Strafprocesrecht en mensenrechten
Afkortingen:
VTSv: voorafgaande titel van het wetboek van Strafvordering.
Inleiding
• Situering van het strafproces
omvat vier fasen
- Onderzoek: opsporen misdrijven & vermoedelijke daders (zowel opsporings- als
gerechtelijk onderzoek)
- Vervolging: verdachten/inverdenkinggestelden vr rechter brengen
- Berechting: besluitvorming v. feitenrechter
- Strafuitvoering: tenuitvoerlegging v. gebeurlijk opgelegde straffen
Doel: waarheidsvinding + recht & gerechtigheid verantwoorde beslissing rond
bevoegdheid v. strafrechter, ontvankelijkheid strafvordering & gegrondheid ervan.
o Vooronderzoek: schriftelijk, niet tegensprekelijk & geheim → inquisitoir
o Rechtspleging ter terechtzitting: mondeling, tegensprekelijk & openbaar →
accusatoir
Hoofdstuk I: Organen en personen bij het strafproces betrokken
- Handboek: Inleiding: p. 1-2
Hoofdstuk I: organen en personen bij het strafproces betrokken p. 3-35
1. DE POLITIEDIENSTEN
• Algemeen
Bestuurlijke politie ≠ gerechtelijke politie (R4)
- Bestuurlijk (BP): handhaving openbare orde, voorkoming misdrijven & bescherming
personen & goederen = preventieve politie, onder gezag v. bestuurlijke overheden
- Gerechtelijk (GP): misdrijven op sporen, bewijzen verzamelen, dader overleveren
aan rechtbank vr bestraffing = repressieve politie, onder gezag v. gerechtelijke
overheden
- Externe controle op politie dr comité P (toezicht op politiediensten), Comité I doet
toezicht op inlichtingendiensten
• Structuur RN 6
Startpunt: Wet tot organisatie v. geïntegreerde politiedienst (kort WGP) !
De lokale politie:
, De federale politie: gespec. & supra-lokale opdrachten v. BP & GP over hele grondgebied
→ onder leiding van: commissaris-generaal + algemene directie BP, “” GP & “”
middelenbeheer & informatie.
- Algemene directie doet leiding & operationele coördinatie v. opdrachten v. GP v.
centrale diensten v. fed. Politie + operationele coördinatie, controle &
ondersteuning v. gedeconcentreerde gerechtelijke directies
o Ook aantal bijzondere opsporingsdiensten met apart statuut
• Aanwijzings- en vorderingsrecht
OM en OR hebben vorderingsrecht tav politie: ze wijzen politiedienst aan die bep.
onderzoek belast word met opdrachten v. GP (ze wijzen politiedienst aan die onderzoek
moet doen) R11
- MvJ heeft richtlijn over wat in principe hoort bij federale & bij lokale politie
o Afh. v. aard van de te onderzoeken feiten.
o Afh. v. aard v. te verrichten onderzoeksdaden
o Afh v. geografische spreiding v. onderzoeksdaden
• Onderscheid tussen officieren en agenten van gerechtelijke politie
Politiediensten: 2 kaders = operationeel (met politieambtenaren) & administratief
- Politieambtenaren: bevoegd met opsporing & vaststelling, 2 groepen:
o Officieren v. gerechtelijke politie: hogere officieren, “ GP & lagere “
o Agenten v. gerechtelijke politie
• Bevoegdheden
De bevoegdheden bij heterdaad
- Misdrijf ontdekt terwijl het gepleegd word of meteen nadat het gepleegd is
Bij uitbreiding:
o Wnr verdachte dr openbaar geroep word vervolgd
, oWnr verdachte in bezit wordt gevonden v. zaken, wapens, werktuigen of
papieren die doen vermoeden dat hij dader/medeplichtige is, mits dit kort na
misdrijf geschiedt.
o gelijkstelling of assimilatie: wnr misdaad of wanbedrijf, zelfs wnr niet ontdekt
op heterdaad, gepleegd is binnen het huis en de procureur des Konings wordt
verzocht het misdrijf vast te stellen dr (art. 46 Sv.):
▪ het hoofd van dit huis (voor gelijk welke misdaad of wanbedrijf );
▪ SLO v. strafbaar feit, wnr het strafbaar feit valt onder art. 398–405 Sw (bv.
opzettelijke slagen en verwondingen) & vermoedelijke dader de
echtgenoot/partner in een duurzame affectieve & seksuele relatie is
- Onderzoeksbevoegdheden hulpofficieren v. procureur des konings: huiszoeking bij
verdachten (zelfs ‘s nachts), inbeslagneming v. goederen, aanstelling v.
deskundigen, bevelen v. onderzoek aan het lichaam
- “ officier v. GP: autonome beslissing om verdachte te arresteren.
- Agenten v. politie: ophouden v. personen, veiligheidsfouillering, tegenhouden v.
voertuigen of transportmiddelen.
De normale ambtsbevoegdheden (buiten heterdaad)
- Op basis van het Wetboek van Strafvordering
- Op basis van de bijzondere straf wetten
- Op basis van delegatie
2. HET OPENBAAR MINISTERIE
= Staande magistratuur/parket: onafh. magistratuur binnen rechterlijke orde die
verantwoordelijk is vr opsporing & vervolging v. strafbare feiten
• Statuut
Hiërarchisch, benoemd dr de koning, nemen naast de rechters plaats bij zitting
Onder leiding van (o.l.v.) procureur des konings bij eerste aanleg, in hoger beroep is het
de parket-generaal o.l.v. Procureur-Generaal bij het Hof van Cassatie
Geen tegenpartij van de beklaagde
Bijzondere procureur vr verkeersveiligheid, die vr politierechtbanken, rechtbanken v. 1ste
aanleg & hoven van beroep strafvordering uitoefent in strafzaken die het verkeer
aanbelangen
Art. 143bis Ger.W.: procureurs-generaal (PG) bij hoven v. beroep vormen onder gezag v.
MvJ. Minister bepaalt, na advies v. college, strafrechtelijk beleid. Procureurs-generaal
voeren dit beleid uit binnen hun rechtsgebied.
Artikel 150bis Ger.W.: Alle procureurs des Konings vormen raad v. procureurs,
adviserend orgaan. Taak: college adviseren over harmonisatie & uniforme toepassing v.
regels, & elke zaak die verband houdt met opdrachten v. OM
Artikel 152bis Ger.W. raad v. arbeidsauditeurs, vergelijkbare adviserende bevoegdheid
t.a.v. het college van PG.
Artikel 144bis Ger.W.: federaal parket: o.l.v. federale procureur & samengesteld uit
federale magistraten. Fed. procureur staat o.l.v. MvJ
- uitoefening v. strafvordering over gans grondgebied van het land;
- zorgt vr coördinatie v. uitoefening v. strafvordering dr parketmagistraten
, - vergemakkelijken v. internationale samenwerking overeenkomstig
- toezicht op algemene en bijzondere werking v. federale politie
- tegengaan v. verspreiding v. terroristische online-inhoud
Art. 144ter Ger.W.: fed. parket bevoegd vr specifieke grensoverschrijdende misdrijven
(bv. terrorisme, georganiseerde criminaliteit). Fed. procureur beslist, na overleg, of hij
zelf optreedt. Geen beroep mogelijk.
Art. 144sexies Ger.W.: fed. procureur coördineert strafvordering & internationale
samenwerking & kan bindende instructies geven, tenzij PG dit tegenhoudt.
Europees Openbaar Ministerie (EOM), o.l.v. Europese hoofdaanklager & bestaat uit
Europese (toezicht) & gedelegeerde aanklagers (zaken in hun lidstaat)
- Bevoegd vr strafvordering bij misdrijven die financiële belangen v. EU schaden, &
heeft dezelfde bevoegdheden als nationale OM
- Bij gerechtelijk onderzoek kunnen ze zaak toewijzen aan ervaren OR.
Ook parketjuristen ondersteunen het OM: bereiden hun werk op juridisch vlak vr o.l.v.
OM, ze kunnen strafvordering vr politierechtbank uitoefenen
• Taken
Leiding over het opsporingsonderzoek ≠ politieonderzoek
Uitoefening van de strafvordering (mr beschikt er niet over)
Vervolgen of seponeren (fundamentele beslissing)
- OM kan beslissen om niet te vervolgen, ook al is er misdrijf gepleegd, indien niet
opportuun (opportuniteitsbeginsel). Geen vervolging = geseponeerd.
- Mog. om + en – dingen in berraad te nemen: zowel elementen eigen aan zaak als PH
van verdachte.
Waken over de toepassing van de wet , ook in voordeel v. verdachte.
- OM = geen pure openbare aanklager of tegenpartij v. verdachte. Ze controleren o.a.
wettigheid v. bewijsmiddelen, kunnen seponeren, vrijspraak vragen of beroep
instellen in voordeel v. beklaagde, & om genade verzoeken.
Uitvoering van de strafrechtelijke uitspraken
• Hoofdkenmerken van het openbaar ministerie
Functionele en hiërarchische eenheid:
- Gezag = overleg en beleidsvorming
- Leiding en toezicht = hiërarchische bevelsstructuur
- MvJ: bepaalt strafrechtelijk beleid (na advies), heeft gezag over hogere
parketmagistraten en toezicht over hele OM (art. 143quater, 400 Ger.W.)
- PG bij Hof v. Cassatie: leidt eigen parket, houdt doctrinair en disciplinair toezicht op
andere procureurs-generaal
- PG bij hof v. beroep: leiding over eigen parket-generaal, gezag over PdK
- Procureur des Konings: leiding en toezicht over eigen parket (art. 151 Ger.W.)
Ruime zelfstandigheid
o OM is onafh. in individuele dossiers, ondanks gezag & richtlijnen v. MvJ
- T.o.v. hiërarchische meerderen binnen het openbaar ministerie zélf
Afkortingen:
VTSv: voorafgaande titel van het wetboek van Strafvordering.
Inleiding
• Situering van het strafproces
omvat vier fasen
- Onderzoek: opsporen misdrijven & vermoedelijke daders (zowel opsporings- als
gerechtelijk onderzoek)
- Vervolging: verdachten/inverdenkinggestelden vr rechter brengen
- Berechting: besluitvorming v. feitenrechter
- Strafuitvoering: tenuitvoerlegging v. gebeurlijk opgelegde straffen
Doel: waarheidsvinding + recht & gerechtigheid verantwoorde beslissing rond
bevoegdheid v. strafrechter, ontvankelijkheid strafvordering & gegrondheid ervan.
o Vooronderzoek: schriftelijk, niet tegensprekelijk & geheim → inquisitoir
o Rechtspleging ter terechtzitting: mondeling, tegensprekelijk & openbaar →
accusatoir
Hoofdstuk I: Organen en personen bij het strafproces betrokken
- Handboek: Inleiding: p. 1-2
Hoofdstuk I: organen en personen bij het strafproces betrokken p. 3-35
1. DE POLITIEDIENSTEN
• Algemeen
Bestuurlijke politie ≠ gerechtelijke politie (R4)
- Bestuurlijk (BP): handhaving openbare orde, voorkoming misdrijven & bescherming
personen & goederen = preventieve politie, onder gezag v. bestuurlijke overheden
- Gerechtelijk (GP): misdrijven op sporen, bewijzen verzamelen, dader overleveren
aan rechtbank vr bestraffing = repressieve politie, onder gezag v. gerechtelijke
overheden
- Externe controle op politie dr comité P (toezicht op politiediensten), Comité I doet
toezicht op inlichtingendiensten
• Structuur RN 6
Startpunt: Wet tot organisatie v. geïntegreerde politiedienst (kort WGP) !
De lokale politie:
, De federale politie: gespec. & supra-lokale opdrachten v. BP & GP over hele grondgebied
→ onder leiding van: commissaris-generaal + algemene directie BP, “” GP & “”
middelenbeheer & informatie.
- Algemene directie doet leiding & operationele coördinatie v. opdrachten v. GP v.
centrale diensten v. fed. Politie + operationele coördinatie, controle &
ondersteuning v. gedeconcentreerde gerechtelijke directies
o Ook aantal bijzondere opsporingsdiensten met apart statuut
• Aanwijzings- en vorderingsrecht
OM en OR hebben vorderingsrecht tav politie: ze wijzen politiedienst aan die bep.
onderzoek belast word met opdrachten v. GP (ze wijzen politiedienst aan die onderzoek
moet doen) R11
- MvJ heeft richtlijn over wat in principe hoort bij federale & bij lokale politie
o Afh. v. aard van de te onderzoeken feiten.
o Afh. v. aard v. te verrichten onderzoeksdaden
o Afh v. geografische spreiding v. onderzoeksdaden
• Onderscheid tussen officieren en agenten van gerechtelijke politie
Politiediensten: 2 kaders = operationeel (met politieambtenaren) & administratief
- Politieambtenaren: bevoegd met opsporing & vaststelling, 2 groepen:
o Officieren v. gerechtelijke politie: hogere officieren, “ GP & lagere “
o Agenten v. gerechtelijke politie
• Bevoegdheden
De bevoegdheden bij heterdaad
- Misdrijf ontdekt terwijl het gepleegd word of meteen nadat het gepleegd is
Bij uitbreiding:
o Wnr verdachte dr openbaar geroep word vervolgd
, oWnr verdachte in bezit wordt gevonden v. zaken, wapens, werktuigen of
papieren die doen vermoeden dat hij dader/medeplichtige is, mits dit kort na
misdrijf geschiedt.
o gelijkstelling of assimilatie: wnr misdaad of wanbedrijf, zelfs wnr niet ontdekt
op heterdaad, gepleegd is binnen het huis en de procureur des Konings wordt
verzocht het misdrijf vast te stellen dr (art. 46 Sv.):
▪ het hoofd van dit huis (voor gelijk welke misdaad of wanbedrijf );
▪ SLO v. strafbaar feit, wnr het strafbaar feit valt onder art. 398–405 Sw (bv.
opzettelijke slagen en verwondingen) & vermoedelijke dader de
echtgenoot/partner in een duurzame affectieve & seksuele relatie is
- Onderzoeksbevoegdheden hulpofficieren v. procureur des konings: huiszoeking bij
verdachten (zelfs ‘s nachts), inbeslagneming v. goederen, aanstelling v.
deskundigen, bevelen v. onderzoek aan het lichaam
- “ officier v. GP: autonome beslissing om verdachte te arresteren.
- Agenten v. politie: ophouden v. personen, veiligheidsfouillering, tegenhouden v.
voertuigen of transportmiddelen.
De normale ambtsbevoegdheden (buiten heterdaad)
- Op basis van het Wetboek van Strafvordering
- Op basis van de bijzondere straf wetten
- Op basis van delegatie
2. HET OPENBAAR MINISTERIE
= Staande magistratuur/parket: onafh. magistratuur binnen rechterlijke orde die
verantwoordelijk is vr opsporing & vervolging v. strafbare feiten
• Statuut
Hiërarchisch, benoemd dr de koning, nemen naast de rechters plaats bij zitting
Onder leiding van (o.l.v.) procureur des konings bij eerste aanleg, in hoger beroep is het
de parket-generaal o.l.v. Procureur-Generaal bij het Hof van Cassatie
Geen tegenpartij van de beklaagde
Bijzondere procureur vr verkeersveiligheid, die vr politierechtbanken, rechtbanken v. 1ste
aanleg & hoven van beroep strafvordering uitoefent in strafzaken die het verkeer
aanbelangen
Art. 143bis Ger.W.: procureurs-generaal (PG) bij hoven v. beroep vormen onder gezag v.
MvJ. Minister bepaalt, na advies v. college, strafrechtelijk beleid. Procureurs-generaal
voeren dit beleid uit binnen hun rechtsgebied.
Artikel 150bis Ger.W.: Alle procureurs des Konings vormen raad v. procureurs,
adviserend orgaan. Taak: college adviseren over harmonisatie & uniforme toepassing v.
regels, & elke zaak die verband houdt met opdrachten v. OM
Artikel 152bis Ger.W. raad v. arbeidsauditeurs, vergelijkbare adviserende bevoegdheid
t.a.v. het college van PG.
Artikel 144bis Ger.W.: federaal parket: o.l.v. federale procureur & samengesteld uit
federale magistraten. Fed. procureur staat o.l.v. MvJ
- uitoefening v. strafvordering over gans grondgebied van het land;
- zorgt vr coördinatie v. uitoefening v. strafvordering dr parketmagistraten
, - vergemakkelijken v. internationale samenwerking overeenkomstig
- toezicht op algemene en bijzondere werking v. federale politie
- tegengaan v. verspreiding v. terroristische online-inhoud
Art. 144ter Ger.W.: fed. parket bevoegd vr specifieke grensoverschrijdende misdrijven
(bv. terrorisme, georganiseerde criminaliteit). Fed. procureur beslist, na overleg, of hij
zelf optreedt. Geen beroep mogelijk.
Art. 144sexies Ger.W.: fed. procureur coördineert strafvordering & internationale
samenwerking & kan bindende instructies geven, tenzij PG dit tegenhoudt.
Europees Openbaar Ministerie (EOM), o.l.v. Europese hoofdaanklager & bestaat uit
Europese (toezicht) & gedelegeerde aanklagers (zaken in hun lidstaat)
- Bevoegd vr strafvordering bij misdrijven die financiële belangen v. EU schaden, &
heeft dezelfde bevoegdheden als nationale OM
- Bij gerechtelijk onderzoek kunnen ze zaak toewijzen aan ervaren OR.
Ook parketjuristen ondersteunen het OM: bereiden hun werk op juridisch vlak vr o.l.v.
OM, ze kunnen strafvordering vr politierechtbank uitoefenen
• Taken
Leiding over het opsporingsonderzoek ≠ politieonderzoek
Uitoefening van de strafvordering (mr beschikt er niet over)
Vervolgen of seponeren (fundamentele beslissing)
- OM kan beslissen om niet te vervolgen, ook al is er misdrijf gepleegd, indien niet
opportuun (opportuniteitsbeginsel). Geen vervolging = geseponeerd.
- Mog. om + en – dingen in berraad te nemen: zowel elementen eigen aan zaak als PH
van verdachte.
Waken over de toepassing van de wet , ook in voordeel v. verdachte.
- OM = geen pure openbare aanklager of tegenpartij v. verdachte. Ze controleren o.a.
wettigheid v. bewijsmiddelen, kunnen seponeren, vrijspraak vragen of beroep
instellen in voordeel v. beklaagde, & om genade verzoeken.
Uitvoering van de strafrechtelijke uitspraken
• Hoofdkenmerken van het openbaar ministerie
Functionele en hiërarchische eenheid:
- Gezag = overleg en beleidsvorming
- Leiding en toezicht = hiërarchische bevelsstructuur
- MvJ: bepaalt strafrechtelijk beleid (na advies), heeft gezag over hogere
parketmagistraten en toezicht over hele OM (art. 143quater, 400 Ger.W.)
- PG bij Hof v. Cassatie: leidt eigen parket, houdt doctrinair en disciplinair toezicht op
andere procureurs-generaal
- PG bij hof v. beroep: leiding over eigen parket-generaal, gezag over PdK
- Procureur des Konings: leiding en toezicht over eigen parket (art. 151 Ger.W.)
Ruime zelfstandigheid
o OM is onafh. in individuele dossiers, ondanks gezag & richtlijnen v. MvJ
- T.o.v. hiërarchische meerderen binnen het openbaar ministerie zélf
