CRIMINOLOGIE
HOOFDSTUK 1: INLEIDENDE BESCHOUWING
INLEIDING DEFINITIE CRIMINOLOGIE
Definitie criminologie:
The term criminology refers to all scholarly, scientific and professional knowledge concerning (1) the
explanation, (2) prevention, (3) control and (4) treatment of crime and delinquency, offenders and victims, (5)
including the measurement and (6) detection of crime, (7) legislation and (8) the practice of criminal law, and
law enforcement, judicial, and correctional systems.
1. Explanation: maatschappelijke benaming, we baseren ons op professionele kennis die is onderbouwd
2. Prevention: het kunnen voorkomen, herstelgericht werken
o Bv. Proactieve cirkel binnen klassen in het onderwijs, vraagstelling “Wat heb je nodig om hier
aanwezig te kunnen zijn?”, “Hoe kan je dit verwezenlijken”
3. Control: beheersen van…
o Bv. In voetbalstadia met ijzeren hekken voor veiligheid Resultaat iedereen wou erop
klimmen om ruzie te maken
4. Treatment: aanpakken van…
o Wat werkt er?
o Bv. Trainingen geven aan jongeren die eerder geweld pleegden
…
Detentiegraad van landen = hoeveel personen per 100.000 bewoners gedetineerd worden
Gevangenisratio heeft geen verband met de criminaliteitsratio van een land
2 GROTE STROMINGEN
1. Traditionele criminaliteitsdefinitie
● Verwijst naar de norm
● Daarom ook normatieve (wat normaal of gewenst gedrag is) criminaliteitsdefinitie
● Criminaliteit is de eigenschap van gedrag
In de samenleving zijn er normen/gedragingen die als crimineel bekeken worden = als je aan een norm niet
voldoet ben je een crimineel
2. Kritische criminaliteitsdefinitie
● Reactieve definitie (criminaliteit is het resultaat van de benoemingsproces van de
maatschappelijke reactie)
● Criminaliteit is de eigenschap van maatschappelijke reactie op gedrag
, Normatieve definities Kritische definities
Criminaliteit = eigenschap van gedrag Criminaliteit = eigenschap van maatschappelijke
Crimineel gedrag = gedrag dat de norm overschrijdt reactie op gedrag
Maatschappelijke reactie omschrijft gedrag als
Juridische criminaliteitsdefinities: ‘crimineel’
- Strafrechtelijke definitie
- Eng-juridische definitie Labelling definitie
- Breed-juridische definitie
Conflicttheoretische criminaliteitsdefinitie
Naturalistische criminaliteitsdefinitie
Marxistische criminaliteitsdefinitie
Socio-formalistische criminaliteitsdefinitie
TRADITIONELE CRIMINALITEITSDEFINITIE (NORM!)
Juridische criminaliteitsdefinities:
1. Strafrechtelijke definitie:
● Criminaliteit = elke overtreding v/d strafwet die geldt in een bepaald land op een bepaald
tijdstip
● Strafrecht bepaalt wat criminaliteit is en wat niet
2. Eng-juridische definitie (= gaat verder op de strafrechtelijke definitie)
● Criminaliteit = wanneer daders opzettelijk en zonder verdediging/rechtvaardiging de strafwet
hebben overtreden
● Daders worden hiervoor veroordeeld door de rechter
Veel zaken in verband met zedenfeiten worden bij de rechtbank geseponeerd
Bepalen zelf wat prioriteit moet behandeld worden en wat niet (Bv. Geval met ecocheques)
3. Breed-juridische definitie (= gaat verder op voorgaande definities) – SUTHERLAND (differentiële
associatietheorie)
● Criminaliteit = sociaal schadelijk + juridische sanctie
● Onderzoek Sutherland (witteboordencriminaliteit) Meeste overtredingen niet opgenomen
in strafrecht, wel in administratief + burgerlijk recht
o Sprake van misdrijf wanneer een handeling door de wet wordt gedefinieerd als
sociaal + schadelijk en wanneer deze wet een sanctie voorziet die kan uitgesproken
worden door administratief orgaan/rechtbank
o Bv. GAS-boetes (2012 meer binnen gebruiken), vennootschapsrecht,…
Naturalistische criminaliteitsdefinitie:
● Verzet zich tegen niet-universele basis v/h recht
● Criminaliteit: handelingen die altijd en overal als crimineel beschouwd worden = natuurlijk misdrijf
● Morele sentimenten (Bv. Eerlijkheid en medelijden) als norm (gemiddelde altruïstische gevoelens bij
de mens aanwezig, bv. Medelijden en eerlijkheid)
o Bv. American History X (mouth on curb)
,Socio-formalistische misdaaddefinitie:
● Verzet zich tegen niet-universele basis v/h recht
● Politieke formaties ontwikkelen SR-regels, deze veranderen in tijd & ruimte door bijvoorbeeld
oprichting nieuwe politieke regering
● Gedragsnormen / conduct norms
● Individu maakt deel uit van sociale groepen, deze groepen ontwikkelen gedragsnormen en uiteindelijk
een gedragscode waaraan ze verwachten dat iedereen deze naleeft
o Bv. Opleiding VDAB sanitair, Vlamingen aan één tafel en andere aan de andere tafel,
eten van elkaar anderen zouden je raar aankijken of zelfs slaan als je dit aan de
andere tafel doet
KRITISCHE CRIMINALITEITSDEFINITIES
Labeling-definitie:
● Criminaliteit is niet universeel (hangt af van tijd en ruimte)
● Omkering van causaliteit in vergelijking met normatieve definities: crimineel gedrag leidt niet tot een
maatschappelijke reactie, maar een maatschappelijke reactie leidt tot criminaliteit
● Etiket dat op bepaalde gedragingen wordt gekleefd – criminaliteit is dan ook sociale constructie (hoe
ik iets zie opneem bepaalt de maatschappelijke reactie)
o Bv. Een druggebruiker kan zowel crimineel zijn of een persoon met problemen
Bart de Wever spreekt over drugs als criminaliteit, maar bijvoorbeeld in Portugal
benoemen ze deze personen als patiënten die hulp nodig hebben
o Bv. Experiment Rosenhan Experiment in psychiatrie, 8/12 mensen uit zijn
omgeving vragen om eens te bellen naar een psychiatrische instellingen en vertel
dat je stemmen hebt in je hoofd, ze zijn allemaal opgenomen geweest en kregen de
diagnose schizofrenie en anderen moesten 6 weken verblijven in de psychiatrie.
Conflicttheoretische definitie:
● Conflictperspectief: individuen en groepen nemen verschillende positief in samenleving in
● Deze dominantieverhoudingen creëren conflicten
● Criminaliteit is gedrag dat in strijd is met de politieke machthebbers
● Criminaliteit door conflicten tussen belangengroepen
o Bv. In coronaperiode werd een fuif door jongeren door de gemeente afgewezen, een week
erna was er een kampioenschap wielrennen die enerzijds wel mocht doorgaan
o Bv. Mosquito test Jongerenoverlast wordt weggejaagd door het geluid
o Bv. Abortus in Amerika, was jarenlang mogelijk maar inmiddels door de macht van Trump is
het terug verboden en dus beschouwd wordt door criminaliteit
Machthebbers bepalen wat criminaliteit is en wat niet!
Marxistische definitie:
● Heersende klasse (bezit productiemiddelen) en proletariaat (bezitsloze arbeiders)
● Heersende klasse bepaalt wat criminaliteit is of hoe dit bekeken wordt.
o Bv. Slavernij, belastingontwijking, fraude fiscaal aftrekbaar,…
o Bv. Voorzitters voetbalclubs moesten vervolgd worden voor fraude, maar gebruikte de
afkoopwet om het proces af te kopen en zo uiteindelijk niet vervolg moesten worden.
, KRITISCHE / NORMATIEVE CRIMINALITEITSDEFINITIE?!
Radicale definitie:
● Kritiek op traditionele criminologie omdat ze vertrekt vanuit gevestigde orde (bestaande wetgeving,
waarden en normen)
● Nood aan eigen referentiekader vanuit menslievende visie
● Indien persoonlijke rechten (Bv. Rechten op vergadering, recht op vrije meningsuiting, gelijkheid,…)
geschonden worden is er sprake van criminaliteit
● Mensenrechtendefinitie van criminaliteit:
- Mensenrechten is enige criterium
- Gelijkheid, welzijn, veiligheid
- Individuen, sociale verhoudingen, systemen
o Bv. Praktijktesten Middel om na te gaan of er discriminerend/racistisch wordt omgegaan met
personen, migratie
o Bv. Een dakloze waarbij verzorging in het ziekenhuis niet wordt aanvaard door de zorgverleners, is het
schenden van de mensenrechten
STUDIEDOMEIN
1. Eng
● Misdaad en misdadiger
2. Breed
● Misdaad, misdadiger, criminaliserings- en decriminaliseringsprocessen
3. Zeer breed
● Studie van afwijkend gedrag
VOORBEELDVRAGEN CURSUS
1. Criminologie als wetenschap vraagt als basis een definitie van criminaliteit. Wat is een eng-juridische
criminaliteitsdefinitie? Wat betekent het hanteren van deze definitie bij het bestuderen van
criminaliteit (wat zal je m.a.w. wél en niét onderzoeken?)
Een eng-juridische criminaliteitsdefinitie is de definitie dat zich alleen beperkt tot een dader die met
opzet een strafwettelijke overtreding maakte en dit zonder motief van zelfverdediging en hiervoor
veroordeeld zal moeten worden.
Je zal bij het bestuderen van criminaliteit aan de hand van deze definitie moeten onderzoeken of de
dader/misdadiger effectief een strafwettelijke overtreding maakte, of er geen sprake is van
zelfverdediging (was dit wel het geval, zal dit verder onderzocht moeten worden door de
rechter/politie) en of hiervoor een vervolging voor de rechtbank gebeurde.
2. SELLIN verzet zich tegen een juridische definiëring van criminaliteit. Geef aan waarom. Formuleert hij
een alternatief? Zoja, welke? Zo neen, waarom niet?
SELLIN verzet zich effectief tegen een juridische definiëring van criminaliteit, omdat strafrecht een
veranderlijk karakter heeft (strafregels kunnen bijvoorbeeld in tijd en ruimte veranderen bij onder
andere de maak van een nieuwe federale regering).
Hij formuleert hierbij een andere definitie namelijk de socio-formalistische criminaliteitsdefinitie.
Deze definitie gaat uit van ‘conduct norms’ of gedragsnormen. Concreter wil hij benadrukken dat
individuen automatisch deel uitmaken van sociale groepen waarin er ook gedragsregels ontstaan dat
kadert hoe een individu in een groep zich moet gedragen, in combinatie met gedragscodes die
vanzelfsprekend door de hoofd/machthebber van de groep verplicht moeten nagestreefd worden.
De criminaliteit wordt hier bestudeert door het abnormaal gedrag dat afwijkt van de gedragsnormen.
HOOFDSTUK 1: INLEIDENDE BESCHOUWING
INLEIDING DEFINITIE CRIMINOLOGIE
Definitie criminologie:
The term criminology refers to all scholarly, scientific and professional knowledge concerning (1) the
explanation, (2) prevention, (3) control and (4) treatment of crime and delinquency, offenders and victims, (5)
including the measurement and (6) detection of crime, (7) legislation and (8) the practice of criminal law, and
law enforcement, judicial, and correctional systems.
1. Explanation: maatschappelijke benaming, we baseren ons op professionele kennis die is onderbouwd
2. Prevention: het kunnen voorkomen, herstelgericht werken
o Bv. Proactieve cirkel binnen klassen in het onderwijs, vraagstelling “Wat heb je nodig om hier
aanwezig te kunnen zijn?”, “Hoe kan je dit verwezenlijken”
3. Control: beheersen van…
o Bv. In voetbalstadia met ijzeren hekken voor veiligheid Resultaat iedereen wou erop
klimmen om ruzie te maken
4. Treatment: aanpakken van…
o Wat werkt er?
o Bv. Trainingen geven aan jongeren die eerder geweld pleegden
…
Detentiegraad van landen = hoeveel personen per 100.000 bewoners gedetineerd worden
Gevangenisratio heeft geen verband met de criminaliteitsratio van een land
2 GROTE STROMINGEN
1. Traditionele criminaliteitsdefinitie
● Verwijst naar de norm
● Daarom ook normatieve (wat normaal of gewenst gedrag is) criminaliteitsdefinitie
● Criminaliteit is de eigenschap van gedrag
In de samenleving zijn er normen/gedragingen die als crimineel bekeken worden = als je aan een norm niet
voldoet ben je een crimineel
2. Kritische criminaliteitsdefinitie
● Reactieve definitie (criminaliteit is het resultaat van de benoemingsproces van de
maatschappelijke reactie)
● Criminaliteit is de eigenschap van maatschappelijke reactie op gedrag
, Normatieve definities Kritische definities
Criminaliteit = eigenschap van gedrag Criminaliteit = eigenschap van maatschappelijke
Crimineel gedrag = gedrag dat de norm overschrijdt reactie op gedrag
Maatschappelijke reactie omschrijft gedrag als
Juridische criminaliteitsdefinities: ‘crimineel’
- Strafrechtelijke definitie
- Eng-juridische definitie Labelling definitie
- Breed-juridische definitie
Conflicttheoretische criminaliteitsdefinitie
Naturalistische criminaliteitsdefinitie
Marxistische criminaliteitsdefinitie
Socio-formalistische criminaliteitsdefinitie
TRADITIONELE CRIMINALITEITSDEFINITIE (NORM!)
Juridische criminaliteitsdefinities:
1. Strafrechtelijke definitie:
● Criminaliteit = elke overtreding v/d strafwet die geldt in een bepaald land op een bepaald
tijdstip
● Strafrecht bepaalt wat criminaliteit is en wat niet
2. Eng-juridische definitie (= gaat verder op de strafrechtelijke definitie)
● Criminaliteit = wanneer daders opzettelijk en zonder verdediging/rechtvaardiging de strafwet
hebben overtreden
● Daders worden hiervoor veroordeeld door de rechter
Veel zaken in verband met zedenfeiten worden bij de rechtbank geseponeerd
Bepalen zelf wat prioriteit moet behandeld worden en wat niet (Bv. Geval met ecocheques)
3. Breed-juridische definitie (= gaat verder op voorgaande definities) – SUTHERLAND (differentiële
associatietheorie)
● Criminaliteit = sociaal schadelijk + juridische sanctie
● Onderzoek Sutherland (witteboordencriminaliteit) Meeste overtredingen niet opgenomen
in strafrecht, wel in administratief + burgerlijk recht
o Sprake van misdrijf wanneer een handeling door de wet wordt gedefinieerd als
sociaal + schadelijk en wanneer deze wet een sanctie voorziet die kan uitgesproken
worden door administratief orgaan/rechtbank
o Bv. GAS-boetes (2012 meer binnen gebruiken), vennootschapsrecht,…
Naturalistische criminaliteitsdefinitie:
● Verzet zich tegen niet-universele basis v/h recht
● Criminaliteit: handelingen die altijd en overal als crimineel beschouwd worden = natuurlijk misdrijf
● Morele sentimenten (Bv. Eerlijkheid en medelijden) als norm (gemiddelde altruïstische gevoelens bij
de mens aanwezig, bv. Medelijden en eerlijkheid)
o Bv. American History X (mouth on curb)
,Socio-formalistische misdaaddefinitie:
● Verzet zich tegen niet-universele basis v/h recht
● Politieke formaties ontwikkelen SR-regels, deze veranderen in tijd & ruimte door bijvoorbeeld
oprichting nieuwe politieke regering
● Gedragsnormen / conduct norms
● Individu maakt deel uit van sociale groepen, deze groepen ontwikkelen gedragsnormen en uiteindelijk
een gedragscode waaraan ze verwachten dat iedereen deze naleeft
o Bv. Opleiding VDAB sanitair, Vlamingen aan één tafel en andere aan de andere tafel,
eten van elkaar anderen zouden je raar aankijken of zelfs slaan als je dit aan de
andere tafel doet
KRITISCHE CRIMINALITEITSDEFINITIES
Labeling-definitie:
● Criminaliteit is niet universeel (hangt af van tijd en ruimte)
● Omkering van causaliteit in vergelijking met normatieve definities: crimineel gedrag leidt niet tot een
maatschappelijke reactie, maar een maatschappelijke reactie leidt tot criminaliteit
● Etiket dat op bepaalde gedragingen wordt gekleefd – criminaliteit is dan ook sociale constructie (hoe
ik iets zie opneem bepaalt de maatschappelijke reactie)
o Bv. Een druggebruiker kan zowel crimineel zijn of een persoon met problemen
Bart de Wever spreekt over drugs als criminaliteit, maar bijvoorbeeld in Portugal
benoemen ze deze personen als patiënten die hulp nodig hebben
o Bv. Experiment Rosenhan Experiment in psychiatrie, 8/12 mensen uit zijn
omgeving vragen om eens te bellen naar een psychiatrische instellingen en vertel
dat je stemmen hebt in je hoofd, ze zijn allemaal opgenomen geweest en kregen de
diagnose schizofrenie en anderen moesten 6 weken verblijven in de psychiatrie.
Conflicttheoretische definitie:
● Conflictperspectief: individuen en groepen nemen verschillende positief in samenleving in
● Deze dominantieverhoudingen creëren conflicten
● Criminaliteit is gedrag dat in strijd is met de politieke machthebbers
● Criminaliteit door conflicten tussen belangengroepen
o Bv. In coronaperiode werd een fuif door jongeren door de gemeente afgewezen, een week
erna was er een kampioenschap wielrennen die enerzijds wel mocht doorgaan
o Bv. Mosquito test Jongerenoverlast wordt weggejaagd door het geluid
o Bv. Abortus in Amerika, was jarenlang mogelijk maar inmiddels door de macht van Trump is
het terug verboden en dus beschouwd wordt door criminaliteit
Machthebbers bepalen wat criminaliteit is en wat niet!
Marxistische definitie:
● Heersende klasse (bezit productiemiddelen) en proletariaat (bezitsloze arbeiders)
● Heersende klasse bepaalt wat criminaliteit is of hoe dit bekeken wordt.
o Bv. Slavernij, belastingontwijking, fraude fiscaal aftrekbaar,…
o Bv. Voorzitters voetbalclubs moesten vervolgd worden voor fraude, maar gebruikte de
afkoopwet om het proces af te kopen en zo uiteindelijk niet vervolg moesten worden.
, KRITISCHE / NORMATIEVE CRIMINALITEITSDEFINITIE?!
Radicale definitie:
● Kritiek op traditionele criminologie omdat ze vertrekt vanuit gevestigde orde (bestaande wetgeving,
waarden en normen)
● Nood aan eigen referentiekader vanuit menslievende visie
● Indien persoonlijke rechten (Bv. Rechten op vergadering, recht op vrije meningsuiting, gelijkheid,…)
geschonden worden is er sprake van criminaliteit
● Mensenrechtendefinitie van criminaliteit:
- Mensenrechten is enige criterium
- Gelijkheid, welzijn, veiligheid
- Individuen, sociale verhoudingen, systemen
o Bv. Praktijktesten Middel om na te gaan of er discriminerend/racistisch wordt omgegaan met
personen, migratie
o Bv. Een dakloze waarbij verzorging in het ziekenhuis niet wordt aanvaard door de zorgverleners, is het
schenden van de mensenrechten
STUDIEDOMEIN
1. Eng
● Misdaad en misdadiger
2. Breed
● Misdaad, misdadiger, criminaliserings- en decriminaliseringsprocessen
3. Zeer breed
● Studie van afwijkend gedrag
VOORBEELDVRAGEN CURSUS
1. Criminologie als wetenschap vraagt als basis een definitie van criminaliteit. Wat is een eng-juridische
criminaliteitsdefinitie? Wat betekent het hanteren van deze definitie bij het bestuderen van
criminaliteit (wat zal je m.a.w. wél en niét onderzoeken?)
Een eng-juridische criminaliteitsdefinitie is de definitie dat zich alleen beperkt tot een dader die met
opzet een strafwettelijke overtreding maakte en dit zonder motief van zelfverdediging en hiervoor
veroordeeld zal moeten worden.
Je zal bij het bestuderen van criminaliteit aan de hand van deze definitie moeten onderzoeken of de
dader/misdadiger effectief een strafwettelijke overtreding maakte, of er geen sprake is van
zelfverdediging (was dit wel het geval, zal dit verder onderzocht moeten worden door de
rechter/politie) en of hiervoor een vervolging voor de rechtbank gebeurde.
2. SELLIN verzet zich tegen een juridische definiëring van criminaliteit. Geef aan waarom. Formuleert hij
een alternatief? Zoja, welke? Zo neen, waarom niet?
SELLIN verzet zich effectief tegen een juridische definiëring van criminaliteit, omdat strafrecht een
veranderlijk karakter heeft (strafregels kunnen bijvoorbeeld in tijd en ruimte veranderen bij onder
andere de maak van een nieuwe federale regering).
Hij formuleert hierbij een andere definitie namelijk de socio-formalistische criminaliteitsdefinitie.
Deze definitie gaat uit van ‘conduct norms’ of gedragsnormen. Concreter wil hij benadrukken dat
individuen automatisch deel uitmaken van sociale groepen waarin er ook gedragsregels ontstaan dat
kadert hoe een individu in een groep zich moet gedragen, in combinatie met gedragscodes die
vanzelfsprekend door de hoofd/machthebber van de groep verplicht moeten nagestreefd worden.
De criminaliteit wordt hier bestudeert door het abnormaal gedrag dat afwijkt van de gedragsnormen.
