milieu (bv gehoorzintuig)
⁃ Interne prikkels: prikkels uit het inwendige milieu (bv pH-receptoren en
osmoreceptoren (in hypothalamus bepalen ze osmo. w. van bloedplasma en
beïnvl. urineproductie) worden gebruikt voor homeostatische
regelmechanismen)
In zintuigcellen/receptoren ontstaan onder invloed van prikkels impulsen
Soorten receptoren
⁃ Proprioceptoren: zintuigen die een verandering van de spanning van een spier
of een verandering in de stand van een lichaamsdeel registreren (bv
spierspoeltjes in spieren, peesspoeltjes en evenwichtszintuigen in oren)
⁃ Mechanische receptoren: receptoren die reageren op verschillende vormen
van mechanische energie, bv geluid en aanrakingen, bv:
Gehoorreceptoren: mechanische receptoren in de oren met zeer fijne haartjes
met adequate prikkel geluid
Evenwichtsreceptoren: mechanische receptoren in de oren met zeer fijne
haartjes met adequate prikkel zwaartekracht
Als de vloeistof waarin zij ^ zich bevinden beweegt, buigen haartjes en vervormt
celmembraan -> hierdoor impuls ontstaat
Tastreceptoren: mechanische receptoren in de huid met adequate prikkel lichte
aanraking (liggen vlak onder opperhuid)
Drukreceptoren: mechanische receptoren in de huid met adequate prikkel druk
(liggen dieper in huid)
Impuls ontstaat ^ als celmembraan wordt vervormd door lichte aanraking of druk
⁃ Chemische receptoren: receptoren die bepaalde moleculen uit de omgeving
binden, bijvoorbeeld smaak (binden opgeloste moleculen- en reukreceptoren
(binden moleculen uit de licht)
⁃ Temperatuurreceptoren: receptoren in de huid (en hypothalamus) met
adequate prikkels warmte en kou (impuls onstaat wanneer temp boven of onder
normwaarde komt)
⁃ Pijnreceptoren: receptoren die pijn waarnemen en uiteinden van bepaalde
zenuwen (in hele lichaam) (impuls ontstaat door extreme druk, temp of door
stoffen die vrijkomen bij beschadiging of ontsteking van weefsel)
⁃ Lichtreceptoren/fotoreceptoren: receptoren in het oog met adequate prikkel
zichtbaar licht
⁃ Prikkeldrempel: kleinste sterkte van een prikkel die een impuls veroorzaakt in
een zintuigcel (voor bv lichtreceptoren erg laag)
⁃ Adequate prikkel (juiste; bij oor geluid): prikkel waarvoor de prikkeldrempel
van het zintuig het laagst is (bv licht voor lichtreceptoren)
, ⁃ Adaptatie/gewenning: aanpassing van de gevoeligheid van een zintuig aan
een aanhoudende prikkelsterkte (bv na enige tijd voel je druk van je kleren niet
meer op je huid, verlaging prikkeldrempel ook adaptatie). Het voorkomt dat
centr. zenuwst. overbelast raakt met onbel. info & zorgt voor vold. info daarheen
Samenvatting
Basisstof 1 Het zintuigstelsel (BINAS 87BC)
Zintuigen ontvangen prikkels uit
⁃ Externe prikkels: prikkels uit het externe milieu (bv gehoorzintuig)
⁃ Interne prikkels: prikkels uit het inwendige milieu (bv pH-receptoren en
osmoreceptoren (in hypothalamus bepalen ze osmo. w. van bloedplasma en
beïnvl. urineproductie) worden gebruikt voor homeostatische
regelmechanismen)
In zintuigcellen/receptoren ontstaan onder invloed van prikkels impulsen
Soorten receptoren
⁃ Proprioceptoren: zintuigen die een verandering van de spanning van een spier
of een verandering in de stand van een lichaamsdeel registreren (bv
spierspoeltjes in spieren, peesspoeltjes en evenwichtszintuigen in oren)
⁃ Mechanische receptoren: receptoren die reageren op verschillende vormen
van mechanische energie, bv geluid en aanrakingen, bv:
Gehoorreceptoren: mechanische receptoren in de oren met zeer fijne haartjes
met adequate prikkel geluid
Evenwichtsreceptoren: mechanische receptoren in de oren met zeer fijne
haartjes met adequate prikkel zwaartekracht
Als de vloeistof waarin zij ^ zich bevinden beweegt, buigen haartjes en vervormt
celmembraan -> hierdoor impuls ontstaat
Tastreceptoren: mechanische receptoren in de huid met adequate prikkel lichte
aanraking (liggen vlak onder opperhuid)
Drukreceptoren: mechanische receptoren in de huid met adequate prikkel druk
(liggen dieper in huid)
Impuls ontstaat ^ als celmembraan wordt vervormd door lichte aanraking of druk
⁃ Chemische receptoren: receptoren die bepaalde moleculen uit de omgeving
binden, bijvoorbeeld smaak (binden opgeloste moleculen- en reukreceptoren
(binden moleculen uit de licht)
⁃ Temperatuurreceptoren: receptoren in de huid (en hypothalamus) met
adequate prikkels warmte en kou (impuls onstaat wanneer temp boven of onder
normwaarde komt)
⁃ Pijnreceptoren: receptoren die pijn waarnemen en uiteinden van bepaalde
zenuwen (in hele lichaam) (impuls ontstaat door extreme druk, temp of door
stoffen die vrijkomen bij beschadiging of ontsteking van weefsel)
⁃ Lichtreceptoren/fotoreceptoren: receptoren in het oog met adequate prikkel
zichtbaar licht
⁃ Prikkeldrempel: kleinste sterkte van een prikkel die een impuls veroorzaakt in
een zintuigcel (voor bv lichtreceptoren erg laag)
⁃ Adequate prikkel (juiste; bij oor geluid): prikkel waarvoor de prikkeldrempel
van het zintuig het laagst is (bv licht voor lichtreceptoren)
, ⁃ Adaptatie/gewenning: aanpassing van de gevoeligheid van een zintuig aan
een aanhoudende prikkelsterkte (bv na enige tijd voel je druk van je kleren niet
meer op je huid, verlaging prikkeldrempel ook adaptatie). Het voorkomt dat
centr. zenuwst. overbelast raakt met onbel. info & zorgt voor vold. info daarheen
