FORENSISCHE PSYCHIATRIE
LES 1: INLEIDING
Wat is forensische psychiatrie?
Raakvlak tussen psychiatrie en recht
Artikel 71 Strafwetboek
“Er is geen misdrijf wanneer de beschuldigde of de beklaagde op het tijdstip van de feiten leed aan een geestesstoornis die
zijn oordeelsvermogen of de controle over zijn daden heeft tenietgedaan, of wanneer hij gedwongen werd door een macht
die hij niet heeft kunnen weerstaan.”
Voorbeelden van situaties
- Psychose
- Mensen met pedofiele stoornis (weten dat het fout is, maar zitten met een drang tot seksuele contacten met
kinderen)
- Verslaving (iemand die diefstal pleegt of iemand aanvalt om geld te bekomen om drugs te kunnen kopen, drang naar
middelengebruik is zo hoog dat controle over daden in vraag kan gesteld worden)
Een stukje geschiedenis
Lombroso
- Psychiater van opleiding
- Heeft veel gedaan rond het biologisch determinisme
Kreplin
- Eerste die classificatiesysteem voor psychiatrische ziekte heeft proberen opstellen
- Sprak over forensische psychiatrie als aparte tak en nood om te gaan kijken wanneer iemand niet in staat is voor de
feiten dat die pleegt
Therapeutic jurisprudence
Het therapeuthische of anti-therapeutische effect van het rechtssysteem
- Gevangenis maakt de situatie vaak erger dan voorheen
Medisch vs juridisch
Forensische psychiatrie moet vaak samenwerken met het recht en justitie
Problemen
- Andere cultuur
- We komen vanuit een heel andere cultuur, vanuit een medische wereld gericht op alliantie en hulp bieden.
In juridisch systeem is er meer een cultuur van oppositie en debatteren.
- Zwart/wit denken
- Het rechtssysteem heeft graag ja of nee antwoorden.
- Asymmetrische relatie
- Wij geven advies, we voeren behandeling uit maar het is de rechter die beslist. We kunnen nog zo overtuigd
zijn maar het gerecht beslist welke maatregel die persoon krijgt.
- Beroepsgeheim
- Bij forensische psychiatrie is dit de basis van de job. Maar ze hebben ook een functie van bescherming van
de maatschappij en moet justitie op de hoogte worden gehouden
,FORENSISCHE PSYCHIATRIE
Medisch vs maatschappelijk
- Stigma
- Er is vaak veel stigma: dat vak wordt gevoed door slechte rapportering van de pers
- Publieke opinie
- Publiek heeft vaak een mening, maakt dat je in het behandelveld daar ook even goed onder lijdt.
- Politieke schommelingen
- Bescherming van de maatschappij
- Staan ook me in voor bescherming van de maatschappij: iets doen om te voor dat hij hervalt.
- Risico-denken
- Moeten dus ook aan risico-denken doen. Je moet dus ook bezig zijn met wat het beste is voor de
maatschappij
Wat doet een forensisch psychiater?
Hun functie wordt in 2 delen gesplitst: expertises en behandeling
Expertises
= meer betrokken voor dat er een veroordeling of internering is gekomen
Het vredegerecht
- Het vredegerecht wordt vaak betrokken bv in verband met gedwongen opnames = wanneer er wordt ingeschat dat
psychiatrische zorg noodzakelijk is maar de patiënt absoluut weigert.
- Gaan kijken naar drie dingen
- Kijken of er psychiatrische stoornis aanwezig is
- Kijken of die psychiatrische stoornis gelinkt is met een toegenomen gevaar
- Dat de persoon de gepaste behandeling weigert
- Typisch voorbeeld: iemand dat in een psychose zit, die hun logica werkt ook niet. Vaak krijg je dan gevaarlijke
situaties (stemmen die zeggen dat je zelfmoord moet plegen bv) of iemand die zichzelf zodanig verwaarloosd en niet
meer eet en drinkt. Of het kan zijn dat die het risico loopt om iemand aan te vallen.
- Willen het hervormen en strikter maken van wie het mag beoordelen. Op dit moment zijn er veel gedwongen
opnames. De meest voorkomende situatie is iemand die wel in opname wil maar overal wordt geweigerd omdat er
geen plek is. Met een gedwongen opname zit je met een situatie dat het ziekenhuis niet mag weigeren. Maar dan is
afdeling wel eigenlijk vol.
- De bewindvoering wordt door vredegerecht geregeld. We zitten met mensen waarvan dat in twijfel wordt
getrokken of dat ze nog in staat zijn om eigen financiën kunnen beheren of om beslissingen te maken over zichzelf.
- Bv: goederen: over iemand die een bipolaire stoornis heeft en in een manische episode veel geld gaat uitgeven. Na
die episode zit die persoon wel met die situatie.
- Oplossing: bewindvoering van goederen: psychiater inschatting maken, wordt opgestart. Bewindvoerder
wordt aangesteld om financiën van persoon te regelen
- Van persoon: veel uitgebreider. Iemand die met een beginnende dementie zat die niet meer instaat was om
in te schatten wat nodig was voor zichzelf te zorgen. Bv niet meer wassen en niet voldoende eten.
Bewindvoerder kan dan zeggen dat er een woonzorgcentrum wordt geregeld en persoon kan dit niet
weigeren.
- We zitten hier niet met mensen die feiten hebben gepleegd. Een gedwongen zorg bieden is zeer traumatisch (voor
het personeel en de persoon zelf).
De correctionele rechtbank
,FORENSISCHE PSYCHIATRIE
- Vooral bezig met toerekeningsvatbaarheid!
- Interneringswetgeving
- Deskundigenonderzoek
Behandeling
Meerdere stelsels
- Niet enkel mensen die geïnterneerd zijn krijgen behandeling
- Kan al zijn bij vrijheid onder voorwaarden, kan het zijn dat een voorwaarde is dat die al behandeling moet gaan
zoeken
- Probatie-uitstel = mensen waarbij voorwaarden worden opgelegd, als ze die goed volgen voor een paar jaar kan er
soms ook geen vervolging meer volgen. Moeten zelf ook vaak zoeken naar behandeling dan.
- Bij VI, zit vaak behandeling bij
- Bij internering uiteraard
- Minderjarigen krijgen ook behandeling
Meerdere aanpakken
- Residentieel en ambulant: afhankelijk van welk beveiligingsniveau nodig en soort therapie
- RNR en GLM = theoretische modellen in behandeling om risico inschatting te doen
- Risk need responsivity model
- GLM = good lifes model = ook kijken naar de sterktes van de persoon. Hypothese is dat als iemand in zijn
verschillende levensnoden voldaan wordt is er geen reden om feiten te plegen. We gaan zorgen dat deze
persoon een zo goed mogelijk leven heeft om de nood om feiten te plegen te verlagen.
- Vaak combinatie van groepstherapie en individuele therapie
- Medicatie heeft in sommige settings een heel belangrijke rol: bv mensen met psychose
- Iemand leren omgaan met zijn of haar persoonlijkheidsstoornis wordt gedaan door psychotherapie
- Basisdingen uitleggen aan mensen als ze het niet hebben meegekregen van huis of mensen met bv autisme (bv
uitleggen wat consent is aan mensen met autisme)
Meerdere werkdomeinen
- Penitentiarie psychiatrie
- Forensisch psychiatrisch centrum
- Forensisch Psychiatrische Eenheden
- Algemene psychiatrische diensten
- Forensische mobiele teams
- Forensische ambulante diensten
Meerdere doelgroepen
- Minderjarige plegers
- Personen die zedenfeiten hebben gepleegd
- Vrouwelijke plegers
- Laagbegaafde plegers
- …
Erkenning
- In belgië sinds 2016
- Verankering in interneringswet
- Bijzondere beroepsbekwaamheid
- Groot tekort
- Organisatorische problemen
, FORENSISCHE PSYCHIATRIE
Wetenschappelijk onderzoek
- Geen farmaceutische sponsors
- Weinig politieke interesse
- Ethische beperkingen
- Praktische beperkingen
- Gebrek aan langdurige opvolging
LES 2: INTERNERING EN DESKUNDIGENONDERZOEK
In het hoofd van een psychiater
Verschillende denkwijzen dat psychiaters hanteren. (Niet specifiek voor forensische)
- 4 grote stromingen binnen het psychotherapeutisch denkkader
- Cognitieve-gedragstherapie = we hebben bepaalde cognities die bepaald gedrag sturen en daar moeten
we aan werken om verandering te krijgen
- Bv iemand is bang van spinnen en kijken naar welke gedachten/cognities zijn gelinkt aan die angst,
welk gedrag ga je vermijden, en dan proberen gedrag te veranderen door u langzaamaan bloot te
stellen aan spinnen (om u cognities te veranderen)
- Experiëntiële therapie = mensen die werken in het hier en nu, persoon biedt zich aan en als therapeut de
persoon leren kennen. Welke achtergrond de persoon heeft en hoe dat zich vertaalt in de relatie als
therapeut en de persoon. Kijken naar bv hechting.
- Systeemtherapie = koppeltherapie, familie therapie : kijken naar persoon als deel van groter systeem.
LES 1: INLEIDING
Wat is forensische psychiatrie?
Raakvlak tussen psychiatrie en recht
Artikel 71 Strafwetboek
“Er is geen misdrijf wanneer de beschuldigde of de beklaagde op het tijdstip van de feiten leed aan een geestesstoornis die
zijn oordeelsvermogen of de controle over zijn daden heeft tenietgedaan, of wanneer hij gedwongen werd door een macht
die hij niet heeft kunnen weerstaan.”
Voorbeelden van situaties
- Psychose
- Mensen met pedofiele stoornis (weten dat het fout is, maar zitten met een drang tot seksuele contacten met
kinderen)
- Verslaving (iemand die diefstal pleegt of iemand aanvalt om geld te bekomen om drugs te kunnen kopen, drang naar
middelengebruik is zo hoog dat controle over daden in vraag kan gesteld worden)
Een stukje geschiedenis
Lombroso
- Psychiater van opleiding
- Heeft veel gedaan rond het biologisch determinisme
Kreplin
- Eerste die classificatiesysteem voor psychiatrische ziekte heeft proberen opstellen
- Sprak over forensische psychiatrie als aparte tak en nood om te gaan kijken wanneer iemand niet in staat is voor de
feiten dat die pleegt
Therapeutic jurisprudence
Het therapeuthische of anti-therapeutische effect van het rechtssysteem
- Gevangenis maakt de situatie vaak erger dan voorheen
Medisch vs juridisch
Forensische psychiatrie moet vaak samenwerken met het recht en justitie
Problemen
- Andere cultuur
- We komen vanuit een heel andere cultuur, vanuit een medische wereld gericht op alliantie en hulp bieden.
In juridisch systeem is er meer een cultuur van oppositie en debatteren.
- Zwart/wit denken
- Het rechtssysteem heeft graag ja of nee antwoorden.
- Asymmetrische relatie
- Wij geven advies, we voeren behandeling uit maar het is de rechter die beslist. We kunnen nog zo overtuigd
zijn maar het gerecht beslist welke maatregel die persoon krijgt.
- Beroepsgeheim
- Bij forensische psychiatrie is dit de basis van de job. Maar ze hebben ook een functie van bescherming van
de maatschappij en moet justitie op de hoogte worden gehouden
,FORENSISCHE PSYCHIATRIE
Medisch vs maatschappelijk
- Stigma
- Er is vaak veel stigma: dat vak wordt gevoed door slechte rapportering van de pers
- Publieke opinie
- Publiek heeft vaak een mening, maakt dat je in het behandelveld daar ook even goed onder lijdt.
- Politieke schommelingen
- Bescherming van de maatschappij
- Staan ook me in voor bescherming van de maatschappij: iets doen om te voor dat hij hervalt.
- Risico-denken
- Moeten dus ook aan risico-denken doen. Je moet dus ook bezig zijn met wat het beste is voor de
maatschappij
Wat doet een forensisch psychiater?
Hun functie wordt in 2 delen gesplitst: expertises en behandeling
Expertises
= meer betrokken voor dat er een veroordeling of internering is gekomen
Het vredegerecht
- Het vredegerecht wordt vaak betrokken bv in verband met gedwongen opnames = wanneer er wordt ingeschat dat
psychiatrische zorg noodzakelijk is maar de patiënt absoluut weigert.
- Gaan kijken naar drie dingen
- Kijken of er psychiatrische stoornis aanwezig is
- Kijken of die psychiatrische stoornis gelinkt is met een toegenomen gevaar
- Dat de persoon de gepaste behandeling weigert
- Typisch voorbeeld: iemand dat in een psychose zit, die hun logica werkt ook niet. Vaak krijg je dan gevaarlijke
situaties (stemmen die zeggen dat je zelfmoord moet plegen bv) of iemand die zichzelf zodanig verwaarloosd en niet
meer eet en drinkt. Of het kan zijn dat die het risico loopt om iemand aan te vallen.
- Willen het hervormen en strikter maken van wie het mag beoordelen. Op dit moment zijn er veel gedwongen
opnames. De meest voorkomende situatie is iemand die wel in opname wil maar overal wordt geweigerd omdat er
geen plek is. Met een gedwongen opname zit je met een situatie dat het ziekenhuis niet mag weigeren. Maar dan is
afdeling wel eigenlijk vol.
- De bewindvoering wordt door vredegerecht geregeld. We zitten met mensen waarvan dat in twijfel wordt
getrokken of dat ze nog in staat zijn om eigen financiën kunnen beheren of om beslissingen te maken over zichzelf.
- Bv: goederen: over iemand die een bipolaire stoornis heeft en in een manische episode veel geld gaat uitgeven. Na
die episode zit die persoon wel met die situatie.
- Oplossing: bewindvoering van goederen: psychiater inschatting maken, wordt opgestart. Bewindvoerder
wordt aangesteld om financiën van persoon te regelen
- Van persoon: veel uitgebreider. Iemand die met een beginnende dementie zat die niet meer instaat was om
in te schatten wat nodig was voor zichzelf te zorgen. Bv niet meer wassen en niet voldoende eten.
Bewindvoerder kan dan zeggen dat er een woonzorgcentrum wordt geregeld en persoon kan dit niet
weigeren.
- We zitten hier niet met mensen die feiten hebben gepleegd. Een gedwongen zorg bieden is zeer traumatisch (voor
het personeel en de persoon zelf).
De correctionele rechtbank
,FORENSISCHE PSYCHIATRIE
- Vooral bezig met toerekeningsvatbaarheid!
- Interneringswetgeving
- Deskundigenonderzoek
Behandeling
Meerdere stelsels
- Niet enkel mensen die geïnterneerd zijn krijgen behandeling
- Kan al zijn bij vrijheid onder voorwaarden, kan het zijn dat een voorwaarde is dat die al behandeling moet gaan
zoeken
- Probatie-uitstel = mensen waarbij voorwaarden worden opgelegd, als ze die goed volgen voor een paar jaar kan er
soms ook geen vervolging meer volgen. Moeten zelf ook vaak zoeken naar behandeling dan.
- Bij VI, zit vaak behandeling bij
- Bij internering uiteraard
- Minderjarigen krijgen ook behandeling
Meerdere aanpakken
- Residentieel en ambulant: afhankelijk van welk beveiligingsniveau nodig en soort therapie
- RNR en GLM = theoretische modellen in behandeling om risico inschatting te doen
- Risk need responsivity model
- GLM = good lifes model = ook kijken naar de sterktes van de persoon. Hypothese is dat als iemand in zijn
verschillende levensnoden voldaan wordt is er geen reden om feiten te plegen. We gaan zorgen dat deze
persoon een zo goed mogelijk leven heeft om de nood om feiten te plegen te verlagen.
- Vaak combinatie van groepstherapie en individuele therapie
- Medicatie heeft in sommige settings een heel belangrijke rol: bv mensen met psychose
- Iemand leren omgaan met zijn of haar persoonlijkheidsstoornis wordt gedaan door psychotherapie
- Basisdingen uitleggen aan mensen als ze het niet hebben meegekregen van huis of mensen met bv autisme (bv
uitleggen wat consent is aan mensen met autisme)
Meerdere werkdomeinen
- Penitentiarie psychiatrie
- Forensisch psychiatrisch centrum
- Forensisch Psychiatrische Eenheden
- Algemene psychiatrische diensten
- Forensische mobiele teams
- Forensische ambulante diensten
Meerdere doelgroepen
- Minderjarige plegers
- Personen die zedenfeiten hebben gepleegd
- Vrouwelijke plegers
- Laagbegaafde plegers
- …
Erkenning
- In belgië sinds 2016
- Verankering in interneringswet
- Bijzondere beroepsbekwaamheid
- Groot tekort
- Organisatorische problemen
, FORENSISCHE PSYCHIATRIE
Wetenschappelijk onderzoek
- Geen farmaceutische sponsors
- Weinig politieke interesse
- Ethische beperkingen
- Praktische beperkingen
- Gebrek aan langdurige opvolging
LES 2: INTERNERING EN DESKUNDIGENONDERZOEK
In het hoofd van een psychiater
Verschillende denkwijzen dat psychiaters hanteren. (Niet specifiek voor forensische)
- 4 grote stromingen binnen het psychotherapeutisch denkkader
- Cognitieve-gedragstherapie = we hebben bepaalde cognities die bepaald gedrag sturen en daar moeten
we aan werken om verandering te krijgen
- Bv iemand is bang van spinnen en kijken naar welke gedachten/cognities zijn gelinkt aan die angst,
welk gedrag ga je vermijden, en dan proberen gedrag te veranderen door u langzaamaan bloot te
stellen aan spinnen (om u cognities te veranderen)
- Experiëntiële therapie = mensen die werken in het hier en nu, persoon biedt zich aan en als therapeut de
persoon leren kennen. Welke achtergrond de persoon heeft en hoe dat zich vertaalt in de relatie als
therapeut en de persoon. Kijken naar bv hechting.
- Systeemtherapie = koppeltherapie, familie therapie : kijken naar persoon als deel van groter systeem.
