SAMENVATTING DRINGENDE ZORGVERLENING
HOOFDSTUK 1: ADEQUAAT HANDELEN BIJ VERSTORING VAN DE VITALE PARAMETERS
OPVANG VAN DE (VITAAL) BEDREIGDE ZORGONTVANGER
INLEIDING
Doel:
- adequaat te denken en te handelen bij alarmerende symptomen
Focus:
- korte termijn aanpak
- juiste prioriteiten worden gesteld
- voorbereiden van de volgende fase van gespecialiseerde zorg.
OPVANG VOLGENS DE (D)C-ABCDE(F) METHODE
- (Danger)
- Catastrofale bloeding / control bleeding
- Airway
- Breathing
- Circulation
- Disability
- Exposure
- (Full set of vital signs / family)
BLEEDING CONTROL (C) – CATASTROFALE BLOEDINGEN
Een majeure bloeding is de meest voorkomende oorzaak van een te vermijden overlijden na een trauma.
Wanneer een majeure, comprimeerbare externe bloeding wordt vastgesteld zal deze de prioriteit krijgen en
eerst behandeld worden. Deze moet gestelpt worden voor de verdere beoordeling van de luchtweg, of
tegelijkertijd indien er voldoende assistentie is.
SOORTEN BLOEDDINGEN
- Capillaire bloeding:
o veroorzaakt door de beschadiging van capillairen
o schaafwonde
o niet levensbedreigend.
- Veneuze bloeding
o veroorzaakt door scheur in de ader
o donkerrood bloed
o loopt er gestaag uit
o vaak niet levensbedreigend tenzij het om een grote ader gaat of de bloeding langdurig
aanhoudt
o kan meestal gestelpt worden door directe druk toe te passen
- Arteriële bloeding
o veroorzaakt door beschadiging van een slagader.
, o pulserende en helderrode bloed
o bloed kan letterlijk uit de wonde ‘spuiten’.
o Zelfs kleine arteriële bloedingen kunnen levensbedreigend zijn.
BLOEDING STELPEN
- Directe druk
o toepassen van directe druk op de plaats van de bloeding.
o zo plaatselijk mogelijk met gebruik van een verband of hemostatisch gaas
o Wanneer men een gewoon verband gebruikt moet men minimum 10 minuten druk geven
alvorens te controleren of de bloeding is gestopt.
o Bij het gebruik van een hemostatisch gaas 3 minuten of de aangeven tijd volgens de
instructies van de fabrikant.
o Het is belangrijk om dit vol te houden en te weerstaan aan de neiging om eerder te gaan
evalueren en zal dus de volledige aandacht vragen van de hulpverlener.
o Indien noodzakelijk kan daarna een drukverband aangelegd worden.
o Belangrijk hierbij is dat het gaas voldoende en rechtstreekse druk op de wonde geeft. Deze
kan dan omzwachteld worden met een elastisch verband.
- Een tourniquet.
o Gebruikt bij een bloeding aan een extremiteit waarbij directe druk onvoldoende is, of, als er
onvoldoende hulpverleners zijn om directe druk toe te passen.
o Tourniquets worden aangelegd in de lies of de oksel, en moeten de arteriële bloedstroom
blokkeren.
o Eenmaal tourniquet aangelegd moet hij blijven zitten tot aankomst in
ziekenhuis/operatiekamer, tot wanneer hij niet meer nodig is. (Tijdens operaties worden
tourniquets gebruikt gedurende 120 –150 min zonder dat ze schade optreedt aan spieren of
zenuwen.)
o Het aanbrengen van een tourniquets is pijnlijk, pijnstilling moet dan ook overwogen worden.
- Drukverband of tourniquet niet praktisch?
Vb. Wanneer er een bloeding optreedt waar twee anatomische zones samenkomen zoals bijvoorbeeld in
de lies, oksel of onderbuik waarbij het aanleggen van een tourniquet of van een drukverband niet
praktisch is hebben we te maken met een junctionele bloeding. Hierbij zal er directe druk moeten
gegeven worden op de nabij gelegen grote bloedvaten zoals de arterie femoralis of iliaca.
AANLEGGEN TOURNIQUET
- Wordt aangelegd ter hoogte van de oksel of lies.
- Wordt aangedraaid tot de bloeding is gestopt en wordt daarna vastgezet.
- Het tijdstip van aanleggen wordt geschreven op de tourniquet.
- Mag niet worden bedekt, zodat hij constant kan gecontroleerd worden. Indien één
- tourniquet niet voldoende is kan een tweede, juist erboven aangelegd worden.
- Aandacht voor pijnstilling.
- Zo snel mogelijk transport naar traumacentrum/ziekenhuis voor operatie.
GEWENSTE SYSTOLISCHE DRUK BIJ BLOEDING
Bij een majeure bloeding zal de bloeddruk gedaald zijn. Belangrijk hierbij is om deze niet volledig te herstellen
naar het normale niveau. Men tracht een bloeddruk te hanteren die net genoeg is om de vitale organen te
voorzien van bloed. Dit is meestal bij een systolische waarde van 80 tot 90 mmHg
PRIMARY SURVEY EN DE AIRWAY (A)
,INLEIDING
Beoordeel allereerst het bewustzijn van de patiënt.
snelle beoordeling aan de hand van de APVU schaal is in dit stadium voldoende.
Indien patiënt alert is, aangesproken kan worden = veilige en vrije luchtweg aanwezig
Enkel reactie op pijn of niet reactief -> zodanig verlaagd bewustzijn dat de luchtweg potentieel bedreigd is ->
luchtweg moet vrijgemaakt en vrij gehouden worden
Luister of er sprake is van een hoorbare ademhaling, (Inspiratoire stridor, snurken, rochelen) en of afwijkend
stemgeluid.
Voel bij twijfel naar de luchtstroom door je pols of wang boven de mond van de patiënt houden.
Bekijk de luchtweg van de patiënt
- Eventueel met behulp van een spatel en een lampje en controleer op de aanwezigheid van braaksel,
bloed, een vreemd lichaam of zwelling van de slijmvliezen.
- Er kan sprake zijn van een partiële luchtwegobstructie, waarbij de diameter van de luchtwegen zijn
vernauwd maar er wel nog in- en uitstoom is van lucht, veelal gekenmerkt door een hoorbare
ademhaling, of een complete obstructie van de ademhaling, gekenmerkt door paradoxale
ademhalingsbewegingen juist voor de ademhalingsstilstand. Bij deze laatste is er geen luchtstroom
waarneembaar.
De luchtweg kan vrij gemaakt worden door de head tilt/ Chin lift of Jaw thrust manoeuvre uit te voeren.
Head tilt/ Chin lift: Plaats één hand op het voorhoofd en duw voorzichtig het hoofd naar achterover, maar
vervolgens de luchtweg open door 2 vingertoppen onder de punt van de kin te plaatsen en deze op te tillen.
Jaw thrust: plaats de vingers van iedere hand aan de weerszijden van de ramus van de mandibula en duw deze
naar voor. Indien nodig kantel het hoofd geleidelijk naar achter totdat de bovenste luchtweg vrij is. (ERC-
Richtlijnen, 2023)
, Wanneer er sprake is van de mogelijkheid van een letsel aan cervicale wervelkolom moet de jaw thrust
toegepast worden, op die manier vindt zo min mogelijk manipulatie van de wervelkolom plaats.
Bij aanwezigheid van braaksel of bijvoorbeeld bloed dient de luchtweg vrijgemaakt te worden met behulp van
een aspiratiestoestel.
- gedeeltelijke luchtwegobstructie
- totale luchtwegobstructie
In het eerste geval is de patiënt bij bewustzijn en in de mogelijkheid om te spreken. Wanneer hij niet kan meer
kan spreken of ademen grijpt het slachtoffer naar de keel en zal rood aanlopen. Hij is angstig en kan in paniek
geraken. Hier gaat het om een totale luchtwegobstructie of verstikking. Wanneer deze niet snel kan verholpen
worden zal het slachtoffer het bewustzijn verliezen.
VOLGORDE VAN HANDELEN BIJ VERSTIKKING/VERSLIKKING
Volwassenen
Bij bewustzijn
- Hoesten stimuleren
- Bij niet effectief hoesten: vijf rugslagen afwisselend met vijf buikstoten.
- Rugslagen: leun het slachtoffer naar voor, breng met de hiel van de hand slagen toe tussen de
schouderbladen.
- Buikstoten: ga achter het slachtoffer staan en sla beide armen om het bovenste deel van de buik van het
slachtoffer, leen het slachtoffer naar voor, bal de vuist en plaats deze tussen de navel en de onderkant
van de ribben, grijp de vuist vast met de andere hand en trek deze scherp naar binnen en boven.
Als de verstikking na vijf buikstoten niet verholpen is, ga door afwisselend 5 rugslagen met 5
buikstoten totdat de verstikking is opgelost of tot het slachtoffer bewusteloos raakt.
Bewusteloos
- Controleer of de hulpdiensten onderweg zijn of bel alsnog 112
- Slachtoffer op de rug
- Start BLS
o 30/2
- Poging tot verwijderen van vreemd voorwerp met behulp van aspiratie, Yankauer, laryngoscoop
Kinderen
Slagen op de rug bij een kind jonger dan 1 jaar
- Leg het kind op de buik met het hoofd naar beneden.
- Een zittende of knielende hulpverlener kan het kind veilig over zijn schoot leggen.
- Ondersteun het hoofd met een hand door de duim op een hoek van de onderkaak te plaatsen en twee
vingers op de andere hoek van de onderkaak. Druk niet op het zachte deel onder de kaak. Dit kan de
luchtwegbelemmering verergeren.
- Geef met de hiel van de andere hand maximaal 5 slagen tussen de schouderbladen.
- Probeer bij elke slag het voorwerp los te krijgen, in plaats van dat u direct alle 5 slagen achter elkaar
geeft.
- Lukt het niet het vreemde voorwerp met slagen op de rug te verwijderen terwijl het kind nog bij
bewustzijn is? Probeer dan borststoten.
HOOFDSTUK 1: ADEQUAAT HANDELEN BIJ VERSTORING VAN DE VITALE PARAMETERS
OPVANG VAN DE (VITAAL) BEDREIGDE ZORGONTVANGER
INLEIDING
Doel:
- adequaat te denken en te handelen bij alarmerende symptomen
Focus:
- korte termijn aanpak
- juiste prioriteiten worden gesteld
- voorbereiden van de volgende fase van gespecialiseerde zorg.
OPVANG VOLGENS DE (D)C-ABCDE(F) METHODE
- (Danger)
- Catastrofale bloeding / control bleeding
- Airway
- Breathing
- Circulation
- Disability
- Exposure
- (Full set of vital signs / family)
BLEEDING CONTROL (C) – CATASTROFALE BLOEDINGEN
Een majeure bloeding is de meest voorkomende oorzaak van een te vermijden overlijden na een trauma.
Wanneer een majeure, comprimeerbare externe bloeding wordt vastgesteld zal deze de prioriteit krijgen en
eerst behandeld worden. Deze moet gestelpt worden voor de verdere beoordeling van de luchtweg, of
tegelijkertijd indien er voldoende assistentie is.
SOORTEN BLOEDDINGEN
- Capillaire bloeding:
o veroorzaakt door de beschadiging van capillairen
o schaafwonde
o niet levensbedreigend.
- Veneuze bloeding
o veroorzaakt door scheur in de ader
o donkerrood bloed
o loopt er gestaag uit
o vaak niet levensbedreigend tenzij het om een grote ader gaat of de bloeding langdurig
aanhoudt
o kan meestal gestelpt worden door directe druk toe te passen
- Arteriële bloeding
o veroorzaakt door beschadiging van een slagader.
, o pulserende en helderrode bloed
o bloed kan letterlijk uit de wonde ‘spuiten’.
o Zelfs kleine arteriële bloedingen kunnen levensbedreigend zijn.
BLOEDING STELPEN
- Directe druk
o toepassen van directe druk op de plaats van de bloeding.
o zo plaatselijk mogelijk met gebruik van een verband of hemostatisch gaas
o Wanneer men een gewoon verband gebruikt moet men minimum 10 minuten druk geven
alvorens te controleren of de bloeding is gestopt.
o Bij het gebruik van een hemostatisch gaas 3 minuten of de aangeven tijd volgens de
instructies van de fabrikant.
o Het is belangrijk om dit vol te houden en te weerstaan aan de neiging om eerder te gaan
evalueren en zal dus de volledige aandacht vragen van de hulpverlener.
o Indien noodzakelijk kan daarna een drukverband aangelegd worden.
o Belangrijk hierbij is dat het gaas voldoende en rechtstreekse druk op de wonde geeft. Deze
kan dan omzwachteld worden met een elastisch verband.
- Een tourniquet.
o Gebruikt bij een bloeding aan een extremiteit waarbij directe druk onvoldoende is, of, als er
onvoldoende hulpverleners zijn om directe druk toe te passen.
o Tourniquets worden aangelegd in de lies of de oksel, en moeten de arteriële bloedstroom
blokkeren.
o Eenmaal tourniquet aangelegd moet hij blijven zitten tot aankomst in
ziekenhuis/operatiekamer, tot wanneer hij niet meer nodig is. (Tijdens operaties worden
tourniquets gebruikt gedurende 120 –150 min zonder dat ze schade optreedt aan spieren of
zenuwen.)
o Het aanbrengen van een tourniquets is pijnlijk, pijnstilling moet dan ook overwogen worden.
- Drukverband of tourniquet niet praktisch?
Vb. Wanneer er een bloeding optreedt waar twee anatomische zones samenkomen zoals bijvoorbeeld in
de lies, oksel of onderbuik waarbij het aanleggen van een tourniquet of van een drukverband niet
praktisch is hebben we te maken met een junctionele bloeding. Hierbij zal er directe druk moeten
gegeven worden op de nabij gelegen grote bloedvaten zoals de arterie femoralis of iliaca.
AANLEGGEN TOURNIQUET
- Wordt aangelegd ter hoogte van de oksel of lies.
- Wordt aangedraaid tot de bloeding is gestopt en wordt daarna vastgezet.
- Het tijdstip van aanleggen wordt geschreven op de tourniquet.
- Mag niet worden bedekt, zodat hij constant kan gecontroleerd worden. Indien één
- tourniquet niet voldoende is kan een tweede, juist erboven aangelegd worden.
- Aandacht voor pijnstilling.
- Zo snel mogelijk transport naar traumacentrum/ziekenhuis voor operatie.
GEWENSTE SYSTOLISCHE DRUK BIJ BLOEDING
Bij een majeure bloeding zal de bloeddruk gedaald zijn. Belangrijk hierbij is om deze niet volledig te herstellen
naar het normale niveau. Men tracht een bloeddruk te hanteren die net genoeg is om de vitale organen te
voorzien van bloed. Dit is meestal bij een systolische waarde van 80 tot 90 mmHg
PRIMARY SURVEY EN DE AIRWAY (A)
,INLEIDING
Beoordeel allereerst het bewustzijn van de patiënt.
snelle beoordeling aan de hand van de APVU schaal is in dit stadium voldoende.
Indien patiënt alert is, aangesproken kan worden = veilige en vrije luchtweg aanwezig
Enkel reactie op pijn of niet reactief -> zodanig verlaagd bewustzijn dat de luchtweg potentieel bedreigd is ->
luchtweg moet vrijgemaakt en vrij gehouden worden
Luister of er sprake is van een hoorbare ademhaling, (Inspiratoire stridor, snurken, rochelen) en of afwijkend
stemgeluid.
Voel bij twijfel naar de luchtstroom door je pols of wang boven de mond van de patiënt houden.
Bekijk de luchtweg van de patiënt
- Eventueel met behulp van een spatel en een lampje en controleer op de aanwezigheid van braaksel,
bloed, een vreemd lichaam of zwelling van de slijmvliezen.
- Er kan sprake zijn van een partiële luchtwegobstructie, waarbij de diameter van de luchtwegen zijn
vernauwd maar er wel nog in- en uitstoom is van lucht, veelal gekenmerkt door een hoorbare
ademhaling, of een complete obstructie van de ademhaling, gekenmerkt door paradoxale
ademhalingsbewegingen juist voor de ademhalingsstilstand. Bij deze laatste is er geen luchtstroom
waarneembaar.
De luchtweg kan vrij gemaakt worden door de head tilt/ Chin lift of Jaw thrust manoeuvre uit te voeren.
Head tilt/ Chin lift: Plaats één hand op het voorhoofd en duw voorzichtig het hoofd naar achterover, maar
vervolgens de luchtweg open door 2 vingertoppen onder de punt van de kin te plaatsen en deze op te tillen.
Jaw thrust: plaats de vingers van iedere hand aan de weerszijden van de ramus van de mandibula en duw deze
naar voor. Indien nodig kantel het hoofd geleidelijk naar achter totdat de bovenste luchtweg vrij is. (ERC-
Richtlijnen, 2023)
, Wanneer er sprake is van de mogelijkheid van een letsel aan cervicale wervelkolom moet de jaw thrust
toegepast worden, op die manier vindt zo min mogelijk manipulatie van de wervelkolom plaats.
Bij aanwezigheid van braaksel of bijvoorbeeld bloed dient de luchtweg vrijgemaakt te worden met behulp van
een aspiratiestoestel.
- gedeeltelijke luchtwegobstructie
- totale luchtwegobstructie
In het eerste geval is de patiënt bij bewustzijn en in de mogelijkheid om te spreken. Wanneer hij niet kan meer
kan spreken of ademen grijpt het slachtoffer naar de keel en zal rood aanlopen. Hij is angstig en kan in paniek
geraken. Hier gaat het om een totale luchtwegobstructie of verstikking. Wanneer deze niet snel kan verholpen
worden zal het slachtoffer het bewustzijn verliezen.
VOLGORDE VAN HANDELEN BIJ VERSTIKKING/VERSLIKKING
Volwassenen
Bij bewustzijn
- Hoesten stimuleren
- Bij niet effectief hoesten: vijf rugslagen afwisselend met vijf buikstoten.
- Rugslagen: leun het slachtoffer naar voor, breng met de hiel van de hand slagen toe tussen de
schouderbladen.
- Buikstoten: ga achter het slachtoffer staan en sla beide armen om het bovenste deel van de buik van het
slachtoffer, leen het slachtoffer naar voor, bal de vuist en plaats deze tussen de navel en de onderkant
van de ribben, grijp de vuist vast met de andere hand en trek deze scherp naar binnen en boven.
Als de verstikking na vijf buikstoten niet verholpen is, ga door afwisselend 5 rugslagen met 5
buikstoten totdat de verstikking is opgelost of tot het slachtoffer bewusteloos raakt.
Bewusteloos
- Controleer of de hulpdiensten onderweg zijn of bel alsnog 112
- Slachtoffer op de rug
- Start BLS
o 30/2
- Poging tot verwijderen van vreemd voorwerp met behulp van aspiratie, Yankauer, laryngoscoop
Kinderen
Slagen op de rug bij een kind jonger dan 1 jaar
- Leg het kind op de buik met het hoofd naar beneden.
- Een zittende of knielende hulpverlener kan het kind veilig over zijn schoot leggen.
- Ondersteun het hoofd met een hand door de duim op een hoek van de onderkaak te plaatsen en twee
vingers op de andere hoek van de onderkaak. Druk niet op het zachte deel onder de kaak. Dit kan de
luchtwegbelemmering verergeren.
- Geef met de hiel van de andere hand maximaal 5 slagen tussen de schouderbladen.
- Probeer bij elke slag het voorwerp los te krijgen, in plaats van dat u direct alle 5 slagen achter elkaar
geeft.
- Lukt het niet het vreemde voorwerp met slagen op de rug te verwijderen terwijl het kind nog bij
bewustzijn is? Probeer dan borststoten.
