DEEL 1: HISTOLOGIE v bindweefsel, vet, spier, kraakbeen en bot......................................3
Bindweefsel..................................................................................................................... 3
Functies........................................................................................................................ 3
Samenstelling............................................................................................................... 3
Soorten......................................................................................................................... 5
Vetweefsel....................................................................................................................... 6
Functie.......................................................................................................................... 7
Wit / univacuolair vetweefsel........................................................................................7
Bruin / plurivacuolair vetweefsel...................................................................................7
Kraakbeen....................................................................................................................... 8
Algemeen..................................................................................................................... 8
Hyalien kraakbeen........................................................................................................ 8
Kraakbeen.................................................................................................................... 9
Elastisch kraakbeen.................................................................................................... 10
Vezelig kraakbeen...................................................................................................... 10
Medische toepassing.................................................................................................. 10
Botweefsel..................................................................................................................... 10
Functies...................................................................................................................... 11
Samenstelling............................................................................................................. 11
Botmatrix.................................................................................................................... 11
Botcellen.................................................................................................................... 11
Periosteum en endosteum.......................................................................................... 12
Soorten botweefsel..................................................................................................... 13
Osteon of systeem van Havers...................................................................................13
Osteogenese / botgroei.............................................................................................. 14
Gewrichten................................................................................................................. 15
Tussenwervelschijven (discus intervertebralis)...........................................................16
Spierweefsel.................................................................................................................. 16
Skeletspierweefsel...................................................................................................... 17
Glad spierweefsel....................................................................................................... 19
DEEL 2: Histologie vd huid................................................................................................ 21
Inleiding: basisstructuur vd huid....................................................................................21
Inleiding: embryologie................................................................................................... 21
Epidermis....................................................................................................................... 21
Lagen......................................................................................................................... 22
Stratum basale........................................................................................................... 22
Stratum spinosum...................................................................................................... 24
Stratum granulosum................................................................................................... 24
1
, Waterbarrière............................................................................................................. 24
Stratum lucidum......................................................................................................... 24
Stratum corneum (hoornlaag)....................................................................................25
Proces van keratinisatie.............................................................................................. 25
Melanocyten............................................................................................................... 25
Langerhanscellen....................................................................................................... 26
Merkel cellen.............................................................................................................. 26
Dermis........................................................................................................................... 26
Papillaire dermis......................................................................................................... 26
Reticulaire dermis....................................................................................................... 26
Vasculatuur van de huid................................................................................................ 27
Gevoelsreceptoren van de huid.....................................................................................27
Lichaampjes van Meissner.......................................................................................... 27
Lichaampjes van Pacini............................................................................................... 27
Subcutis (hypodermis)................................................................................................... 28
Cutane adnexstructuren................................................................................................ 28
Haar = pilosebaceuze eenheid = haarfollikel en sebumklieren..................................28
Sebumklier / talgklier= pilosebaceuze eenheid..........................................................30
Eccriene zweetklier..................................................................................................... 30
Apocriene ‘zweet’klier................................................................................................ 31
2
,DEEL 1: HISTOLOGIE v bindweefsel, vet, spier,
kraakbeen en bot
Bindweefsel
- Vormt materiaal dat cellen + organen verbindt + steun geeft aan lichaam (mech fctie)
- Functie berust vooral op extracellulaire matrix (en niet de cellen zoals epitheel, spier en
zenuwweefsel)
- ECM: bestaat uit vezels (collageen + elastische vezels) + grondsubstantie
- Ontstaat vooral uit 1 embryonaal weefsel: mesenchym,
afkomstig v mesoderm (middelste laag embryo)
Mesenchym opgebouwd uit visceuze grondsubstantie met oa
collageenvezels =>
Functies
- Steunfunctie
o Kapsels rond en trabekels in organen
o Vormt de pezen en ligamenten
o Vult ruimte tuss organen op
o Bot + kraakbeen = bijzondere vormen v bindw
- Afweer
o Barrière tegen verspreiding v bv bacterien
o Aanwezigh fagocyterende cellen vh afweersysteem
- Voeding
o Bloedvaten erin
Samenstelling
- Cellen in het bindw
o Fibroblast, adipocyt, plasmacel, lymfocyt, eosinofiele granulocyt, neutrofiele
granulocyt, macrofaag, mestcel, dendritische cel
- Vezels (ECM)
o Collagene, elastische en reticulaire vezel
- Grondsubstantie (ECM)
o Glycosaminoglycanen, proteoglycanen en glycoproteïnen
Fibroblast
- Meest voorkomend in bindw
- Produceren collagene + elastische vezels EN glycosaminoglycanen + glycoproteinen v
grondsubstantie
Er zijn:
- Actieve fibroblasten: grotere cellen met grotere euchrom kern en meer cytoplasma
- Inactieve fibroblasten (‘fibrocyten’): kleinere cellen met kleinere en meer heterochrom kern
Bij wondgenezing na beschadiging: toename v actinefilamenten in cytoplasma v fibroblasten =>
zullen contractiele eig vertonen (‘myofibroblasten’), is zeer actief met veel bloedvaatjes (zie foto’s)
EM: heeft veel onregelm cytoplasma-uitlopers,, kern = ovaal, groot, veel RER en goed ontw golgi,
slanke mitochondria
Fibrocyt kleiner dan fibroblast: minder cytopl-uitlopers, lange kern, kleiner en donkerder, weinig ER
en golgi
Vezels
Collagene vezels
= familie v eiw geproduceerd door vers celtypen
- Bij zoogdieren: meest voorkomend eiw, mens: 30% v droog gewicht
3
, - >20 soorten
- Meer dan 95% ervan is type I tot IV
- Sommige soorten: vezelvormend (I en III), IV niet
- Belangrijkste AZ die collageen opbouwen: glycine, proline, hydroxyproline
- Vrijwel nt elastisch, grote trekvastheid
- In EM: collagene fibrillen rolrond en onvertakt,
- In LM: golvende gekronkelde bundels
Type I: vnl in huid
Type II: vnl in kraakbeen
Type III: vnl in huid + bindweefsel rondom bloedvaten
Type IV: gn vezels, vooral in basale membranen
Type VII: belangrijke rol in structuur v huidbasaalmembranen
Basis-eiwiteenheid = tropocollageen (3 polypeptideketens, tripelhelix)
Verschillen tuss types: AZsamenstelling
Bij type I, II en III: zeer lange fibrillen (zijn de interstitiële collagenen)
Bij type IV: geen fibrillen gevormd maar korrelige lagen
Collagene fibrillen: dunne structuren, dwarsbandpatroon door typische rangschikking v
tropocollagmoleculen die gedeeltelijk overlappen
Bij type I en III: fibrillen samengevoegd tot vezels te zien met LM => worden verenigd tot bundels
Bij type II: wel fibrillen maar geen vezels
Elastische vezels
- Dunner, strakker, niet uit fibrillen opgebouwd
- Echt netwerkt want vertakken of kruispunten
- In EM geen dwars bandtekening
- Elastischer en niet drukvast
- Elastine in huid + pezen gemaakt door fibroblasten, in grotere bloedvaten door gladde
spiercellen gevormd
- Zwak gekleurd met H&E => vallen niet op in routinepreparaten
- Te kleuren met orceïne of elastica von Gieson kleuringen (bruinrood-zwart)
Reticulaire vezels
- Fijnvezelig collageen: bundels v dunne collageenfibrillen met ook dwarse bandtekening (vnl
type III)
- Vormen vlechtwerk, netwerk of reticulum
- Kleuren met histochemische reticuline kleuring (argentofiele of argyrofiele
vezels)
- Komen voor in basale memb, verlenen steun aan celln v beenmerg +
lymfoïde organen
Grondsubstantie (ECM)
- Intercellulaire grondsubs vult ruimte tuss cellen en vezels v bindw
- Substantie is PAS-positief dus bevat suikers
- EM: korrelig materiaal
- 2 componenten: glycosaminoglycanen en structurele proteïnen
Glycosaminoglycanen
- Groot-moleculaire onvert polysachariden, opgeb uit hexosamine en uronzuur (‘zure
mucopolysachariden)
- Aangekleurd met alciaanblauw
- Zijn cov gebonden aan 1 centraal eiwit = as-eiwit => °proteoglycaan-molecule (uitz:
hyaluronzuur)
4
Bindweefsel..................................................................................................................... 3
Functies........................................................................................................................ 3
Samenstelling............................................................................................................... 3
Soorten......................................................................................................................... 5
Vetweefsel....................................................................................................................... 6
Functie.......................................................................................................................... 7
Wit / univacuolair vetweefsel........................................................................................7
Bruin / plurivacuolair vetweefsel...................................................................................7
Kraakbeen....................................................................................................................... 8
Algemeen..................................................................................................................... 8
Hyalien kraakbeen........................................................................................................ 8
Kraakbeen.................................................................................................................... 9
Elastisch kraakbeen.................................................................................................... 10
Vezelig kraakbeen...................................................................................................... 10
Medische toepassing.................................................................................................. 10
Botweefsel..................................................................................................................... 10
Functies...................................................................................................................... 11
Samenstelling............................................................................................................. 11
Botmatrix.................................................................................................................... 11
Botcellen.................................................................................................................... 11
Periosteum en endosteum.......................................................................................... 12
Soorten botweefsel..................................................................................................... 13
Osteon of systeem van Havers...................................................................................13
Osteogenese / botgroei.............................................................................................. 14
Gewrichten................................................................................................................. 15
Tussenwervelschijven (discus intervertebralis)...........................................................16
Spierweefsel.................................................................................................................. 16
Skeletspierweefsel...................................................................................................... 17
Glad spierweefsel....................................................................................................... 19
DEEL 2: Histologie vd huid................................................................................................ 21
Inleiding: basisstructuur vd huid....................................................................................21
Inleiding: embryologie................................................................................................... 21
Epidermis....................................................................................................................... 21
Lagen......................................................................................................................... 22
Stratum basale........................................................................................................... 22
Stratum spinosum...................................................................................................... 24
Stratum granulosum................................................................................................... 24
1
, Waterbarrière............................................................................................................. 24
Stratum lucidum......................................................................................................... 24
Stratum corneum (hoornlaag)....................................................................................25
Proces van keratinisatie.............................................................................................. 25
Melanocyten............................................................................................................... 25
Langerhanscellen....................................................................................................... 26
Merkel cellen.............................................................................................................. 26
Dermis........................................................................................................................... 26
Papillaire dermis......................................................................................................... 26
Reticulaire dermis....................................................................................................... 26
Vasculatuur van de huid................................................................................................ 27
Gevoelsreceptoren van de huid.....................................................................................27
Lichaampjes van Meissner.......................................................................................... 27
Lichaampjes van Pacini............................................................................................... 27
Subcutis (hypodermis)................................................................................................... 28
Cutane adnexstructuren................................................................................................ 28
Haar = pilosebaceuze eenheid = haarfollikel en sebumklieren..................................28
Sebumklier / talgklier= pilosebaceuze eenheid..........................................................30
Eccriene zweetklier..................................................................................................... 30
Apocriene ‘zweet’klier................................................................................................ 31
2
,DEEL 1: HISTOLOGIE v bindweefsel, vet, spier,
kraakbeen en bot
Bindweefsel
- Vormt materiaal dat cellen + organen verbindt + steun geeft aan lichaam (mech fctie)
- Functie berust vooral op extracellulaire matrix (en niet de cellen zoals epitheel, spier en
zenuwweefsel)
- ECM: bestaat uit vezels (collageen + elastische vezels) + grondsubstantie
- Ontstaat vooral uit 1 embryonaal weefsel: mesenchym,
afkomstig v mesoderm (middelste laag embryo)
Mesenchym opgebouwd uit visceuze grondsubstantie met oa
collageenvezels =>
Functies
- Steunfunctie
o Kapsels rond en trabekels in organen
o Vormt de pezen en ligamenten
o Vult ruimte tuss organen op
o Bot + kraakbeen = bijzondere vormen v bindw
- Afweer
o Barrière tegen verspreiding v bv bacterien
o Aanwezigh fagocyterende cellen vh afweersysteem
- Voeding
o Bloedvaten erin
Samenstelling
- Cellen in het bindw
o Fibroblast, adipocyt, plasmacel, lymfocyt, eosinofiele granulocyt, neutrofiele
granulocyt, macrofaag, mestcel, dendritische cel
- Vezels (ECM)
o Collagene, elastische en reticulaire vezel
- Grondsubstantie (ECM)
o Glycosaminoglycanen, proteoglycanen en glycoproteïnen
Fibroblast
- Meest voorkomend in bindw
- Produceren collagene + elastische vezels EN glycosaminoglycanen + glycoproteinen v
grondsubstantie
Er zijn:
- Actieve fibroblasten: grotere cellen met grotere euchrom kern en meer cytoplasma
- Inactieve fibroblasten (‘fibrocyten’): kleinere cellen met kleinere en meer heterochrom kern
Bij wondgenezing na beschadiging: toename v actinefilamenten in cytoplasma v fibroblasten =>
zullen contractiele eig vertonen (‘myofibroblasten’), is zeer actief met veel bloedvaatjes (zie foto’s)
EM: heeft veel onregelm cytoplasma-uitlopers,, kern = ovaal, groot, veel RER en goed ontw golgi,
slanke mitochondria
Fibrocyt kleiner dan fibroblast: minder cytopl-uitlopers, lange kern, kleiner en donkerder, weinig ER
en golgi
Vezels
Collagene vezels
= familie v eiw geproduceerd door vers celtypen
- Bij zoogdieren: meest voorkomend eiw, mens: 30% v droog gewicht
3
, - >20 soorten
- Meer dan 95% ervan is type I tot IV
- Sommige soorten: vezelvormend (I en III), IV niet
- Belangrijkste AZ die collageen opbouwen: glycine, proline, hydroxyproline
- Vrijwel nt elastisch, grote trekvastheid
- In EM: collagene fibrillen rolrond en onvertakt,
- In LM: golvende gekronkelde bundels
Type I: vnl in huid
Type II: vnl in kraakbeen
Type III: vnl in huid + bindweefsel rondom bloedvaten
Type IV: gn vezels, vooral in basale membranen
Type VII: belangrijke rol in structuur v huidbasaalmembranen
Basis-eiwiteenheid = tropocollageen (3 polypeptideketens, tripelhelix)
Verschillen tuss types: AZsamenstelling
Bij type I, II en III: zeer lange fibrillen (zijn de interstitiële collagenen)
Bij type IV: geen fibrillen gevormd maar korrelige lagen
Collagene fibrillen: dunne structuren, dwarsbandpatroon door typische rangschikking v
tropocollagmoleculen die gedeeltelijk overlappen
Bij type I en III: fibrillen samengevoegd tot vezels te zien met LM => worden verenigd tot bundels
Bij type II: wel fibrillen maar geen vezels
Elastische vezels
- Dunner, strakker, niet uit fibrillen opgebouwd
- Echt netwerkt want vertakken of kruispunten
- In EM geen dwars bandtekening
- Elastischer en niet drukvast
- Elastine in huid + pezen gemaakt door fibroblasten, in grotere bloedvaten door gladde
spiercellen gevormd
- Zwak gekleurd met H&E => vallen niet op in routinepreparaten
- Te kleuren met orceïne of elastica von Gieson kleuringen (bruinrood-zwart)
Reticulaire vezels
- Fijnvezelig collageen: bundels v dunne collageenfibrillen met ook dwarse bandtekening (vnl
type III)
- Vormen vlechtwerk, netwerk of reticulum
- Kleuren met histochemische reticuline kleuring (argentofiele of argyrofiele
vezels)
- Komen voor in basale memb, verlenen steun aan celln v beenmerg +
lymfoïde organen
Grondsubstantie (ECM)
- Intercellulaire grondsubs vult ruimte tuss cellen en vezels v bindw
- Substantie is PAS-positief dus bevat suikers
- EM: korrelig materiaal
- 2 componenten: glycosaminoglycanen en structurele proteïnen
Glycosaminoglycanen
- Groot-moleculaire onvert polysachariden, opgeb uit hexosamine en uronzuur (‘zure
mucopolysachariden)
- Aangekleurd met alciaanblauw
- Zijn cov gebonden aan 1 centraal eiwit = as-eiwit => °proteoglycaan-molecule (uitz:
hyaluronzuur)
4
