samenvatting DeVlieger

NIER EN URINEWEGEN
Fysiologie van de nier – De Vlieger

1. Organisatie van het urinair systeem

Wat doen de nieren ?
3 functies
 Verwijderen metabole producten en toxines uit bloed
 Homeostatische rol: volume-status, elektrolytenbalans, zuur-base
 Endocrien: erythrogenese (aanmaak RBC), calcium metabolisme, bloeddruk en bloed flow

De bloedvoorziening van de nier
 Ligging: 12e rib tot 3e lumbale wervel
 Bloedvoorziening: 20% van de cardiale output
 Einddoel: nefronen (15% juxta-medullaire & 85% oppervlakkige) – hoge bloed flow nodig
voor ultrafiltraat




Het nefron
 Glomerulus (glomulaire capillairen, mesangium (intra- en extraglomerulair), ruimte en kapsel
van Bowman)
 Tubuli (proximale tubulus, lis van Henle, distale tubuli, connectie, verzamelbuisjes)

Functie van de verschillende delen van het nefron
Glomerulus
 Vormt ultrafiltraat van het plasma (primair urine): samenstelling afhankelijk van de
ultrafiltratie coëfficient en Starling forces
 Tubulus bewerkt primair urine
 Proximale tubulus
- Reabsorptie van water en opgeloste stoffen
- Zuur-base: reabsorptie van HCO3-, secretie NH4+
- Secretie organische anionen en kationen
 Lis van henle
- Reabsorptie van NaCl
- Opbouw hypertoniciteit in medulla: nodig voor concentreren (dilueren) van urine
- Secretie van Tamm-horsfall glycoproteïne
 Distale tubulus en verzamelbuisjes
- ‘fine tuning’ van zout en water excretie afhankelijke van status lichaam

, - Waterheropname of -secretie obv van de medullaire hypertoniciteit opgebouwd in de
lis van Henle

Anatomie – histologie
 Glomerulus
 Vaatwand: glycocalyx en gefenestreerd endotheel
 Basale membraan: 3 lagen, negatief geladen, houdt intermediaire en grote moleculen
tegen
 Viscerale epitheelwand: podocyten met slit porieën, negatief geladen
 Tubulus
 Proximale tubulus: complexe cellen met veel organellen, brush border (proximale cellen
nemen water op)
- Proximale kronkelbuis (PCT) : segment 1 en deel segment 2
- Proximale rechte tubulus (PST): deel segment 2 en segment 3
= verschillende transporters in de verschillende segmenten
 Lis van Henle
- Dunne dalende lis van Henle (tDLH): weinig complexe cellen
- Dunne stijgende lis van Henle (tALH): weinig complexe cellen
- Dikke stijgende lis van Helne (TAL): complexe cellen, veel organellen (veel energie
aanmaken voor actief transport (heropname) van NaCl
 Classic distal tubule
- Distale kronkelbuis (DT): cellen zoals TAL
- Connecting tubule (CNT): connecting tubule cells en intercalated cells
- Initial collecting duct (ICT): intercalated cells en principal cells
- Cortical collecting tubule (CCT)
- Medullary collecting duct (MCD): outer medulla collecting duct (OMCD) en inner
collecting duct (MCD)
= doorlaatbaarheid neemt af naar distaal toe: proximaal zullen juncties tussen cellen losser
zijn zodat er makkelijker heropgenomen kan worden

Feedbacksysteem: juxtaglomerulair apparaat
= opgebouwd uit macula densa (cellen op einde van de lus van Henle)

 Lokaal: tubuloglomerulaire feedback
 Hoger aan NaCl en vocht aan macula densa (NKCC2 symporter): constrictie van afferente
arteriool met daling van GFR (geeft aan hoeveel bloed de nieren per minuut kunnen
filteren/zuiveren)
 Systemisch: renine release
 Daling van druk in nierarterie
 Activatie van baroreceptoren in afferente arteriool: vrijzetting van renine (bij daling RBC)
uit granulaire cellen (cellen van Ruyter)
 Angiotensinogeen – angiotensine I – angiotensine II: systemische vasoconstrictie en
aanmaak aldosterone

Endocriene functie
Nier is endocrien orgaan
 Renine: vrijgezet door granulaire cellen van het juxtaglomerulair apparaat
 25-OH-vitamine D: wordt omgezet naar 1,25-(OH)2-vitamine D in proximale tubulus cellen
 Erythropoietine: wordt vrijgezet door fibroblast-like cellen in de cortex en outer medulla
 Prostaglandines
 Kinines

, Renale klaring
Virtueel: hoeveelheid plasma waaruit stof volledig verwijderd werd: veneuze concentratie = 0
= netto resultaat van glomerulaire filtratie, tubulaire reabsorptie en secretie (zie slides)

 Inuline (glomerulaire filtratie) : lichaamsvreemd, vrij gefilterd, geen reabsorptie, geen secretie,
geen metabolisme/synthese


 Para-amino-hippuurzuur (renale plasma flow) : lichaamsvreemd, vrij gefilterd, geen
reabsorptie, geen metabolisme/synthese, volledige secretie, veneuze concentratie = 0



De filtratiefractie
= percentage gefilterd plasma van totale plasma (normaal 15-20%)

 Hoog filtratiefractie: meer plasma gefilterd tov totale hoeveelheid + gevolg: hogere
concentratie van eiwitten in efferente vaten
 Laag filtratiefractie: minder plasma gefilterd tov totale hoeveelheid + gevolg: lagere
concentratie van eiwitten in efferente vaten

2. Glomerulaire filtratie en renale bloedflow

Glomerulaire filtratie
 Glomerulus vormt ultrafiltraat van plasma = primaire urine
 Geen bloedcellen (blijven achter in de capillairen)
 Weinig plasma eiwitten en andere grote moleculen: GBM negatief geladen (negatief
geladen eiwitten worden beter tegengehouden)
 Kleine moleculen: concentratie in ultrafiltraat = concentratie plasma
 GFR (glomerular filtration rate) is groot
 125 ml/min = 180l/dag bij gemiddelde man
 110 ml/min = 158l/dag bij gemiddelde vrouw
= nodig om acute toxische load te verwijderen en steady-state plasmaconcentratie laag te
houden (!hoge renale flow)


 Inuline klaring: glomerulaire merker
 Volledige filtratie over GBM, geen reabsorptie, geen secretie, geen metabolisatie
 Nadeel: exogene toediening vereist via continu infuus + moeilijke meting
 125I-iothalamaat, 51Cr-ethyleendiaminetetraacetaat
 Nadeel: exogene toediening vereist, variabele eiwitbinding, verlies of verval van labeling
 Creatinine klaring
 Endogene substantie: geen externe toediening nodig
- Volledige filtratie over GBM, geen reabsorptie
- Wel variabele secretie: overschatting GFR
 Bron creatinine = creatine fosfaat, afkomstig van
spieren
- Productie 20-25 mg/kg/d bij gemiddelde man
- 15-20 bij gemiddelde vrouw
 Voorwaarden voor gebruik creatinine klaring
- Steady-state vereist: minder bruikbaar bij acute
veranderingen in nierfunctie
- 24 uurs urinecollectie nodig