Werken met jongeren in een verontrustende
opvoedingssituatie (VOS)
HOOFDSTUK 3: WAT WORDT BEDOELD MET
VERONTRUSTENDE OPVOEDINGSSITUATIE?
3.1 Verontrusting
o Start met een gevoel (er klopt hier iets niet, ik maak me zorgen)
• Is bij ieder persoon anders
• Vanuit intuïtie
o Schenden van provisie-, protectie- en participatierechten (recht op zorg, onderwijs,
veiligheid, rust, ontspanning, gehoord worden)
Verontrusting als:
Þ Ontwikkelingskansen van minderjarige zijn bedreigd
Vb: jongere gaat weinig naar school
Þ Psychische, fysieke en seksuele integriteit & veiligheid van minderjarige is aangetast
Vb: kind wordt geslagen of misbruikt
Voorbeeld wat verontrusting kan opwekken:
LN moest als klein kind samen met haar broers zelf op school geraken, waardoor ze vaak
te laten waren en geen middageten meehadden op school. School heeft hiervoor CLB
gecontacteerd en zo zijn zij geplaatst geweest.
Verontrustende opvoedingssituatie is een problematische interactie tss kind en ouder(s)
binnen bepaalde context geuit door:
o Spijbelen
• Altijd te laat op school doordat broertje afgezet moest worden bvb
o Poging tot zelfdoding
, • Iedere poging moet ernstig genomen worden
o Druggebruik
o Grensoverschrijdend gedrag tss jongeren
o Verwaarlozing
• Onaangepaste kledij: geen winterjas tijdens winter
o Misbruik
o Geweld
Oorzaken van VOS:
o Opvoeding
o Vaardigheden van het opvoeden
o Persoonlijkheid of gedrag van het kind/de jongere
o Somatische oorzaken
o Falen van de hulpverlening
Provisierechten: het recht op toegang tot bepaalde voorzieningen en diensten (vb:
gezondheidszorg, onderwijs, rust, ontspanning en aangepaste zorg)
Protectierechten: het recht op bescherming tegen schadelijke praktijken (vb: bescherming
tegen commerciële of seksuele uitbuiting en fysieke of mentale mishandeling)
Participatierechten: het recht om gehoord te worden bij beslissingen die je leven
beïnvloeden (vb: vrijheid van spreken en van mening, vrijheid van cultuur, godsdienst of
taal)
3.2 Volume van de V.O.S
Vaak volume aan problemen
Breedte:
o Vaak deelproblemen
Vb: ouder-kind relatie, partnerrelatie
o Multiprobleemgezinnen/gezinnen met meervoudige en complexe problemen:
gezinnen met verschillende deelproblemen
,Hoogte:
o Ernst van bepaalde probleemaspecten vd opvoedingssituatie
o In verband met conflictgehalte: personen kunnen onderling in conflict komen,
maar kunnen ook botsen met de omgeving & de algemeen gangbare waarden
Lengte:
o Hoelang doen de problemen zich al voor
o Voorgeschiedenis
o Te maken met ontoereikend effect van mantelzorg of falende hulpverlening
3.3 Opvoedingssituatie
3.3.1 De gewone opvoedingssituatie
De gewone opvoedingssituatie: ouders voelen zich bekwaam als opvoeder, vinden
ondersteuning in eigen netwerk, internet
3.3.2 De opvoedingsspanning
De opvoedingsspanning: ouders gaan op zoek naar raad, advies, behoefte aan externe
ondersteuning, ouders voelen zich onzeker en schuldig
3.3.3 De opvoedingscrisis
De opvoedingscrisis: de situatie escaleert, ouders kunnen de situatie niet meer aan, gevoel
van incompetentie, soms nood aan steun van deskundige
3.3.4 De problematische opvoedingssituatie
De problematische opvoedingssituatie: complexe problemen, over langere periode,
opvoeding is bron van teleurstellingen en verdriet
, 3.4 Onevenwicht tussen bedreigende en beschermende factoren
Opvoedingssituatie is problematisch als onevenwicht is tss enerzijds bedreigende factoren
en anderzijds de beschermende factoren
3 categorieën van factoren:
o Factoren in het kind
• Moeilijk of gemakkelijk temperament
• Zwakke gezondheid/handicap
• Gebrek aan, net hebben van voldoende sociale vaardigheden
• Vroeggeboorte, couveusekinderen
o Factoren m.b.t ouders/opvoeders
• Hoog gespannen, net realistische, verwachtingen van ouderschap
• Gebrek aan, net beschikken over, voldoende opvoedingswaardigheden
• Psychische problematiek bij 1/beide ouders
• Spanningen, conflicten tss ouders of harmonieuze relatie
• Verslavingsproblematiek
• Intrafamiliaal geweld
o Factoren in de omgeving
• Isolement & gebrek aan sociale steun of ondersteunend netwerk (familiaal
en sociaal)
• Spanningen op werk of werkloosheid, net voldoende gevende
werkomgeving
• Slechte behuizing, weinig speelruimte
• Maatschappelijke discriminatie
Factoren kunnen negatief doorwegen (verslavingsproblematiek) maar kunnen ook
beschermende factoren zijn (veel opvoedingswaardigheden bij ouders)
Ontstaan van VOS is samenspel tussen verschillende factoren
Þ Sommige factoren wegen meer door
Þ In hulpvoorziening altijd analyse maken om zicht te krijgen op samenspel
opvoedingssituatie (VOS)
HOOFDSTUK 3: WAT WORDT BEDOELD MET
VERONTRUSTENDE OPVOEDINGSSITUATIE?
3.1 Verontrusting
o Start met een gevoel (er klopt hier iets niet, ik maak me zorgen)
• Is bij ieder persoon anders
• Vanuit intuïtie
o Schenden van provisie-, protectie- en participatierechten (recht op zorg, onderwijs,
veiligheid, rust, ontspanning, gehoord worden)
Verontrusting als:
Þ Ontwikkelingskansen van minderjarige zijn bedreigd
Vb: jongere gaat weinig naar school
Þ Psychische, fysieke en seksuele integriteit & veiligheid van minderjarige is aangetast
Vb: kind wordt geslagen of misbruikt
Voorbeeld wat verontrusting kan opwekken:
LN moest als klein kind samen met haar broers zelf op school geraken, waardoor ze vaak
te laten waren en geen middageten meehadden op school. School heeft hiervoor CLB
gecontacteerd en zo zijn zij geplaatst geweest.
Verontrustende opvoedingssituatie is een problematische interactie tss kind en ouder(s)
binnen bepaalde context geuit door:
o Spijbelen
• Altijd te laat op school doordat broertje afgezet moest worden bvb
o Poging tot zelfdoding
, • Iedere poging moet ernstig genomen worden
o Druggebruik
o Grensoverschrijdend gedrag tss jongeren
o Verwaarlozing
• Onaangepaste kledij: geen winterjas tijdens winter
o Misbruik
o Geweld
Oorzaken van VOS:
o Opvoeding
o Vaardigheden van het opvoeden
o Persoonlijkheid of gedrag van het kind/de jongere
o Somatische oorzaken
o Falen van de hulpverlening
Provisierechten: het recht op toegang tot bepaalde voorzieningen en diensten (vb:
gezondheidszorg, onderwijs, rust, ontspanning en aangepaste zorg)
Protectierechten: het recht op bescherming tegen schadelijke praktijken (vb: bescherming
tegen commerciële of seksuele uitbuiting en fysieke of mentale mishandeling)
Participatierechten: het recht om gehoord te worden bij beslissingen die je leven
beïnvloeden (vb: vrijheid van spreken en van mening, vrijheid van cultuur, godsdienst of
taal)
3.2 Volume van de V.O.S
Vaak volume aan problemen
Breedte:
o Vaak deelproblemen
Vb: ouder-kind relatie, partnerrelatie
o Multiprobleemgezinnen/gezinnen met meervoudige en complexe problemen:
gezinnen met verschillende deelproblemen
,Hoogte:
o Ernst van bepaalde probleemaspecten vd opvoedingssituatie
o In verband met conflictgehalte: personen kunnen onderling in conflict komen,
maar kunnen ook botsen met de omgeving & de algemeen gangbare waarden
Lengte:
o Hoelang doen de problemen zich al voor
o Voorgeschiedenis
o Te maken met ontoereikend effect van mantelzorg of falende hulpverlening
3.3 Opvoedingssituatie
3.3.1 De gewone opvoedingssituatie
De gewone opvoedingssituatie: ouders voelen zich bekwaam als opvoeder, vinden
ondersteuning in eigen netwerk, internet
3.3.2 De opvoedingsspanning
De opvoedingsspanning: ouders gaan op zoek naar raad, advies, behoefte aan externe
ondersteuning, ouders voelen zich onzeker en schuldig
3.3.3 De opvoedingscrisis
De opvoedingscrisis: de situatie escaleert, ouders kunnen de situatie niet meer aan, gevoel
van incompetentie, soms nood aan steun van deskundige
3.3.4 De problematische opvoedingssituatie
De problematische opvoedingssituatie: complexe problemen, over langere periode,
opvoeding is bron van teleurstellingen en verdriet
, 3.4 Onevenwicht tussen bedreigende en beschermende factoren
Opvoedingssituatie is problematisch als onevenwicht is tss enerzijds bedreigende factoren
en anderzijds de beschermende factoren
3 categorieën van factoren:
o Factoren in het kind
• Moeilijk of gemakkelijk temperament
• Zwakke gezondheid/handicap
• Gebrek aan, net hebben van voldoende sociale vaardigheden
• Vroeggeboorte, couveusekinderen
o Factoren m.b.t ouders/opvoeders
• Hoog gespannen, net realistische, verwachtingen van ouderschap
• Gebrek aan, net beschikken over, voldoende opvoedingswaardigheden
• Psychische problematiek bij 1/beide ouders
• Spanningen, conflicten tss ouders of harmonieuze relatie
• Verslavingsproblematiek
• Intrafamiliaal geweld
o Factoren in de omgeving
• Isolement & gebrek aan sociale steun of ondersteunend netwerk (familiaal
en sociaal)
• Spanningen op werk of werkloosheid, net voldoende gevende
werkomgeving
• Slechte behuizing, weinig speelruimte
• Maatschappelijke discriminatie
Factoren kunnen negatief doorwegen (verslavingsproblematiek) maar kunnen ook
beschermende factoren zijn (veel opvoedingswaardigheden bij ouders)
Ontstaan van VOS is samenspel tussen verschillende factoren
Þ Sommige factoren wegen meer door
Þ In hulpvoorziening altijd analyse maken om zicht te krijgen op samenspel
