Leereenheid 4: Hiërarchie en heterarchie
4.1 Hiërarchie of heterarchie?
Flutzaak over verhouding verschillende rechtsnormen:
- Man liet hond uit op een weg binnen de bebouwde kom zonder dat die hond was
aangelijnd. Dat is strafbaar gesteld is art. 2:53 APV Groningen 2009.
- Man krijgt boete
- Man gaat in hoger beroep. Hij vindt dat Art 2:53 APV Groningen moet onverbindend
worden verklaard omdat hij in strijd is met anti discriminatie bepalingen van de
Grondwet (art 1 Grondwet) en internationale verdragen (Art. 26 internationaal
verdrag burgerlijke en politieke rechten) zijn opgenomen.
- Verschillende wetten van toepassing: art. 2:53 APV, art. 1 Grondwet en art. 26
IVBPR.
- Een rechtsnorm moet alleen wijken voor een andere rechtsnorm als hij daarmee in
strijd is.
Twee vragen die de rechter moet stellen:
1. Hoe verhoudt art. 2:53 APV Groningen zich tot art. 1 Grondwet en art. 26
IVBPR? Stel dat ze strijdig zijn, welke gaat dan voor?
2. Zijn de normen in dit geval van de loslopende hond inhoudelijk met elkaar in
strijd?
- Uitspraak van het Hof: op grond van artikel 120 Grondwet is het de rechter niet
toegestaan wetten en verdragen te toetsen aan de Grondwet. De APV is geen wet in
formele zin, dus het hof mag de APV wel toetsen aan de Grondwet. Art. 147
Gemeentewet geeft de gemeenteraad bevoegdheid om gemeentelijke verordeningen
vast te stellen. Art. 149 Gemw bepaalt dat de raad de verordeningen maakt die hij in
het belang van de gemeente nodig oordeelt. Art. 154 Gemw geeft de gemeenteraad
de bevoegdheid overtreding van zijn verordeningen strafbaar te stellen.
- Het hof is gehouden de in de APV opgenomen bepalingen buiten toepassing
te laten indien en voor zover die in strijd zijn of anderszins onverenigbaar zijn
met hogere regelgeving (lex superior derogat legi inferiori). Dit brengt mee dat
het hof in de onderhavige zaak zal moeten beoordelen of artikel 2:53 van de
APV in strijd is met art.1 van de Grondwet in het bijzonder en - meer in het
algemeen - antidiscriminatie - bepalingen in internationale (mensenrechten)
verdragen.
- De autonome verordenende bevoegdheid van de gemeenteraad brengt met
zich dat regelgeving per gemeente kan verschillen. Dit leidt ertoe dat
gedragingen die in de ene gemeente strafbaar zijn gesteld in een andere
gemeente niet strafbaar zijn.
- Het verweer van meneer slaagt niet omdat er geen sprake is van
discriminatie vanwege het feit dat er geen onderscheid wordt gemaakt tussen
hondenbezitters en geen honden of katten bezitters.
- De boete blijft dus staan
- Het is niet geoorloofd onderscheid te maken in gelijke gevallen.
, Stap 1 → was dus dat de rechter, het hof, een bepaling uit een APV mag toetsen
aan de grondwet.
Stap 2 → gaat over wat er gebeurt als het hof vaststelt de bepaling uit de APV in
strijd is met art. 1 uit de Grondwet of art. 26 van het IVBPR
4.2 Voorrang binnen de Nederlandse rechtsorde
1. Samenloop van rechtsnormen die afkomstig zijn uit in Nederland geproduceerde
wetten en regelingen.
3 voorrangsregels:
1. Lex superior derogat legi inferiori. De hogere wet gaat voor de lagere.
2. Lex specialis derogat legi generali. Een specifieke regel gaat voor een algemene.
3. Lex posterior derogat legi priori. Een regel van jongere datum gaat voor een regel
van oudere datum.
1. Is er een volgorde tussen de drie voorrangsregels?
● JA: stel dat rechtsnormen uit twee wetten botsen die van gelijke rang zijn, dan gaat
de regel dus niet op. Waar je dan naar moet kijken, is bijzonder gaat voor algemeen
en daarna jong gaat voor oud.
2. De regel hoog gaat voor laag is op alle in Nederland geproduceerde wetten van
toepassing.
● Dus ook op de relatie tussen de formele wet en de grondwet, de grondwet is hoger
en gaat voor.
● Belangrijk: de rechter mag niet toetsen om te toetsen of formele wetten, en trouwens
ook verdragen, in overeenstemming zijn met de grondwet. Dit wordt dan ook het
toetsingsverbod genoemd en het staat in art. 120 grondwet.
In Nederland geldt de volgende rangorde:
● Internationaal en Europees recht →
● het Statuut →
● de Grondwet (Staten-Generaal en regering gezamenlijk met een
verzwaarde procedure) →
● wetten in formele zin (Staten-Generaal en regering gezamenlijk) →
● AMvB (regering) →
● ministeriële regeling →
● decentrale regelgeving.
4.3 De nederlandse rechtsorde en het unierecht (Europees recht)
2. Situatie waarin een in Nederland geproduceerde rechtsnorm en een rechtsnorm
van Europees recht van toepassing zijn.
2 klassieke uitspraken van het hof van justitie van de Europese Unie
1. Van Gend en Loos (1963) arrest
4.1 Hiërarchie of heterarchie?
Flutzaak over verhouding verschillende rechtsnormen:
- Man liet hond uit op een weg binnen de bebouwde kom zonder dat die hond was
aangelijnd. Dat is strafbaar gesteld is art. 2:53 APV Groningen 2009.
- Man krijgt boete
- Man gaat in hoger beroep. Hij vindt dat Art 2:53 APV Groningen moet onverbindend
worden verklaard omdat hij in strijd is met anti discriminatie bepalingen van de
Grondwet (art 1 Grondwet) en internationale verdragen (Art. 26 internationaal
verdrag burgerlijke en politieke rechten) zijn opgenomen.
- Verschillende wetten van toepassing: art. 2:53 APV, art. 1 Grondwet en art. 26
IVBPR.
- Een rechtsnorm moet alleen wijken voor een andere rechtsnorm als hij daarmee in
strijd is.
Twee vragen die de rechter moet stellen:
1. Hoe verhoudt art. 2:53 APV Groningen zich tot art. 1 Grondwet en art. 26
IVBPR? Stel dat ze strijdig zijn, welke gaat dan voor?
2. Zijn de normen in dit geval van de loslopende hond inhoudelijk met elkaar in
strijd?
- Uitspraak van het Hof: op grond van artikel 120 Grondwet is het de rechter niet
toegestaan wetten en verdragen te toetsen aan de Grondwet. De APV is geen wet in
formele zin, dus het hof mag de APV wel toetsen aan de Grondwet. Art. 147
Gemeentewet geeft de gemeenteraad bevoegdheid om gemeentelijke verordeningen
vast te stellen. Art. 149 Gemw bepaalt dat de raad de verordeningen maakt die hij in
het belang van de gemeente nodig oordeelt. Art. 154 Gemw geeft de gemeenteraad
de bevoegdheid overtreding van zijn verordeningen strafbaar te stellen.
- Het hof is gehouden de in de APV opgenomen bepalingen buiten toepassing
te laten indien en voor zover die in strijd zijn of anderszins onverenigbaar zijn
met hogere regelgeving (lex superior derogat legi inferiori). Dit brengt mee dat
het hof in de onderhavige zaak zal moeten beoordelen of artikel 2:53 van de
APV in strijd is met art.1 van de Grondwet in het bijzonder en - meer in het
algemeen - antidiscriminatie - bepalingen in internationale (mensenrechten)
verdragen.
- De autonome verordenende bevoegdheid van de gemeenteraad brengt met
zich dat regelgeving per gemeente kan verschillen. Dit leidt ertoe dat
gedragingen die in de ene gemeente strafbaar zijn gesteld in een andere
gemeente niet strafbaar zijn.
- Het verweer van meneer slaagt niet omdat er geen sprake is van
discriminatie vanwege het feit dat er geen onderscheid wordt gemaakt tussen
hondenbezitters en geen honden of katten bezitters.
- De boete blijft dus staan
- Het is niet geoorloofd onderscheid te maken in gelijke gevallen.
, Stap 1 → was dus dat de rechter, het hof, een bepaling uit een APV mag toetsen
aan de grondwet.
Stap 2 → gaat over wat er gebeurt als het hof vaststelt de bepaling uit de APV in
strijd is met art. 1 uit de Grondwet of art. 26 van het IVBPR
4.2 Voorrang binnen de Nederlandse rechtsorde
1. Samenloop van rechtsnormen die afkomstig zijn uit in Nederland geproduceerde
wetten en regelingen.
3 voorrangsregels:
1. Lex superior derogat legi inferiori. De hogere wet gaat voor de lagere.
2. Lex specialis derogat legi generali. Een specifieke regel gaat voor een algemene.
3. Lex posterior derogat legi priori. Een regel van jongere datum gaat voor een regel
van oudere datum.
1. Is er een volgorde tussen de drie voorrangsregels?
● JA: stel dat rechtsnormen uit twee wetten botsen die van gelijke rang zijn, dan gaat
de regel dus niet op. Waar je dan naar moet kijken, is bijzonder gaat voor algemeen
en daarna jong gaat voor oud.
2. De regel hoog gaat voor laag is op alle in Nederland geproduceerde wetten van
toepassing.
● Dus ook op de relatie tussen de formele wet en de grondwet, de grondwet is hoger
en gaat voor.
● Belangrijk: de rechter mag niet toetsen om te toetsen of formele wetten, en trouwens
ook verdragen, in overeenstemming zijn met de grondwet. Dit wordt dan ook het
toetsingsverbod genoemd en het staat in art. 120 grondwet.
In Nederland geldt de volgende rangorde:
● Internationaal en Europees recht →
● het Statuut →
● de Grondwet (Staten-Generaal en regering gezamenlijk met een
verzwaarde procedure) →
● wetten in formele zin (Staten-Generaal en regering gezamenlijk) →
● AMvB (regering) →
● ministeriële regeling →
● decentrale regelgeving.
4.3 De nederlandse rechtsorde en het unierecht (Europees recht)
2. Situatie waarin een in Nederland geproduceerde rechtsnorm en een rechtsnorm
van Europees recht van toepassing zijn.
2 klassieke uitspraken van het hof van justitie van de Europese Unie
1. Van Gend en Loos (1963) arrest
