Verbintenissenrecht
Inhoud les 1
● Voorstelling van het opleidingsonderdeel
● Wat zullen we behandelen?
○ Algemeen contractenrecht
○ Algemeen regime van de verbintenis
○ Andere bronnen van verbintenissen, in het bijzonder de eenzijdige wilsuiting en
oneigenlijke contracten
■ quasi-contracten
○ Buitencontractuele aansprakelijkheid
○ Bewijsrecht
● Leerdoelen: verwachtingen
○ Grondige kennis van de basisregels van het Belgische verbintenissenrecht
○ Begrip en gebruik van vakgebonden juridische terminologie
○ Inzicht in de samenhang van de regels en een begrip van de maatschappelijke
relevantie ervan
○ Inzicht in de ontwikkelingen die het vakgebied heeft doorgemaakt in historisch
perspectief – dynamische karakter van het verbintenissenrecht
○ Leren werken met de relevante wetteksten
○ Zelfstandig oplossen van een eenvoudige casus uit het vakgebied (deel vh examen)
■ Bv. een kind heeft schade veroorzaakt, wie is verantwoordelijk?
● Aanbevolen insteek
○ Probeer steeds het volgende te kennen met betrekking tot een rechtsfiguur (waar
relevant):
→ Begrip – voorbeeld (+ relevante wetsbepaling)
→ Toepassingsvereisten
→ Rechtsgevolgen
→ Contractuele afwijking mogelijk?
● Aanduidingen en kruisverwijzingen in codex
○ Ongeschreven post-its (in gelijk welke kleur) zijn toegelaten
○ Aanduidingen in fluostift en onderlijning van teksten zijn toegelaten (minstens één
woord)
○ Kruisverwijzingen zijn toegelaten onder de volgende strikte vereisten:
■ een kruisverwijzing bestaat alleen uit volgende drie delen: (i) “cfr.” of “zie”,
(ii) het artikel (bv. “art. of artikel 10”) en (iii) officiële of verkorte benaming
van de wet (bv. “BW”).
■ het is verboden extra woorden aan de kruisverwijzing toe te voegen, zoals
bijvoorbeeld “contra”, “naar analogie”, “niet van toepassing”, “uitzondering”,
“belangrijk”, enz.
,Teasers: wat zullen we behandelen?
● Hoe een geldig contract sluiten?
● Hoe een contract bewijzen?
● Sancties bij een contractbreuk:
○ Huurder betaalt huurprijs niet
○ Aannemer voert werken niet of gebrekkig uit
○ Adviseur geeft gebrekkig advies (kan die daarvoor aansprakelijk zijn?)
○ …
● Quid bij een onduidelijk contract?
● Waarde van algemene voorwaarden bij een online aankoop?
● Beloning als iemand uw kat terugvindt: juridisch afdwingbaar?
○ = eenzijdige belofte
● Je stort geld naar verkeerde persoon: juridische grondslag om geld terug te vorderen?
○ Onverschuldigde betalen, aantal gevolgen: iemand doet een verkeerde storting (was
het niet verschuldigd aan die persoon); maakt een verbintenis tot restitutie (moet
terugbetalen)
● Stormschade: u laat een dakwerker het dak afdekken van uw buurman die in het ziekenhuis
ligt? Quid met de kosten?
○ Om verdere schade te vermijden, maar wie moet die kosten dan betalen? via
rechtsfiguur van de zaakwaarneming
● Iemand rijdt u omver met de wagen: wat met de schade?
○ buitencontractuele aansprakelijkheid; indien door het rode licht werd gereden
○ aansprakelijkheidsverzekering
● Kind veroorzaakt schade tijdens schoolactiviteit: kind, ouders en/of school aansprakelijk?
● Schade veroorzaakt door een loslopend paard, instortend gebouw, gebrekkig product: wie
aansprakelijk, wie moet die schade dragen?
● Onrechtmatige toekenning van een overheidsopdracht: overheid aansprakelijk?
○ Bv. bouw van schoolgebouw, maar gemeente volgt de regels niet van opdracht;
overheid heeft onrechtmatig gehandeld, bouwmannen maken vervolgens een fout →
wie is aansprakelijk?
○ Overheidsaansprakelijkheid
● Wat is een verbintenis?
Wat is een verbintenis?
Art. 5.1 BW:
“Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een schuldenaar,
indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen”
Belangrijke elementen:
→ Rechtsband
= een verhouding tussen twee personen
→ Schuldeiser (actiefzijde) en schuldenaar (passiefzijde)
→ Afdwingbaarheid van prestatie
Bv. Ik stel mij schuldenaar om 10k te betalen aan persoon, ik ben schuldenaar, die is
schuldeiser
,Voorwerp: iets geven, doen, niet-doen of garanderen
Bv. Niet-doen: confidentialiteit verbintenis; u verbindt zich eraan toe om bepaalde informatie
niet gaat vertellen (televisieprogramma’s)
Indien de informatie bekend wordt gemaakt, schadevergoeding
Soorten: inspannings-, resultaats- en garantie verbintenissen
● Inspanning: handelen als een normaal, voorzichtig persoon: bv een arts doet zn best maar kan
niet zekerheid geven dat die jou kan beteren
● Resultaatsverbintenis: ik ga morgen iem rechtvaardig
● Garantieverbintenis: in geval van overmacht kan je zelf ook aansprakelijk worden gesteld
Verbintenis - Schematisch
Bv. Koopcontract = wederkerig contract
Verkoper ←→ Koper
Koopprijs: SE ←→ SA
Levering goed: SA ←→ SE
een bepaalde partij kan schuldeiser zowel als schuldenaar zijn
Bv. ik verkoop mn tel voor 500 euro aan X, ik heb recht op koopprijs, X heeft
verbintenis om 500 euro te betalen aan mij (schuldenaar), ik ben schuldeiser
Bronnen van verbintenissen
koopcontract, daaruit komen bepaalde verbintenissen uit
Art 5.3. lid 1 BW:
“Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling, uit een oneigenlijk contract, uit de
buitencontractuele aansprakelijkheid of uit de wet”
Verbintenissen kunnen ontstaan uit verschillende bronnen:
→ Rechtshandeling: overeenkomst of eenzijdige rechtshandeling
→ Oneigen contract (bv. onverschuldigde betaling
→ Buitencontractuele aansprakelijkheid
→ Wet
Rechtmatig vertrouwen: geen autonome bron, maar wettelijke toepassingen (bv. schijnmandaat in
art. 1.8. §5 BW)
→ verbintenis is afdwingbaar, belangrijk kenmerk = civielrechtelijke verbintenis
>< Natuurlijke verbintenis
bv. verjaard geschil
verjaren na 10 jaar: ik moet 10k betalen maar de schuldeiser wacht 10 jaar en gaat dan
naar rechtbank om dat af te dwingen; rechtsvordering is na 10 jaar verjaard dus moet niet meer
betalen; stel na 12 jaar betaal ik het toch terug; in principe moest dat niet maar toch; dan geeft u
toe aan een natuurlijke verbintenis art. 2 van boek 5
Nog een voorbeeld natuurlijke verbintenis: twee mensen wonen samen maar niet getrouwd ; 1
persoon koopt al het eten etc, ze gaan uit elkaar; die ene zegt ik heb al die boodschappen betaald;
indien dat gewone uitgaven waren dan is dit niet compenseerbaar, niet teruggevorderd omdat het
wordt gezien als een natuurlijke verbintenis; solidariteit, natuurlijke plicht om samen boodschappen
te doen etc
, Art. 5.2. BW:
“De natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de uitvoering niet kan worden
afgedwongen. Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder
vergissing of dwang werd nagekomen. De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een
natuurlijke verbintenis doet een verbintenis ontstaan”
Verbintenissenrecht versus zakenrecht
verbint: aanspraak of rechtsverhouding tuss 2 personen
>< zakelijk: tuss een persoon en een zaak
→ bekijk dit een keer: in zakelijk recht kan het ook tuss 2 personen )vruchtgebruiker etc
● Juridisch kader
Juridisch kader
Boek 1: ook van toepassing in goederenrecht
Boek 5:
Boek 6: vanaf 1 jan pas
Boek 8:
→ gaan we zien
Bw vanaf 1/11/2020
● Inmiddels 10 boeken gepland
● Boek 1 algemene bepalingen (11 artikelen)
● Boek 5: Verbintenissen (270 artikelen)
○ Titel 2: contract is belangrijk & eenzijdige
Wanneer treden de nieuwe regels Boek 5 in werking?
● In werking: 1 januari 2023
○ Alleen voor rechtshandelingen (contracten)/rechtsfeiten nadien
■ contract wet voor die datum; oude recht is van toepassing
■ heb reflex dat we in volle transitie zitten
○ Niet als deze betrekking hebben op rechtshandelingen/feiten van voordien
■ Betaling in 2023 op grond van contract gesloten in 2022
■ Opzegging, vernietiging of ontbinding in 2023 van contract gesloten in 2022
■ Overeenkomst in 2022, en verlenging/vernieuwing in 2023
■ Kaderovereenkomst in 2022, en uitvoeringscontracten in 2023
= aanvullend recht, dus nieuw recht contractueel van toepassing verklaren?
● Kortom, oud en nieuw verbintenissenrecht nog vele jaren zij aan zij
Inhoud les 1
● Voorstelling van het opleidingsonderdeel
● Wat zullen we behandelen?
○ Algemeen contractenrecht
○ Algemeen regime van de verbintenis
○ Andere bronnen van verbintenissen, in het bijzonder de eenzijdige wilsuiting en
oneigenlijke contracten
■ quasi-contracten
○ Buitencontractuele aansprakelijkheid
○ Bewijsrecht
● Leerdoelen: verwachtingen
○ Grondige kennis van de basisregels van het Belgische verbintenissenrecht
○ Begrip en gebruik van vakgebonden juridische terminologie
○ Inzicht in de samenhang van de regels en een begrip van de maatschappelijke
relevantie ervan
○ Inzicht in de ontwikkelingen die het vakgebied heeft doorgemaakt in historisch
perspectief – dynamische karakter van het verbintenissenrecht
○ Leren werken met de relevante wetteksten
○ Zelfstandig oplossen van een eenvoudige casus uit het vakgebied (deel vh examen)
■ Bv. een kind heeft schade veroorzaakt, wie is verantwoordelijk?
● Aanbevolen insteek
○ Probeer steeds het volgende te kennen met betrekking tot een rechtsfiguur (waar
relevant):
→ Begrip – voorbeeld (+ relevante wetsbepaling)
→ Toepassingsvereisten
→ Rechtsgevolgen
→ Contractuele afwijking mogelijk?
● Aanduidingen en kruisverwijzingen in codex
○ Ongeschreven post-its (in gelijk welke kleur) zijn toegelaten
○ Aanduidingen in fluostift en onderlijning van teksten zijn toegelaten (minstens één
woord)
○ Kruisverwijzingen zijn toegelaten onder de volgende strikte vereisten:
■ een kruisverwijzing bestaat alleen uit volgende drie delen: (i) “cfr.” of “zie”,
(ii) het artikel (bv. “art. of artikel 10”) en (iii) officiële of verkorte benaming
van de wet (bv. “BW”).
■ het is verboden extra woorden aan de kruisverwijzing toe te voegen, zoals
bijvoorbeeld “contra”, “naar analogie”, “niet van toepassing”, “uitzondering”,
“belangrijk”, enz.
,Teasers: wat zullen we behandelen?
● Hoe een geldig contract sluiten?
● Hoe een contract bewijzen?
● Sancties bij een contractbreuk:
○ Huurder betaalt huurprijs niet
○ Aannemer voert werken niet of gebrekkig uit
○ Adviseur geeft gebrekkig advies (kan die daarvoor aansprakelijk zijn?)
○ …
● Quid bij een onduidelijk contract?
● Waarde van algemene voorwaarden bij een online aankoop?
● Beloning als iemand uw kat terugvindt: juridisch afdwingbaar?
○ = eenzijdige belofte
● Je stort geld naar verkeerde persoon: juridische grondslag om geld terug te vorderen?
○ Onverschuldigde betalen, aantal gevolgen: iemand doet een verkeerde storting (was
het niet verschuldigd aan die persoon); maakt een verbintenis tot restitutie (moet
terugbetalen)
● Stormschade: u laat een dakwerker het dak afdekken van uw buurman die in het ziekenhuis
ligt? Quid met de kosten?
○ Om verdere schade te vermijden, maar wie moet die kosten dan betalen? via
rechtsfiguur van de zaakwaarneming
● Iemand rijdt u omver met de wagen: wat met de schade?
○ buitencontractuele aansprakelijkheid; indien door het rode licht werd gereden
○ aansprakelijkheidsverzekering
● Kind veroorzaakt schade tijdens schoolactiviteit: kind, ouders en/of school aansprakelijk?
● Schade veroorzaakt door een loslopend paard, instortend gebouw, gebrekkig product: wie
aansprakelijk, wie moet die schade dragen?
● Onrechtmatige toekenning van een overheidsopdracht: overheid aansprakelijk?
○ Bv. bouw van schoolgebouw, maar gemeente volgt de regels niet van opdracht;
overheid heeft onrechtmatig gehandeld, bouwmannen maken vervolgens een fout →
wie is aansprakelijk?
○ Overheidsaansprakelijkheid
● Wat is een verbintenis?
Wat is een verbintenis?
Art. 5.1 BW:
“Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een schuldenaar,
indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen”
Belangrijke elementen:
→ Rechtsband
= een verhouding tussen twee personen
→ Schuldeiser (actiefzijde) en schuldenaar (passiefzijde)
→ Afdwingbaarheid van prestatie
Bv. Ik stel mij schuldenaar om 10k te betalen aan persoon, ik ben schuldenaar, die is
schuldeiser
,Voorwerp: iets geven, doen, niet-doen of garanderen
Bv. Niet-doen: confidentialiteit verbintenis; u verbindt zich eraan toe om bepaalde informatie
niet gaat vertellen (televisieprogramma’s)
Indien de informatie bekend wordt gemaakt, schadevergoeding
Soorten: inspannings-, resultaats- en garantie verbintenissen
● Inspanning: handelen als een normaal, voorzichtig persoon: bv een arts doet zn best maar kan
niet zekerheid geven dat die jou kan beteren
● Resultaatsverbintenis: ik ga morgen iem rechtvaardig
● Garantieverbintenis: in geval van overmacht kan je zelf ook aansprakelijk worden gesteld
Verbintenis - Schematisch
Bv. Koopcontract = wederkerig contract
Verkoper ←→ Koper
Koopprijs: SE ←→ SA
Levering goed: SA ←→ SE
een bepaalde partij kan schuldeiser zowel als schuldenaar zijn
Bv. ik verkoop mn tel voor 500 euro aan X, ik heb recht op koopprijs, X heeft
verbintenis om 500 euro te betalen aan mij (schuldenaar), ik ben schuldeiser
Bronnen van verbintenissen
koopcontract, daaruit komen bepaalde verbintenissen uit
Art 5.3. lid 1 BW:
“Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling, uit een oneigenlijk contract, uit de
buitencontractuele aansprakelijkheid of uit de wet”
Verbintenissen kunnen ontstaan uit verschillende bronnen:
→ Rechtshandeling: overeenkomst of eenzijdige rechtshandeling
→ Oneigen contract (bv. onverschuldigde betaling
→ Buitencontractuele aansprakelijkheid
→ Wet
Rechtmatig vertrouwen: geen autonome bron, maar wettelijke toepassingen (bv. schijnmandaat in
art. 1.8. §5 BW)
→ verbintenis is afdwingbaar, belangrijk kenmerk = civielrechtelijke verbintenis
>< Natuurlijke verbintenis
bv. verjaard geschil
verjaren na 10 jaar: ik moet 10k betalen maar de schuldeiser wacht 10 jaar en gaat dan
naar rechtbank om dat af te dwingen; rechtsvordering is na 10 jaar verjaard dus moet niet meer
betalen; stel na 12 jaar betaal ik het toch terug; in principe moest dat niet maar toch; dan geeft u
toe aan een natuurlijke verbintenis art. 2 van boek 5
Nog een voorbeeld natuurlijke verbintenis: twee mensen wonen samen maar niet getrouwd ; 1
persoon koopt al het eten etc, ze gaan uit elkaar; die ene zegt ik heb al die boodschappen betaald;
indien dat gewone uitgaven waren dan is dit niet compenseerbaar, niet teruggevorderd omdat het
wordt gezien als een natuurlijke verbintenis; solidariteit, natuurlijke plicht om samen boodschappen
te doen etc
, Art. 5.2. BW:
“De natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de uitvoering niet kan worden
afgedwongen. Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder
vergissing of dwang werd nagekomen. De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een
natuurlijke verbintenis doet een verbintenis ontstaan”
Verbintenissenrecht versus zakenrecht
verbint: aanspraak of rechtsverhouding tuss 2 personen
>< zakelijk: tuss een persoon en een zaak
→ bekijk dit een keer: in zakelijk recht kan het ook tuss 2 personen )vruchtgebruiker etc
● Juridisch kader
Juridisch kader
Boek 1: ook van toepassing in goederenrecht
Boek 5:
Boek 6: vanaf 1 jan pas
Boek 8:
→ gaan we zien
Bw vanaf 1/11/2020
● Inmiddels 10 boeken gepland
● Boek 1 algemene bepalingen (11 artikelen)
● Boek 5: Verbintenissen (270 artikelen)
○ Titel 2: contract is belangrijk & eenzijdige
Wanneer treden de nieuwe regels Boek 5 in werking?
● In werking: 1 januari 2023
○ Alleen voor rechtshandelingen (contracten)/rechtsfeiten nadien
■ contract wet voor die datum; oude recht is van toepassing
■ heb reflex dat we in volle transitie zitten
○ Niet als deze betrekking hebben op rechtshandelingen/feiten van voordien
■ Betaling in 2023 op grond van contract gesloten in 2022
■ Opzegging, vernietiging of ontbinding in 2023 van contract gesloten in 2022
■ Overeenkomst in 2022, en verlenging/vernieuwing in 2023
■ Kaderovereenkomst in 2022, en uitvoeringscontracten in 2023
= aanvullend recht, dus nieuw recht contractueel van toepassing verklaren?
● Kortom, oud en nieuw verbintenissenrecht nog vele jaren zij aan zij
