Forensisch welzijnswerk
2025
1
,Inhoud:
Forensisch welzijnswerk: concept en achtergronden
Introles
Historisch ontwikkeling
Historiek van private reclassering
Historische ontwikkeling van de overheidsreclassering
Organisaties, benaderingen en cases
Organisaties ingebed FWW, psd en transitiehuizen
Gastcollege justitiehuizen
Intrapenitentiar FWW
Gastcollege kinderen van gedetineerden
Voorbeelden organisaties autonoom FWW
FGGZ
Werkvormen
Gastcollege ZSG
Gastcollege ITER
Gastcollege t pasrel
Bijzonderen vraagstukken
Datafiction en AI
Trends en spanningsvelden: middels of aan de rand van sr aan welzijn werken
Aan de rand van SR aan welzijn werken, synthese en conclusies
Studietijd en examen
6 reflecties besproken in de les (opgelost)
Examenvragen vorige jaren (opgelost)
Hypothetisch nieuwe vragen (opgelost)
De (1/3) gegeven examenvraag
Introductieles
Cursusinformatie
Kennis en inzicht
Attitudes
Competenties
3 SP
90u studietijd, 60u zelfstudie
“Forensisch welzijnswerk” (=FWW)
Welzijnswerk = welzijnsgerichte hulp- en dienstverlening, vorming en begeleiding
Forensisch = in het kader van het strafrecht
Bijv.: forensische psychiatrie, forensische geneeskunde, forensische orthopedagogiek…
2
,Hulp- en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer, na(ast)bestaande* (on)rechtstreeks
worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie(s)
[*] omschreven als ‘justitiabele’ – iemand die recht zoekt
Vaak gebruikt voor verdachten/daders
Voor wie?
Veel ruimere doelgroep
Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
Mensen in contact met justitie (inclusief NA bestaanden en NAAST bestaanden)
Door wie?
Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening (niet specifiek gericht op justitie)
Hulpverlening: drugs, GeestelijkeGezondheidsZorg, OCMW, etc
Dienstverlening: VDAB, bibliotheken, sport, etc
Veel organisaties waar het hoofddoel niet is om met daders of slachtoffers te werken
Categoraal FWW (specifiek voor daders en of slachtoffers)
Diensten Justitieel welzijnswerk, Diensten slachtofferhulp, Teams Hulpverlening aan Seksuele
Delinquenten, Psychosociale Diensten binnen de gevangenissen, Justitiehuizen, Zorgteams,
Herstelbemiddelaars, …
Autonoom VS aan justitie gebonden aan FWW
Autonoom van justitie georganiseerd (onafhankelijk van justitie)
• Eerste lijnsaanbod voor daders, slachtoffers, hun directe omgeving
• Welzijn van de cliënt staat centraal, los van de juridische kwestie
• Op vraag van de cliënt, vrijwilligheid
• Meeste deelwerkingen maken deel uit van een CAW (niet allemaal: bijvoorbeeld de Rode
Antraciet)
• Voorbeelden: Diensten justitieel welzijnswerk, slachtofferhulp, dader-in-zicht, slachtoffer in
beeld, teams hulpverlening aan seksuele delinquenten
Aan justitie gebonden (ingebed) FWW
• Welzijnswerk in nauw verband met de uitvoering van strafrechtelijke beslissingen
• Doel: begeleiding mensen in aanraking met de strafrechtsbedeling, re-integratie, voorkomen
recidive
• Hulpverlener werkzaam ‘binnen’ een justitiële setting (bijv. gevangenis) of werkt samen met
juridische instanties
• Voorbeelden: psychosociale dienst gevangenis, justitiehuizen, evt. ook slachtofferbejegenig
door politie
Fundamentele verschillen op vlak van finaliteit
3
, Autonoom (onafhankelijk van justitie)
• Uitoefening recht op maatschappelijke hulp- en dienstverlening
• Waarom: menswaardig leven – cf. OCMW-wet (1976)
• ‘Opdrachtgever’: de cliënt = kwetsbaarheid
• Individueel (HV) en structureel, maatschappelijk en preventief perspectief
• Sociaal beleid i.f.v. voorkomen uitsluiting
• Sociale dimensie problemen zichtbaar maken
• Beroepsgeheim als hulpverlener
• En toch: ook welzijnswerk (historisch) instrumentele inpassing in economische en sociale
controle – gericht op normalisering
Aan justitie gebonden
• Welzijnswerk onder mandaat; werkt vnl. ifv justitie
• Divers: advies – controle – rapportage - …
• Opdrachtgever: justitie – BiZa
• Beroepsgeheim, maar niet t.o.v. opdrachtgever
• En toch ook: FWW verzoent finaliteit – werkt aan welzijn individuen en groepe
! Illustratief: PSD
~ Missie DG EPI: ‘waarborgen een rechtsconforme, veilige, humane en geïndividualiseerde uitvoering
van vrijheidsbenemende straffen en maatregelen met het oog op een optimale terugkeer in de
maatschappij’
Opvolging en begeleiding in functie van advies en re-integratie
“Forensisch” welzijnswerk: bij nader inzicht toch complexer dan ‘F + WW’
Welzijnwerk kan niet zonder meer ingezet worden om de doelen van de strafrechtsbedeling te
realiseren (verschillende logica’s, principes, finaliteit, opdrachtgever…)
Het concept ‘forensisch welzijnswerk’ verwijst fundamenteel naar een welzijnsperspectief op de
verhouding tussen hulpverlening en strafrecht → realisatie van het welzijnsperspectief in alle fasen van
de strafrechtsbedeling
FWW bekleedt een belangrijke kritische functie t.a.v. de strafrechtsbedeling en is meer dan het
opzetten van aanbod voor mensen die met strafrecht te maken krijgen. Stelt
samenlevingsverwachtingen en constructies die gepaard gaan met daderschap en slachtofferschap in
vraag. Welzijn mag niet in de schaduw komen te staan van het strafrecht.
→ bezorgdheid om verschuiving van een kritische functie ten aanzien van de
strafrechtsbedeling naar de realisatie van een aanbod van hulp en dienstverlening aan
specifieke doelgroepen (daders, slachtoffers…) (zie tekst Roose & Bouverne-De Bie op Canvas
+ volgende lessen over beleidsmatige ontwikkelingen)
4
2025
1
,Inhoud:
Forensisch welzijnswerk: concept en achtergronden
Introles
Historisch ontwikkeling
Historiek van private reclassering
Historische ontwikkeling van de overheidsreclassering
Organisaties, benaderingen en cases
Organisaties ingebed FWW, psd en transitiehuizen
Gastcollege justitiehuizen
Intrapenitentiar FWW
Gastcollege kinderen van gedetineerden
Voorbeelden organisaties autonoom FWW
FGGZ
Werkvormen
Gastcollege ZSG
Gastcollege ITER
Gastcollege t pasrel
Bijzonderen vraagstukken
Datafiction en AI
Trends en spanningsvelden: middels of aan de rand van sr aan welzijn werken
Aan de rand van SR aan welzijn werken, synthese en conclusies
Studietijd en examen
6 reflecties besproken in de les (opgelost)
Examenvragen vorige jaren (opgelost)
Hypothetisch nieuwe vragen (opgelost)
De (1/3) gegeven examenvraag
Introductieles
Cursusinformatie
Kennis en inzicht
Attitudes
Competenties
3 SP
90u studietijd, 60u zelfstudie
“Forensisch welzijnswerk” (=FWW)
Welzijnswerk = welzijnsgerichte hulp- en dienstverlening, vorming en begeleiding
Forensisch = in het kader van het strafrecht
Bijv.: forensische psychiatrie, forensische geneeskunde, forensische orthopedagogiek…
2
,Hulp- en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer, na(ast)bestaande* (on)rechtstreeks
worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie(s)
[*] omschreven als ‘justitiabele’ – iemand die recht zoekt
Vaak gebruikt voor verdachten/daders
Voor wie?
Veel ruimere doelgroep
Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
Mensen in contact met justitie (inclusief NA bestaanden en NAAST bestaanden)
Door wie?
Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening (niet specifiek gericht op justitie)
Hulpverlening: drugs, GeestelijkeGezondheidsZorg, OCMW, etc
Dienstverlening: VDAB, bibliotheken, sport, etc
Veel organisaties waar het hoofddoel niet is om met daders of slachtoffers te werken
Categoraal FWW (specifiek voor daders en of slachtoffers)
Diensten Justitieel welzijnswerk, Diensten slachtofferhulp, Teams Hulpverlening aan Seksuele
Delinquenten, Psychosociale Diensten binnen de gevangenissen, Justitiehuizen, Zorgteams,
Herstelbemiddelaars, …
Autonoom VS aan justitie gebonden aan FWW
Autonoom van justitie georganiseerd (onafhankelijk van justitie)
• Eerste lijnsaanbod voor daders, slachtoffers, hun directe omgeving
• Welzijn van de cliënt staat centraal, los van de juridische kwestie
• Op vraag van de cliënt, vrijwilligheid
• Meeste deelwerkingen maken deel uit van een CAW (niet allemaal: bijvoorbeeld de Rode
Antraciet)
• Voorbeelden: Diensten justitieel welzijnswerk, slachtofferhulp, dader-in-zicht, slachtoffer in
beeld, teams hulpverlening aan seksuele delinquenten
Aan justitie gebonden (ingebed) FWW
• Welzijnswerk in nauw verband met de uitvoering van strafrechtelijke beslissingen
• Doel: begeleiding mensen in aanraking met de strafrechtsbedeling, re-integratie, voorkomen
recidive
• Hulpverlener werkzaam ‘binnen’ een justitiële setting (bijv. gevangenis) of werkt samen met
juridische instanties
• Voorbeelden: psychosociale dienst gevangenis, justitiehuizen, evt. ook slachtofferbejegenig
door politie
Fundamentele verschillen op vlak van finaliteit
3
, Autonoom (onafhankelijk van justitie)
• Uitoefening recht op maatschappelijke hulp- en dienstverlening
• Waarom: menswaardig leven – cf. OCMW-wet (1976)
• ‘Opdrachtgever’: de cliënt = kwetsbaarheid
• Individueel (HV) en structureel, maatschappelijk en preventief perspectief
• Sociaal beleid i.f.v. voorkomen uitsluiting
• Sociale dimensie problemen zichtbaar maken
• Beroepsgeheim als hulpverlener
• En toch: ook welzijnswerk (historisch) instrumentele inpassing in economische en sociale
controle – gericht op normalisering
Aan justitie gebonden
• Welzijnswerk onder mandaat; werkt vnl. ifv justitie
• Divers: advies – controle – rapportage - …
• Opdrachtgever: justitie – BiZa
• Beroepsgeheim, maar niet t.o.v. opdrachtgever
• En toch ook: FWW verzoent finaliteit – werkt aan welzijn individuen en groepe
! Illustratief: PSD
~ Missie DG EPI: ‘waarborgen een rechtsconforme, veilige, humane en geïndividualiseerde uitvoering
van vrijheidsbenemende straffen en maatregelen met het oog op een optimale terugkeer in de
maatschappij’
Opvolging en begeleiding in functie van advies en re-integratie
“Forensisch” welzijnswerk: bij nader inzicht toch complexer dan ‘F + WW’
Welzijnwerk kan niet zonder meer ingezet worden om de doelen van de strafrechtsbedeling te
realiseren (verschillende logica’s, principes, finaliteit, opdrachtgever…)
Het concept ‘forensisch welzijnswerk’ verwijst fundamenteel naar een welzijnsperspectief op de
verhouding tussen hulpverlening en strafrecht → realisatie van het welzijnsperspectief in alle fasen van
de strafrechtsbedeling
FWW bekleedt een belangrijke kritische functie t.a.v. de strafrechtsbedeling en is meer dan het
opzetten van aanbod voor mensen die met strafrecht te maken krijgen. Stelt
samenlevingsverwachtingen en constructies die gepaard gaan met daderschap en slachtofferschap in
vraag. Welzijn mag niet in de schaduw komen te staan van het strafrecht.
→ bezorgdheid om verschuiving van een kritische functie ten aanzien van de
strafrechtsbedeling naar de realisatie van een aanbod van hulp en dienstverlening aan
specifieke doelgroepen (daders, slachtoffers…) (zie tekst Roose & Bouverne-De Bie op Canvas
+ volgende lessen over beleidsmatige ontwikkelingen)
4
