PSYCHOLOGIE
HS1: INLEIDING: GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHOLOGIE
Introductie
Namen, data en details niet kennen -> enkel in hoofdstuk over sociale
beïnvloeding !
Psychologie = Wetenschappelijke studie van menselijk gedrag en de interne
processen (bijv. mentale, emotie) die hieraan ten grondslag liggen
- Wetenschappelijk: methoden uit exact-wetenschappelijke disciplines, maar door
de complexiteit van gedrag is de theorie vaak minder goed volledig toetsbaar
- Methodologie, bijv. ‘werkloosheid en depressie’:
o Fase 1: observatie of beschrijving -> ik heb een idee door observatie of
theorie
o Fase 2: stellen van hypothesen -> bv. mensen die werkloos zijn voelen zich
nutteloos en dit kan leiden tot een depressie
o Fase 3: onderzoeksplan, bijv. beslissen type design en meetmethode ->
onderzoeksplan hangt af van je hypothese
o Fase 4: dataverzameling en –verwerking
o Fase 5: interpretatie en hypothesen voor verder onderzoek
- Gedrag: overt (waarneembaar) en covert (attitudes, emoties, opinies)
- Individueel gedrag: sociale context maar in eerder kleine kring
- Algemeen en specifiek gedrag: wetmatigheden, maar ook variatie
Geschiedenis van de algemene psychologie:
Slide 11&12 NIET KENNEN
Stadia van morele ontwikkelingen en toeschouwersgedrag bij cyberpesten
(voorbeeld):
Hedendaags:
biopsychosociaal
model
,Gaat uit van:
• Zowel aangeboren als aangeleerde invloeden
- Belang van genetica (tweelingstudies)
• Wisselwerking tussen lichaam en geest bv. als het buiten goed weer is zijn we
vrolijker
• Bestudeert objectief waarneembare, maar ook niet waarneembare processen
• Hoofdfocus blijft op objectieve meetmethoden, maar er is wel een hernieuwde
interesse voor technieken om minder bewuste processen te meten
- Bijv. impliciete (waarvan men zich niet bewust is) en expliciete cognities (die
men kan opnoemen als men hiernaar gevraagd wordt)
- Steeds meer assumptie dat er zowel een ‘automatisch’ pad is naar gedrag als
een ‘beredeneerd’ pad
Het belang van biologie
• Evolutie:
- Sommige genetische eigenschappen verhogen kans op
nakomelingen/overleving en worden doorgegeven over generaties
- Bv. Inprenting (de ganzen van Konrad Lorenz)
- Bv. Glimlach baby’s (zie ook ‘mimicry’ in latere lessen)
• Lichamelijke processen
- Hersenletsels (impulsiviteit, Alzheimer) -> remmen vallen weg, zeggen wat ze
denken
- Productie van hormonen (testosteron -> agressie)
- Weinig zonlicht -> neerslachtig
- Lichaamsbeweging -> goed humeur
Hedendaags: cognitieve processen
• Mensen leren constant <-> Behaviorisme: automatische S-R-connecties
- Het gedrag verandert op basis van vroegere ervaringen
- Mens en dier leren bepaalde handelingen uit te voeren omdat ze op basis van
kennis verwachten dat die tot een bevredigend resultaat zullen leiden (zie ook
operante conditionering)
Hedendaags: de mens als sociaal wezen
Mensen zoeken nabijheid op van anderen, in hun sociale groep
, WEIRD: veel bevindingen slechts van toepassing op 1 type beschaving bv.
mensen die rijk, blank en opgeleid zijn
Culturele verschillen:
- Individualisme versus collectivisme
- Hiërarchisch – egalitair (inkomensongelijkheid)
- Rolverdeling man-vrouw
Sociale psychologie
Sociale psychologie als instrument in andere discipline
VANAF HIER GOED KENNEN
Sociale psychologie (definitie Allport): studie naar hoe gedachten, gevoelens,
motivaties en gedrag van mensen worden beïnvloed door (vermoede)
aanwezigheid van anderen en hoe we zelf een invloed hebben op anderen
- Vooral onderwerpen uit dagelijkse leven: voorbeelden
o Wat is de impact van groepsgrootte en groepsdynamica bij de
o beraadslaging van een jury in rechtbank?
o Van waaruit ontstaan discriminatie en vooroordelen bij een individu?
o Hoe kiezen mensen een partner? (H8)
o Waarom kan je de impact van ‘fake news’ niet makkelijk ongedaan
maken?
Hoe verschilt sociale psychologie van sociologie?
• Sociale psychologie verschilt van sociologie naar:
- Focus:
o Sociologie ruimere focus op maatschappij -> psychologie meer op individu
- Methode
o In sociale psychologie vaker experimenteel onderzoek bij het individu en in
kleine groep; in sociologie vaker gebruik makend van grootschalig
bevolkingsonderzoek of volkstellingen
- Voorbeeld ervaren sociale steun (psychologie) – sociaal kapitaal (sociologie) ->
wat zijn de hulpbronnen die je hebt in je omgeving die voor een sociale boost
zorgen
Voorbeelden op dia 21-24
Beïnvloeding door reacties van andere
Filmpje Reagan dia 25 -> heeft hij gewonnen omdat hij grappig was en het
publiek mee kreeg?
, Een ‘Laugh-track’ kunnen ons misleiden -> je wordt gestimuleerd om iets grappig
te vinden
Debat 2012 -> het publiek mocht geen commentaar geven, lachen, klappen,…
Belangrijke fasen in geschiedenis van sociale psychologie
• Jaren van bevestiging (1936-1960)
- Onder invloed van beurscrash (progressief, aandacht voor maatschappelijke
problemen) en WOII -> mensen die mee hielpen met holocaust waren niet
allemaal psychopaten maar werden beïnvloedt door een psychopaat
- Kurt Lewin: gedrag wordt bepaald door hoe we wereld zien en interpreteren;
afhankelijk van persoon en omgeving; sociale psychologie om maatschappelijke
problemen op te lossen
• Groei en debat (1960-1975)
- Teleurstellend in oplossen maatschappelijke problemen
- Labo experimenten
- Ethiek? -> veel experimenten waren niet ethisch bv. schokken geven aan
andere mensen , negeren van kinderen
- Gedomineerd door (blanke) mannelijke onderzoekers
• Methodologische en inhoudelijk pluralisme (1975-heden)
- Emotie en cognitie
- Pluralisme, internationalisering -> meerdere culturen bekeken niet enkel weird
groups
- Variaties op methodologisch vlak (niet enkel labo)
- NU: uitbreiding o.a. Internet, multicultureel onderzoek, open science
PSYCHOLOGIE
HS2: ONDERZOEKSMETHODEN
Waarom leren over onderzoeksmethode?
• Ontwikkelen van een kritische blik -> klopt dit? Is het logisch?
HS1: INLEIDING: GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHOLOGIE
Introductie
Namen, data en details niet kennen -> enkel in hoofdstuk over sociale
beïnvloeding !
Psychologie = Wetenschappelijke studie van menselijk gedrag en de interne
processen (bijv. mentale, emotie) die hieraan ten grondslag liggen
- Wetenschappelijk: methoden uit exact-wetenschappelijke disciplines, maar door
de complexiteit van gedrag is de theorie vaak minder goed volledig toetsbaar
- Methodologie, bijv. ‘werkloosheid en depressie’:
o Fase 1: observatie of beschrijving -> ik heb een idee door observatie of
theorie
o Fase 2: stellen van hypothesen -> bv. mensen die werkloos zijn voelen zich
nutteloos en dit kan leiden tot een depressie
o Fase 3: onderzoeksplan, bijv. beslissen type design en meetmethode ->
onderzoeksplan hangt af van je hypothese
o Fase 4: dataverzameling en –verwerking
o Fase 5: interpretatie en hypothesen voor verder onderzoek
- Gedrag: overt (waarneembaar) en covert (attitudes, emoties, opinies)
- Individueel gedrag: sociale context maar in eerder kleine kring
- Algemeen en specifiek gedrag: wetmatigheden, maar ook variatie
Geschiedenis van de algemene psychologie:
Slide 11&12 NIET KENNEN
Stadia van morele ontwikkelingen en toeschouwersgedrag bij cyberpesten
(voorbeeld):
Hedendaags:
biopsychosociaal
model
,Gaat uit van:
• Zowel aangeboren als aangeleerde invloeden
- Belang van genetica (tweelingstudies)
• Wisselwerking tussen lichaam en geest bv. als het buiten goed weer is zijn we
vrolijker
• Bestudeert objectief waarneembare, maar ook niet waarneembare processen
• Hoofdfocus blijft op objectieve meetmethoden, maar er is wel een hernieuwde
interesse voor technieken om minder bewuste processen te meten
- Bijv. impliciete (waarvan men zich niet bewust is) en expliciete cognities (die
men kan opnoemen als men hiernaar gevraagd wordt)
- Steeds meer assumptie dat er zowel een ‘automatisch’ pad is naar gedrag als
een ‘beredeneerd’ pad
Het belang van biologie
• Evolutie:
- Sommige genetische eigenschappen verhogen kans op
nakomelingen/overleving en worden doorgegeven over generaties
- Bv. Inprenting (de ganzen van Konrad Lorenz)
- Bv. Glimlach baby’s (zie ook ‘mimicry’ in latere lessen)
• Lichamelijke processen
- Hersenletsels (impulsiviteit, Alzheimer) -> remmen vallen weg, zeggen wat ze
denken
- Productie van hormonen (testosteron -> agressie)
- Weinig zonlicht -> neerslachtig
- Lichaamsbeweging -> goed humeur
Hedendaags: cognitieve processen
• Mensen leren constant <-> Behaviorisme: automatische S-R-connecties
- Het gedrag verandert op basis van vroegere ervaringen
- Mens en dier leren bepaalde handelingen uit te voeren omdat ze op basis van
kennis verwachten dat die tot een bevredigend resultaat zullen leiden (zie ook
operante conditionering)
Hedendaags: de mens als sociaal wezen
Mensen zoeken nabijheid op van anderen, in hun sociale groep
, WEIRD: veel bevindingen slechts van toepassing op 1 type beschaving bv.
mensen die rijk, blank en opgeleid zijn
Culturele verschillen:
- Individualisme versus collectivisme
- Hiërarchisch – egalitair (inkomensongelijkheid)
- Rolverdeling man-vrouw
Sociale psychologie
Sociale psychologie als instrument in andere discipline
VANAF HIER GOED KENNEN
Sociale psychologie (definitie Allport): studie naar hoe gedachten, gevoelens,
motivaties en gedrag van mensen worden beïnvloed door (vermoede)
aanwezigheid van anderen en hoe we zelf een invloed hebben op anderen
- Vooral onderwerpen uit dagelijkse leven: voorbeelden
o Wat is de impact van groepsgrootte en groepsdynamica bij de
o beraadslaging van een jury in rechtbank?
o Van waaruit ontstaan discriminatie en vooroordelen bij een individu?
o Hoe kiezen mensen een partner? (H8)
o Waarom kan je de impact van ‘fake news’ niet makkelijk ongedaan
maken?
Hoe verschilt sociale psychologie van sociologie?
• Sociale psychologie verschilt van sociologie naar:
- Focus:
o Sociologie ruimere focus op maatschappij -> psychologie meer op individu
- Methode
o In sociale psychologie vaker experimenteel onderzoek bij het individu en in
kleine groep; in sociologie vaker gebruik makend van grootschalig
bevolkingsonderzoek of volkstellingen
- Voorbeeld ervaren sociale steun (psychologie) – sociaal kapitaal (sociologie) ->
wat zijn de hulpbronnen die je hebt in je omgeving die voor een sociale boost
zorgen
Voorbeelden op dia 21-24
Beïnvloeding door reacties van andere
Filmpje Reagan dia 25 -> heeft hij gewonnen omdat hij grappig was en het
publiek mee kreeg?
, Een ‘Laugh-track’ kunnen ons misleiden -> je wordt gestimuleerd om iets grappig
te vinden
Debat 2012 -> het publiek mocht geen commentaar geven, lachen, klappen,…
Belangrijke fasen in geschiedenis van sociale psychologie
• Jaren van bevestiging (1936-1960)
- Onder invloed van beurscrash (progressief, aandacht voor maatschappelijke
problemen) en WOII -> mensen die mee hielpen met holocaust waren niet
allemaal psychopaten maar werden beïnvloedt door een psychopaat
- Kurt Lewin: gedrag wordt bepaald door hoe we wereld zien en interpreteren;
afhankelijk van persoon en omgeving; sociale psychologie om maatschappelijke
problemen op te lossen
• Groei en debat (1960-1975)
- Teleurstellend in oplossen maatschappelijke problemen
- Labo experimenten
- Ethiek? -> veel experimenten waren niet ethisch bv. schokken geven aan
andere mensen , negeren van kinderen
- Gedomineerd door (blanke) mannelijke onderzoekers
• Methodologische en inhoudelijk pluralisme (1975-heden)
- Emotie en cognitie
- Pluralisme, internationalisering -> meerdere culturen bekeken niet enkel weird
groups
- Variaties op methodologisch vlak (niet enkel labo)
- NU: uitbreiding o.a. Internet, multicultureel onderzoek, open science
PSYCHOLOGIE
HS2: ONDERZOEKSMETHODEN
Waarom leren over onderzoeksmethode?
• Ontwikkelen van een kritische blik -> klopt dit? Is het logisch?
