H18: Stress, Coping, Adjustment & Health
1. Health Psychology & Gedrag
Veel ziekten zijn deels gedrag-gerelateerd (bijv. roken, overgewicht).
Gezondheidspsychologie onderzoekt hoe geest en lichaam elkaar
beïnvloeden.
Stress is hierbij een belangrijke factor; mensen verschillen in hoe ze
ermee omgaan.
2. Modellen over Persoonlijkheid en Ziekte
Beschrijving
Model
Persoonlijkheid beïnvloedt de copingstijl die iemand
hanteert bij objectieve (werkelijke) gebeurtenissen. De
Interactional
manier van coping bepaalt vervolgens de kans op het
Model
ontwikkelen van ziekte. Dit model kijkt vooral naar de
interactie tussen persoon en omgeving.
Persoonlijkheid beïnvloedt hoe iemand gebeurtenissen
interpreteert (cognitieve appraisal). Deze interpretatie
Transactional
bepaalt de mate van ervaren stress. Stress ontstaat dus
Model
door de beoordeling van gebeurtenissen, en
persoonlijkheid speelt daarin een cruciale rol.
Persoonlijkheid leidt tot bepaalde (on)gezonde
Health
gedragingen, zoals roken, eten, sporten, etc. Deze
Behavior
gedragingen beïnvloeden de gezondheid en daarmee de
Model
kans op ziekte.
Biologische factoren bepalen zowel de persoonlijkheid als
Predispositio de vatbaarheid voor ziekte. Er is dus een onderliggende
n Model biologische basis die beide beïnvloedt, waardoor
persoonlijkheid en ziekte samenhangen.
Persoonlijkheid beïnvloedt hoe mensen ziekte ervaren,
Illness
aandacht geven aan symptomen, hoe ze deze labelen en
Behavior
welk gedrag ze vertonen bij ziekte (zoals hulp zoeken). Dit
Model
model richt zich op de subjectieve kant van ziekte.
, Voorbeelden
Interactional Model: Iemand met een optimistische persoonlijkheid
gebruikt probleemgerichte coping bij stress, waardoor die minder kans
heeft op een burn-out.
Transactional Model: Een perfectionist interpreteert een kritiek op het
werk als falen (negatieve appraisal) en ervaart daardoor hoge stress, wat
kan leiden tot gezondheidsproblemen.
Health Behavior Model: Een impulsief persoon rookt vaker en eet
ongezonder, wat leidt tot een grotere kans op hart- en vaatziekten.
Predisposition Model: Iemand met een genetische aanleg voor
angststoornissen heeft ook een persoonlijkheid die snel nerveus is,
waardoor de kans op stress gerelateerde klachten groter is.
Illness Behavior Model: Een hypochondrische persoonlijkheid is zeer
alert op lichamelijke symptomen en zoekt snel medische hulp, ook bij
lichte klachten.
3. Stress en Stressors
Kenmerken van stressors:
Intensiteit: gevoel van overspoeld worden
Conflict: innerlijke tegenstrijdige verlangens
Oncontroleerbaarheid: geen controle over de gebeurtenis
General Adaptation Syndrome (GAS)
1. Alarmfase – fight-or-flight response
2. Weerstandsfase – lichaam verzet zich actief tegen stress
3. Uitputtingsfase – weerstand uitgeput, immuunsysteem zwak
Typen stress:
- Acute stress – plotselinge eisen, korte termijn
1. Health Psychology & Gedrag
Veel ziekten zijn deels gedrag-gerelateerd (bijv. roken, overgewicht).
Gezondheidspsychologie onderzoekt hoe geest en lichaam elkaar
beïnvloeden.
Stress is hierbij een belangrijke factor; mensen verschillen in hoe ze
ermee omgaan.
2. Modellen over Persoonlijkheid en Ziekte
Beschrijving
Model
Persoonlijkheid beïnvloedt de copingstijl die iemand
hanteert bij objectieve (werkelijke) gebeurtenissen. De
Interactional
manier van coping bepaalt vervolgens de kans op het
Model
ontwikkelen van ziekte. Dit model kijkt vooral naar de
interactie tussen persoon en omgeving.
Persoonlijkheid beïnvloedt hoe iemand gebeurtenissen
interpreteert (cognitieve appraisal). Deze interpretatie
Transactional
bepaalt de mate van ervaren stress. Stress ontstaat dus
Model
door de beoordeling van gebeurtenissen, en
persoonlijkheid speelt daarin een cruciale rol.
Persoonlijkheid leidt tot bepaalde (on)gezonde
Health
gedragingen, zoals roken, eten, sporten, etc. Deze
Behavior
gedragingen beïnvloeden de gezondheid en daarmee de
Model
kans op ziekte.
Biologische factoren bepalen zowel de persoonlijkheid als
Predispositio de vatbaarheid voor ziekte. Er is dus een onderliggende
n Model biologische basis die beide beïnvloedt, waardoor
persoonlijkheid en ziekte samenhangen.
Persoonlijkheid beïnvloedt hoe mensen ziekte ervaren,
Illness
aandacht geven aan symptomen, hoe ze deze labelen en
Behavior
welk gedrag ze vertonen bij ziekte (zoals hulp zoeken). Dit
Model
model richt zich op de subjectieve kant van ziekte.
, Voorbeelden
Interactional Model: Iemand met een optimistische persoonlijkheid
gebruikt probleemgerichte coping bij stress, waardoor die minder kans
heeft op een burn-out.
Transactional Model: Een perfectionist interpreteert een kritiek op het
werk als falen (negatieve appraisal) en ervaart daardoor hoge stress, wat
kan leiden tot gezondheidsproblemen.
Health Behavior Model: Een impulsief persoon rookt vaker en eet
ongezonder, wat leidt tot een grotere kans op hart- en vaatziekten.
Predisposition Model: Iemand met een genetische aanleg voor
angststoornissen heeft ook een persoonlijkheid die snel nerveus is,
waardoor de kans op stress gerelateerde klachten groter is.
Illness Behavior Model: Een hypochondrische persoonlijkheid is zeer
alert op lichamelijke symptomen en zoekt snel medische hulp, ook bij
lichte klachten.
3. Stress en Stressors
Kenmerken van stressors:
Intensiteit: gevoel van overspoeld worden
Conflict: innerlijke tegenstrijdige verlangens
Oncontroleerbaarheid: geen controle over de gebeurtenis
General Adaptation Syndrome (GAS)
1. Alarmfase – fight-or-flight response
2. Weerstandsfase – lichaam verzet zich actief tegen stress
3. Uitputtingsfase – weerstand uitgeput, immuunsysteem zwak
Typen stress:
- Acute stress – plotselinge eisen, korte termijn
