Gerechtelijke geneeskunde
Inhoudsopgave
1. Inleiding – basisbegrippen....................................................................................................................4
1.1. Gerechtelijke geneeskunde, vroeger en nu.....................................................................................................5
1.2. Medicolegale opdrachten van de arts.............................................................................................................6
1.3. Overlijden.......................................................................................................................................................7
1.4. Basisprincipes van onderzoek ongewoon overlijden.......................................................................................9
1.5. Autopsie........................................................................................................................................................11
1.6. Tekortkomingen Belgisch systeem................................................................................................................12
2. Postmortem interval...........................................................................................................................13
2.1. Vroegtijdige lijkverschijnselen......................................................................................................................13
2.2. Tijdstip van overlijden...................................................................................................................................17
2.3. Laattijdige lijkverschijnselen.........................................................................................................................17
2.4. Nieuwe methoden om PMI in te schatten (niet zo belangrijk).......................................................................20
3. Plotse dood.........................................................................................................................................21
3.1. Terminologie.................................................................................................................................................21
3.2. Oorzaken plotse dood...................................................................................................................................22
Mechanismen van plots overlijden............................................................................................................................................23
Plotse dood door natuurlijke oorzaak........................................................................................................................................23
Hart- en vaatziekten...................................................................................................................................................................24
Aandoeningen van de ademhaling.............................................................................................................................................26
Hersenaandoeningen.................................................................................................................................................................27
Andere aandoeningen................................................................................................................................................................27
3.3. Plotse dood: specifieke situaties...................................................................................................................27
5. Asfyxie................................................................................................................................................29
5.1. Overzicht oorzaken.......................................................................................................................................29
5.2. Verstikkingsproces........................................................................................................................................30
5.3. Mechanismen...............................................................................................................................................31
5.4. Asfyxietekens................................................................................................................................................31
5.5. Oorzaken uitgediept.....................................................................................................................................32
6. Water-vuur-koude-elektrocutie...........................................................................................................37
6.1. Verdrinking...................................................................................................................................................37
Postmortale veranderingen bij een waterlijk.............................................................................................................................37
Primaire verdrinking...................................................................................................................................................................38
Oneigenlijke verdrinking ‘Badetod’............................................................................................................................................40
6.2. Hitte en brand...............................................................................................................................................40
BRANDLIJK..................................................................................................................................................................................41
FORENSISCH ASPECT:.................................................................................................................................................................42
6.3. Koude...........................................................................................................................................................43
Onderkoeling of hypothermie....................................................................................................................................................43
1
, 6.4. Elektrocutie...................................................................................................................................................43
Mechanismen van overlijden.....................................................................................................................................................44
Forensische aspecten.................................................................................................................................................................45
7. Mechanische verwondingen................................................................................................................45
7.1. Inleiding........................................................................................................................................................45
7.2. Stomp trauma...............................................................................................................................................46
Verwondingen van stompe aard: onderverdeling.....................................................................................................................47
7.3. Scherp trauma..............................................................................................................................................54
Snijwonden.................................................................................................................................................................................54
Steekwonden..............................................................................................................................................................................54
7.4. Halfscherp trauma........................................................................................................................................54
8. Forensische toxicologie.......................................................................................................................55
8.1. Introductie....................................................................................................................................................55
8.2. Historiek.......................................................................................................................................................55
8.3. Algemene principes.......................................................................................................................................58
8.4. Vergiften.......................................................................................................................................................62
Arsenicum (Arseen): koning der giffen.......................................................................................................................................62
Aqua Tofana – Aqua di Napoli – Eau Admirable – Pudre de Succession...................................................................................62
Strychine.....................................................................................................................................................................................62
Cyanide.......................................................................................................................................................................................63
Ricine..........................................................................................................................................................................................63
8.5. Voornaamste drugs.......................................................................................................................................64
Stimulantia..................................................................................................................................................................................64
Empathogenen...........................................................................................................................................................................66
Hallucinogenen...........................................................................................................................................................................66
Dissociatieven.............................................................................................................................................................................67
Cannabinoïden...........................................................................................................................................................................68
Opioïden.....................................................................................................................................................................................69
Verdovende middelen................................................................................................................................................................70
8.6. Alcohol..........................................................................................................................................................71
9. Verkeerstrauma/transporttraumatologie...........................................................................................72
9.1. Verkeersongevallen met dodelijke afloop.....................................................................................................72
9.2. Oorzaken van verkeersongevallen................................................................................................................73
9.3. Letselpatroon................................................................................................................................................74
9.4. Beschermingselementen...............................................................................................................................75
Veiligheidsgordel........................................................................................................................................................................75
Airbag.........................................................................................................................................................................................76
9.5. Forensisch aspect: onderzoek van inzittende van een voertuig.....................................................................76
9.6. Voetganger...................................................................................................................................................76
Ongevalsfasen bij aanrijding voetganger...................................................................................................................................77
Letsels.........................................................................................................................................................................................77
Forensisch aspect: onderzoek voetganger.................................................................................................................................77
9.7. Tweewieler...................................................................................................................................................78
Beschermingselementen............................................................................................................................................................78
9.8. Forensisch onderzoek bij verkeersongevallen...............................................................................................78
10. Forensische kliniek............................................................................................................................79
2
, Inleiding...............................................................................................................................................................79
Fysiek geweld......................................................................................................................................................80
Aard en ernst van verwondingen...............................................................................................................................................80
Verslag........................................................................................................................................................................................80
Intrafamiliaal (huiselijk) geweld...........................................................................................................................81
Risicofactoren.............................................................................................................................................................................81
Oudermishandeling....................................................................................................................................................................82
Kindermishandeling.............................................................................................................................................82
Juridische context.......................................................................................................................................................................82
Belangrijkste vormen van kindermishandeling..........................................................................................................................82
Gevolgen.....................................................................................................................................................................................83
Forensisch onderzoek.................................................................................................................................................................83
Seksueel geweld..................................................................................................................................................83
Forensisch onderzoek bij seksuele agressie...............................................................................................................................84
11. Ballistiek...........................................................................................................................................84
11.1. Ballistisch onderzoek..................................................................................................................................85
Wapen........................................................................................................................................................................................85
Kogelpatroon..............................................................................................................................................................................85
11.2. Inwendige ballistiek....................................................................................................................................86
11.3. Verwondingen.............................................................................................................................................86
Ingangswonde............................................................................................................................................................................87
Uitschotwonde...........................................................................................................................................................................87
Schottraject of schotkanaal........................................................................................................................................................88
11.4. Forensisch onderzoek bij schottrauma........................................................................................................88
Kenmerken op het lichaam........................................................................................................................................................89
11.5. Explosie.......................................................................................................................................................89
Letsels.........................................................................................................................................................................................90
Forensisch onderzoek plaats delict explosie..............................................................................................................................90
3
,1. Inleiding – basisbegrippen
Definitie volgens Zeldenrust: “De gerechtelijke geneeskunde is de toepassing van de
geneeskundige wetenschap en ervaring ter nadere opheldering van de gerezen
rechtsvragen.” Doden en levenden
Doelstelling: Medische kennis en kunde ten dienste stellen van de maatschappij om door het
achterhalen van de waarheid via de rechterlijke macht orde en recht na te streven
- Van openbare orde, mededeling aan het gerecht <-> private geneeskunde:
gebaseerd op vertrouwensrelatie arts-patiënt
- Forensisch à Forum Romanum; “voor het gerecht”
Forensic Pathologie = onderzoek van doden met wettelijke doeleinden, achterhalen van
de doodsoorzaak in de context van een misdrijf
Forensische kliniek = onderzoek van levenden, gekwetsten ter opheldering van de
waarheid (slachtoffer maar ook dader)
Taken van een wetsdokter
- Onderzoek naar doodsoorzaak, aard van overlijden via in- en uitwendige lijkschouwing
- Identificatie
- Onderzoek naar verwondingen
- Onderzoek aan het lichaam
- Onderzoek naar rijgeschiktheid
- Studie van medische dossiers (veel lees- en schrijfwerk)
Subspecialismen
- Toxicologie
- DNA-onderzoek
- Odontologie
- Radiologie
- Entomologie
- Antropologie
- Psychiatrie
- …
4
,1.1. Gerechtelijke geneeskunde, vroeger en nu
Oude Egypte (3000 VC):
- Beschreven gevallen van vroeg onderzoek naar doodsoorzaken door priesters
- Een sterke focus op medische kennis door mummificatie
- Oude Egyptische forensische tanden om mensen te identificeren
Code van Hammurabi (1754 VC):
- Een van de eerste sets van geschreven wetten
- Wetten over artsen die medische fouten maken konden zwaar gestraft worden
- Voor het eerst juridische consequenties verbonden aan medische handelingen
- Eerste gebruik van vingerafdrukken
Romeins Rijk (44VC):
- Forensisch, Latijns ‘Forum’
- Eerste beroemde gedocumenteerde geval van een lijkschouwing (Julius Caesar door
arts Antisius)
- Begin van forensisch onderzoek om doodsoorzaak vast te stellen
Codex Justitianus (529 NC):
- Eerste uitgebreide wetboek in het Romeinse Rijk
- Inclusie van wetten omtrent medische aansprakelijkheid
- Basis voor veel moderne rechtssystemen
Eerste verplichte onderzoeken (1209)
- Door Paus Innocentius III
- Eerste verplichting tot medisch onderzoek bij moordzaken
- Kerkelijke invloed op forensische geneeskunde
Song Ci: eerste forensische wetenschapper (1186-1249)
- Collected Cases of Injustice Rectified
- Verhaal van de vlieg op de zeis: één van de eerste gevallen van bewijsmateriaal op
basis van observatie
Eerste medisch-juridische rol (1249) als stadsarts van Bologna
Andreas Vesalius: publieke dissecties, grondlegger van de anatomie
Ambroise Pare: reports in court = boek over schrijven van verslagen
5
,Paul Zacchias: quaestiones medicolegales medische jurisprudentie
Giovanni Morgani: een van de grondleggers van de pathologie, beschreef verandering van
onrganen bij ziekte
Forensische geneeskunde Gent:
- 1886: labo gerechtelijke geneeskunde prof. Charles De Visscher
- 1934: prof. Thomas
- 1978: Timperman
1.2. Medicolegale opdrachten van de arts
- Arts als medisch deskundige (en niet noodzakelijk als wetsdokter)
- Om op geneeskundig vlak opheldering en advies te geven bij medische aspecten bij
een rechtsvraag
- Objectief en deskundig
- Vaststelling overlijden
- Afname bloedproef
- Getuigschrift voor gedwongen opname
- Elke arts:
- Aangifte besmettelijke ziekten:
- bepaalde infecties moeten gemeld worden om verdere epidemieën te vermijden
- Aangifte bevalling en geboorte:
- zorginstelling of zorgverlener verplicht ABS in kennis stellen uiterlijk volgende werkdag,
aangifteplicht door ouders of zorginstelling/zorgverlener binnen 15 dagen, akte van
geboorte door ABS.
- Verplichte getuigschriften:
- aangifte arbeidsongeval, attesten inzake RISIV, erkenning beroepsziekten,
levensverzekeringen. Rechtstreeks van arts tot arts overmaken
- Afname bloedproef:
- Ter bepaling van alcoholgehalte, opsporing van drugs, DNA-onderzoek. Iedere arts kan
gevorderd worden, maar mag niet betrokken zijn bij de behandeling van de betrokkene.
Kan geweigerd worden door betrokkene of medische tegenindicatie
- Afname bloed door een arts bij verdachte met potentieel besmettelijke aandoening:
ENKEL voor medische doeleinden, NIET in de rechtbank als bewijs
- Getuigschrift voor gedwongen opname
- Gewone procedure: belanghebbende dient verzoekschrift omstandig verslag van
onafhankelijke arts tot opneming in bij vredegerecht
6
, - Spoedprocedure: bevel tot onmiddellijke gedwongen opname door PdK obv advies van
een arts door PdK aangesteld, 24u na beslissing verzoekschrift bij vrederechter
- Voorwaarden: psychiatrische aandoening + geen andere mogelijke behandeling +
gezondheid en veiligheid ernstig in gevaar en/of een ernstige bedreiging voor iemand
anders’ leven of integriteit
- Vaststelling van een overlijden
- Arts als deskundige (nog niet als wetsdokter optredend)
- Zowel in burgerlijke als strafzaken
In strafzaken:
- Iedere arts kan als deskundge worden aangesteld
- Bewijs van inbreuk en van dader
- Autonoom (meer en meer tegensprekelijk, iedereen moet op elk moment op de hoogte
zijn van wat er gebeurd, op verschillende tijdstippen iedereen op de hoogte brengen)
- GEEN BEROEPSGEHEIM voor arts naar vorderende magistraat
- WEL BEROEPSGEHEIM en geheim van gerechtelijk onderzoek naar derden toe
- In burgerlijke zaken
- Onderzoek van levenden: bepalen van schade
- Tegensprekelijke procedure
- Bewijs te brengen door eisende partij: causaal verband & schadeomvang (<->
strafzaken)
- Tarieven vrij (<-> strafzaken)
- Moet gevolg geven aan de vorderingen tenzij je stelt dat je onbevoegd bent
- Gevaar voor partijdigheid (of indruk van)
1.3. Overlijden
- Énkel door een arts
- Document: model 3C voor personen +1j, model 3D voor kind -1j
- Administratieve gegevens op strook A (bewaard door gemeente) MAAR daar al
‘gerechtelijk geneeskundig bezwaar tegen begrafenis of crematie’ à ja als er twijfel
is
- Strook C: aard vh overlijden ‘natuurlijke oorzaak’, ‘verkeersongeval’, ‘ongeval’, … of
‘kan niet bepaald worden’ + doodsoorzaak, belang van correctheid!!! Soms moeilijk
in te vullen zeker door nieuwe artsen (strook wordt vernietigd maar codes van gemaakt
voor statistieken en op strook B & Dgezet)
- Strook D: statistisch formulier
- Definitie ‘dood’:
7
, - Cardiorespiratoire criteria volstond vroeger om te zeggen dat iemand dood is
- Probleem kunstmatig in stand houden vd ademhaling en bloedsomloop
- Probleem diep coma met moeilijk vast te stellen ademhaling/bloedsomloop en
prikkelbaarheid (schijndood of vita minima/vita reducta)
- ! Regel Van Bahrmann (in welke situaties je kan te maken hebben met een diep
coma)
- A: alcohol-aceton-anoxie-anemie-afkoeling
- E: elektrocutie-epilepsie
- I: injury-intoxicatie
- O: onderkoeling-opiaten
- U: uremie (te veel ureum uitgescheiden door nieren)
- Hersendood geïntroduceerd door Alexandre in 1965. Onomkeerbare falen van
cardiorespiratoire functies, onomkeerbare falen van functies van het brein. Inclusief de
hersenstam
- Orgaandonatie bij natuurlijk overlijden
- Toestemming van PdK nodig voor orgaanprevelatie
- Praktisch: parket op de hoogte van de vaststelling van hersendood, PdK bekijkt vrijgave
lichaam, verder onderzoek, tussenkomst wetsarts… in samenspraak om tot compromis
te komen op menselijk, medisch en juridisch vlak
Doodsoorzaak
= de aandoening of uitwendige gebeurtenis die aanleiding heeft gegeven tot het overlijden
- Onmiddellijke = ziekte/letsel/verwikkeling die het overlijden onmiddellijk voorafgaat
- Oorspronkelijke/verwijderde = ziekte/letsel aan de basis van de (opeenvolgende)
ziekelijke veranderingen die tot het overlijden hebben geleid of de geweldvorm die de
fatale verwondingen heeft voortgebracht
- ≠ mechanisme van overlijden = de fysiologische veranderingen of biochemische
storingen, voortgebracht door de doodsoorzaak, de functiestoornis waarmee
aandoening effect heeft uitgeoefend. Géén doodsoorzaak (vroeg of laat staat je hart
altijd stil, er moet een oorzaak zijn waardoor dit komt)
- VB ademhalingsstilstand, hartstilstand, hartritmestoornissen, nierfalen, neurologisch
falen…
Aard van het overlijden
= omstandigheden waarin de doodsoorzaak tot stand gekomen is
- Natuurlijk: dood veroorzaakt door inwendige oorzaak
- Niet-natuurlijk: dood veroorzaakt door uitwendige oorzaak
- Onduidelijk: ongewoon sterfgeval, heel grote grijze zone. Alles wat niet met zekerheid
8
, natuurlijk is is ongewoon!!!
à minstens een uitwendige schouwing uitvoeren, onderzoek start bij melding
OSG (dus vanaf tussenkomst politie)
à idealiter full option: politie, labo & wetsarts ter plaatse én autopsie)
à plaats OSG wordt beschouwd als plaats delict
à juiste aard van ovelrijden pas na onderzoek
! in OVL zijn er scouts die een eerste triage doen van of het al dan niet verdacht overlijden is,
politiemensen die zijn opgeleid om uiterlijke kenmerken te bekijken en indiceren
1.4. Basisprincipes van onderzoek ongewoon overlijden
- Onderzoek begint op plaats vd feiten à plaats delict. Elke tussenkomst kan het
sporenonderzoek wijzigen (Locard principe)
- Politie voor de omstandigheden, CSI (LWTP) voor sporenonderzoek en documentatie,
Wetsarts voor uitwendige lijkschouwing
- Chain of custody (elk spoor moet gedocumenteerd worden wie, wat, waar, wanneer)
Praktische uitvoering van de uitwendige lijkschouwing
- Informeren: identiteit? Thuissituatie? Voorgeschiedenis?
- Observeren vd plaats: algemeen + plaats met lichaam, houding, kledij, voorwerpen in
de buurt
- Onderzoek vh lichaam: algemene kenmerken, postmortale veranderingen,
systematisch onderzoek verwondingen, prikletsels, puntbloedingen…
- WIE, WANNEER, WAAROM à identificatie, tijdstip, doodsoorzaak
- !!! uitwendige alleen is onvoldoende om doodsoorzaak vast te stellen! Autopsie is de
gouden standaard
9
, LES HERBELUISTEREN VOOR DENKPROCES
Concrete stappen vaststelling dood:
- 1 arts stelt overlijden vast en vult overlijdensattest 3C in
- 2 familie/begrafenisondernemer gaat met attest naar ABS
- 3 ABS aakt overlijdensakte op, geeft toelating tot teraardebestelling >24u na overlijden
- Géén toelating bij verdacht of gewelddadig overlijden (art. 81 Bw)
Concrete stappen aanstelling wetsarts:
10
Inhoudsopgave
1. Inleiding – basisbegrippen....................................................................................................................4
1.1. Gerechtelijke geneeskunde, vroeger en nu.....................................................................................................5
1.2. Medicolegale opdrachten van de arts.............................................................................................................6
1.3. Overlijden.......................................................................................................................................................7
1.4. Basisprincipes van onderzoek ongewoon overlijden.......................................................................................9
1.5. Autopsie........................................................................................................................................................11
1.6. Tekortkomingen Belgisch systeem................................................................................................................12
2. Postmortem interval...........................................................................................................................13
2.1. Vroegtijdige lijkverschijnselen......................................................................................................................13
2.2. Tijdstip van overlijden...................................................................................................................................17
2.3. Laattijdige lijkverschijnselen.........................................................................................................................17
2.4. Nieuwe methoden om PMI in te schatten (niet zo belangrijk).......................................................................20
3. Plotse dood.........................................................................................................................................21
3.1. Terminologie.................................................................................................................................................21
3.2. Oorzaken plotse dood...................................................................................................................................22
Mechanismen van plots overlijden............................................................................................................................................23
Plotse dood door natuurlijke oorzaak........................................................................................................................................23
Hart- en vaatziekten...................................................................................................................................................................24
Aandoeningen van de ademhaling.............................................................................................................................................26
Hersenaandoeningen.................................................................................................................................................................27
Andere aandoeningen................................................................................................................................................................27
3.3. Plotse dood: specifieke situaties...................................................................................................................27
5. Asfyxie................................................................................................................................................29
5.1. Overzicht oorzaken.......................................................................................................................................29
5.2. Verstikkingsproces........................................................................................................................................30
5.3. Mechanismen...............................................................................................................................................31
5.4. Asfyxietekens................................................................................................................................................31
5.5. Oorzaken uitgediept.....................................................................................................................................32
6. Water-vuur-koude-elektrocutie...........................................................................................................37
6.1. Verdrinking...................................................................................................................................................37
Postmortale veranderingen bij een waterlijk.............................................................................................................................37
Primaire verdrinking...................................................................................................................................................................38
Oneigenlijke verdrinking ‘Badetod’............................................................................................................................................40
6.2. Hitte en brand...............................................................................................................................................40
BRANDLIJK..................................................................................................................................................................................41
FORENSISCH ASPECT:.................................................................................................................................................................42
6.3. Koude...........................................................................................................................................................43
Onderkoeling of hypothermie....................................................................................................................................................43
1
, 6.4. Elektrocutie...................................................................................................................................................43
Mechanismen van overlijden.....................................................................................................................................................44
Forensische aspecten.................................................................................................................................................................45
7. Mechanische verwondingen................................................................................................................45
7.1. Inleiding........................................................................................................................................................45
7.2. Stomp trauma...............................................................................................................................................46
Verwondingen van stompe aard: onderverdeling.....................................................................................................................47
7.3. Scherp trauma..............................................................................................................................................54
Snijwonden.................................................................................................................................................................................54
Steekwonden..............................................................................................................................................................................54
7.4. Halfscherp trauma........................................................................................................................................54
8. Forensische toxicologie.......................................................................................................................55
8.1. Introductie....................................................................................................................................................55
8.2. Historiek.......................................................................................................................................................55
8.3. Algemene principes.......................................................................................................................................58
8.4. Vergiften.......................................................................................................................................................62
Arsenicum (Arseen): koning der giffen.......................................................................................................................................62
Aqua Tofana – Aqua di Napoli – Eau Admirable – Pudre de Succession...................................................................................62
Strychine.....................................................................................................................................................................................62
Cyanide.......................................................................................................................................................................................63
Ricine..........................................................................................................................................................................................63
8.5. Voornaamste drugs.......................................................................................................................................64
Stimulantia..................................................................................................................................................................................64
Empathogenen...........................................................................................................................................................................66
Hallucinogenen...........................................................................................................................................................................66
Dissociatieven.............................................................................................................................................................................67
Cannabinoïden...........................................................................................................................................................................68
Opioïden.....................................................................................................................................................................................69
Verdovende middelen................................................................................................................................................................70
8.6. Alcohol..........................................................................................................................................................71
9. Verkeerstrauma/transporttraumatologie...........................................................................................72
9.1. Verkeersongevallen met dodelijke afloop.....................................................................................................72
9.2. Oorzaken van verkeersongevallen................................................................................................................73
9.3. Letselpatroon................................................................................................................................................74
9.4. Beschermingselementen...............................................................................................................................75
Veiligheidsgordel........................................................................................................................................................................75
Airbag.........................................................................................................................................................................................76
9.5. Forensisch aspect: onderzoek van inzittende van een voertuig.....................................................................76
9.6. Voetganger...................................................................................................................................................76
Ongevalsfasen bij aanrijding voetganger...................................................................................................................................77
Letsels.........................................................................................................................................................................................77
Forensisch aspect: onderzoek voetganger.................................................................................................................................77
9.7. Tweewieler...................................................................................................................................................78
Beschermingselementen............................................................................................................................................................78
9.8. Forensisch onderzoek bij verkeersongevallen...............................................................................................78
10. Forensische kliniek............................................................................................................................79
2
, Inleiding...............................................................................................................................................................79
Fysiek geweld......................................................................................................................................................80
Aard en ernst van verwondingen...............................................................................................................................................80
Verslag........................................................................................................................................................................................80
Intrafamiliaal (huiselijk) geweld...........................................................................................................................81
Risicofactoren.............................................................................................................................................................................81
Oudermishandeling....................................................................................................................................................................82
Kindermishandeling.............................................................................................................................................82
Juridische context.......................................................................................................................................................................82
Belangrijkste vormen van kindermishandeling..........................................................................................................................82
Gevolgen.....................................................................................................................................................................................83
Forensisch onderzoek.................................................................................................................................................................83
Seksueel geweld..................................................................................................................................................83
Forensisch onderzoek bij seksuele agressie...............................................................................................................................84
11. Ballistiek...........................................................................................................................................84
11.1. Ballistisch onderzoek..................................................................................................................................85
Wapen........................................................................................................................................................................................85
Kogelpatroon..............................................................................................................................................................................85
11.2. Inwendige ballistiek....................................................................................................................................86
11.3. Verwondingen.............................................................................................................................................86
Ingangswonde............................................................................................................................................................................87
Uitschotwonde...........................................................................................................................................................................87
Schottraject of schotkanaal........................................................................................................................................................88
11.4. Forensisch onderzoek bij schottrauma........................................................................................................88
Kenmerken op het lichaam........................................................................................................................................................89
11.5. Explosie.......................................................................................................................................................89
Letsels.........................................................................................................................................................................................90
Forensisch onderzoek plaats delict explosie..............................................................................................................................90
3
,1. Inleiding – basisbegrippen
Definitie volgens Zeldenrust: “De gerechtelijke geneeskunde is de toepassing van de
geneeskundige wetenschap en ervaring ter nadere opheldering van de gerezen
rechtsvragen.” Doden en levenden
Doelstelling: Medische kennis en kunde ten dienste stellen van de maatschappij om door het
achterhalen van de waarheid via de rechterlijke macht orde en recht na te streven
- Van openbare orde, mededeling aan het gerecht <-> private geneeskunde:
gebaseerd op vertrouwensrelatie arts-patiënt
- Forensisch à Forum Romanum; “voor het gerecht”
Forensic Pathologie = onderzoek van doden met wettelijke doeleinden, achterhalen van
de doodsoorzaak in de context van een misdrijf
Forensische kliniek = onderzoek van levenden, gekwetsten ter opheldering van de
waarheid (slachtoffer maar ook dader)
Taken van een wetsdokter
- Onderzoek naar doodsoorzaak, aard van overlijden via in- en uitwendige lijkschouwing
- Identificatie
- Onderzoek naar verwondingen
- Onderzoek aan het lichaam
- Onderzoek naar rijgeschiktheid
- Studie van medische dossiers (veel lees- en schrijfwerk)
Subspecialismen
- Toxicologie
- DNA-onderzoek
- Odontologie
- Radiologie
- Entomologie
- Antropologie
- Psychiatrie
- …
4
,1.1. Gerechtelijke geneeskunde, vroeger en nu
Oude Egypte (3000 VC):
- Beschreven gevallen van vroeg onderzoek naar doodsoorzaken door priesters
- Een sterke focus op medische kennis door mummificatie
- Oude Egyptische forensische tanden om mensen te identificeren
Code van Hammurabi (1754 VC):
- Een van de eerste sets van geschreven wetten
- Wetten over artsen die medische fouten maken konden zwaar gestraft worden
- Voor het eerst juridische consequenties verbonden aan medische handelingen
- Eerste gebruik van vingerafdrukken
Romeins Rijk (44VC):
- Forensisch, Latijns ‘Forum’
- Eerste beroemde gedocumenteerde geval van een lijkschouwing (Julius Caesar door
arts Antisius)
- Begin van forensisch onderzoek om doodsoorzaak vast te stellen
Codex Justitianus (529 NC):
- Eerste uitgebreide wetboek in het Romeinse Rijk
- Inclusie van wetten omtrent medische aansprakelijkheid
- Basis voor veel moderne rechtssystemen
Eerste verplichte onderzoeken (1209)
- Door Paus Innocentius III
- Eerste verplichting tot medisch onderzoek bij moordzaken
- Kerkelijke invloed op forensische geneeskunde
Song Ci: eerste forensische wetenschapper (1186-1249)
- Collected Cases of Injustice Rectified
- Verhaal van de vlieg op de zeis: één van de eerste gevallen van bewijsmateriaal op
basis van observatie
Eerste medisch-juridische rol (1249) als stadsarts van Bologna
Andreas Vesalius: publieke dissecties, grondlegger van de anatomie
Ambroise Pare: reports in court = boek over schrijven van verslagen
5
,Paul Zacchias: quaestiones medicolegales medische jurisprudentie
Giovanni Morgani: een van de grondleggers van de pathologie, beschreef verandering van
onrganen bij ziekte
Forensische geneeskunde Gent:
- 1886: labo gerechtelijke geneeskunde prof. Charles De Visscher
- 1934: prof. Thomas
- 1978: Timperman
1.2. Medicolegale opdrachten van de arts
- Arts als medisch deskundige (en niet noodzakelijk als wetsdokter)
- Om op geneeskundig vlak opheldering en advies te geven bij medische aspecten bij
een rechtsvraag
- Objectief en deskundig
- Vaststelling overlijden
- Afname bloedproef
- Getuigschrift voor gedwongen opname
- Elke arts:
- Aangifte besmettelijke ziekten:
- bepaalde infecties moeten gemeld worden om verdere epidemieën te vermijden
- Aangifte bevalling en geboorte:
- zorginstelling of zorgverlener verplicht ABS in kennis stellen uiterlijk volgende werkdag,
aangifteplicht door ouders of zorginstelling/zorgverlener binnen 15 dagen, akte van
geboorte door ABS.
- Verplichte getuigschriften:
- aangifte arbeidsongeval, attesten inzake RISIV, erkenning beroepsziekten,
levensverzekeringen. Rechtstreeks van arts tot arts overmaken
- Afname bloedproef:
- Ter bepaling van alcoholgehalte, opsporing van drugs, DNA-onderzoek. Iedere arts kan
gevorderd worden, maar mag niet betrokken zijn bij de behandeling van de betrokkene.
Kan geweigerd worden door betrokkene of medische tegenindicatie
- Afname bloed door een arts bij verdachte met potentieel besmettelijke aandoening:
ENKEL voor medische doeleinden, NIET in de rechtbank als bewijs
- Getuigschrift voor gedwongen opname
- Gewone procedure: belanghebbende dient verzoekschrift omstandig verslag van
onafhankelijke arts tot opneming in bij vredegerecht
6
, - Spoedprocedure: bevel tot onmiddellijke gedwongen opname door PdK obv advies van
een arts door PdK aangesteld, 24u na beslissing verzoekschrift bij vrederechter
- Voorwaarden: psychiatrische aandoening + geen andere mogelijke behandeling +
gezondheid en veiligheid ernstig in gevaar en/of een ernstige bedreiging voor iemand
anders’ leven of integriteit
- Vaststelling van een overlijden
- Arts als deskundige (nog niet als wetsdokter optredend)
- Zowel in burgerlijke als strafzaken
In strafzaken:
- Iedere arts kan als deskundge worden aangesteld
- Bewijs van inbreuk en van dader
- Autonoom (meer en meer tegensprekelijk, iedereen moet op elk moment op de hoogte
zijn van wat er gebeurd, op verschillende tijdstippen iedereen op de hoogte brengen)
- GEEN BEROEPSGEHEIM voor arts naar vorderende magistraat
- WEL BEROEPSGEHEIM en geheim van gerechtelijk onderzoek naar derden toe
- In burgerlijke zaken
- Onderzoek van levenden: bepalen van schade
- Tegensprekelijke procedure
- Bewijs te brengen door eisende partij: causaal verband & schadeomvang (<->
strafzaken)
- Tarieven vrij (<-> strafzaken)
- Moet gevolg geven aan de vorderingen tenzij je stelt dat je onbevoegd bent
- Gevaar voor partijdigheid (of indruk van)
1.3. Overlijden
- Énkel door een arts
- Document: model 3C voor personen +1j, model 3D voor kind -1j
- Administratieve gegevens op strook A (bewaard door gemeente) MAAR daar al
‘gerechtelijk geneeskundig bezwaar tegen begrafenis of crematie’ à ja als er twijfel
is
- Strook C: aard vh overlijden ‘natuurlijke oorzaak’, ‘verkeersongeval’, ‘ongeval’, … of
‘kan niet bepaald worden’ + doodsoorzaak, belang van correctheid!!! Soms moeilijk
in te vullen zeker door nieuwe artsen (strook wordt vernietigd maar codes van gemaakt
voor statistieken en op strook B & Dgezet)
- Strook D: statistisch formulier
- Definitie ‘dood’:
7
, - Cardiorespiratoire criteria volstond vroeger om te zeggen dat iemand dood is
- Probleem kunstmatig in stand houden vd ademhaling en bloedsomloop
- Probleem diep coma met moeilijk vast te stellen ademhaling/bloedsomloop en
prikkelbaarheid (schijndood of vita minima/vita reducta)
- ! Regel Van Bahrmann (in welke situaties je kan te maken hebben met een diep
coma)
- A: alcohol-aceton-anoxie-anemie-afkoeling
- E: elektrocutie-epilepsie
- I: injury-intoxicatie
- O: onderkoeling-opiaten
- U: uremie (te veel ureum uitgescheiden door nieren)
- Hersendood geïntroduceerd door Alexandre in 1965. Onomkeerbare falen van
cardiorespiratoire functies, onomkeerbare falen van functies van het brein. Inclusief de
hersenstam
- Orgaandonatie bij natuurlijk overlijden
- Toestemming van PdK nodig voor orgaanprevelatie
- Praktisch: parket op de hoogte van de vaststelling van hersendood, PdK bekijkt vrijgave
lichaam, verder onderzoek, tussenkomst wetsarts… in samenspraak om tot compromis
te komen op menselijk, medisch en juridisch vlak
Doodsoorzaak
= de aandoening of uitwendige gebeurtenis die aanleiding heeft gegeven tot het overlijden
- Onmiddellijke = ziekte/letsel/verwikkeling die het overlijden onmiddellijk voorafgaat
- Oorspronkelijke/verwijderde = ziekte/letsel aan de basis van de (opeenvolgende)
ziekelijke veranderingen die tot het overlijden hebben geleid of de geweldvorm die de
fatale verwondingen heeft voortgebracht
- ≠ mechanisme van overlijden = de fysiologische veranderingen of biochemische
storingen, voortgebracht door de doodsoorzaak, de functiestoornis waarmee
aandoening effect heeft uitgeoefend. Géén doodsoorzaak (vroeg of laat staat je hart
altijd stil, er moet een oorzaak zijn waardoor dit komt)
- VB ademhalingsstilstand, hartstilstand, hartritmestoornissen, nierfalen, neurologisch
falen…
Aard van het overlijden
= omstandigheden waarin de doodsoorzaak tot stand gekomen is
- Natuurlijk: dood veroorzaakt door inwendige oorzaak
- Niet-natuurlijk: dood veroorzaakt door uitwendige oorzaak
- Onduidelijk: ongewoon sterfgeval, heel grote grijze zone. Alles wat niet met zekerheid
8
, natuurlijk is is ongewoon!!!
à minstens een uitwendige schouwing uitvoeren, onderzoek start bij melding
OSG (dus vanaf tussenkomst politie)
à idealiter full option: politie, labo & wetsarts ter plaatse én autopsie)
à plaats OSG wordt beschouwd als plaats delict
à juiste aard van ovelrijden pas na onderzoek
! in OVL zijn er scouts die een eerste triage doen van of het al dan niet verdacht overlijden is,
politiemensen die zijn opgeleid om uiterlijke kenmerken te bekijken en indiceren
1.4. Basisprincipes van onderzoek ongewoon overlijden
- Onderzoek begint op plaats vd feiten à plaats delict. Elke tussenkomst kan het
sporenonderzoek wijzigen (Locard principe)
- Politie voor de omstandigheden, CSI (LWTP) voor sporenonderzoek en documentatie,
Wetsarts voor uitwendige lijkschouwing
- Chain of custody (elk spoor moet gedocumenteerd worden wie, wat, waar, wanneer)
Praktische uitvoering van de uitwendige lijkschouwing
- Informeren: identiteit? Thuissituatie? Voorgeschiedenis?
- Observeren vd plaats: algemeen + plaats met lichaam, houding, kledij, voorwerpen in
de buurt
- Onderzoek vh lichaam: algemene kenmerken, postmortale veranderingen,
systematisch onderzoek verwondingen, prikletsels, puntbloedingen…
- WIE, WANNEER, WAAROM à identificatie, tijdstip, doodsoorzaak
- !!! uitwendige alleen is onvoldoende om doodsoorzaak vast te stellen! Autopsie is de
gouden standaard
9
, LES HERBELUISTEREN VOOR DENKPROCES
Concrete stappen vaststelling dood:
- 1 arts stelt overlijden vast en vult overlijdensattest 3C in
- 2 familie/begrafenisondernemer gaat met attest naar ABS
- 3 ABS aakt overlijdensakte op, geeft toelating tot teraardebestelling >24u na overlijden
- Géén toelating bij verdacht of gewelddadig overlijden (art. 81 Bw)
Concrete stappen aanstelling wetsarts:
10
