PROFESSIONALISERING EN ETHISCHE
ASPECTEN
Ten geleide......................................................................................................................... 4
Een deontologisch perspectief.........................................................................................4
Deontologie als deel van een beroepsethiek...................................................................5
Technische en normatieve professionaliteit........................................................................5
Het goede doen (integer handelen).................................................................................6
Moraal: Hoe weten we wat goed is?..............................................................................6
…en wie bepaalt dat?................................................................................................ 7
Wie bepaalt dan het goede?......................................................................................7
Normatieve ethiek........................................................................................................... 7
consequentialisme VS. deontologie..............................................................................7
de verwisselbaarheidsgedachte (pgn 28).....................................................................8
De rechtvaardigheidstheorieën.......................................................................................8
Consequentialisme....................................................................................................... 9
Deontologie.................................................................................................................. 9
kiezen is verliezen........................................................................................................ 9
Consequentialisme en deontolologie: een verhaal van ‘worden’ en ‘zijn’...................10
Het goede of het juiste doen?.....................................................................................11
Synthese: teleologie...................................................................................................... 12
Deugdenethiek of teleologische als synthese (en derde model).................................13
Deugdenethiek (zorgethiek)....................................................................................14
Wat hebben we geleerd?............................................................................................ 14
Relativisme als bedreiging voor de ethiek..................................................................14
communicatieve rationaliteit (Habermas)...................................................................16
Deel 1- Privacy.................................................................................................................. 17
deontologie.................................................................................................................... 17
ethiek............................................................................................................................ 17
omgaan met vertrouwelijke gegevens...........................................................................17
privacy: alom bekend, weinig bemind?.............................................................................17
‘The Right to be let alone’.............................................................................................. 18
Privacy als fundamentele vrijheid...............................................................................18
Negatieve en positieve vrijheid...............................................................................19
privacy: sturing.................................................................................................... 19
Grenzen aan vrijheid............................................................................................... 20
Privacy als mensenrecht en grondrecht.....................................................................21
1
, Privacy: much ado about nothing?.................................................................................25
Relativering van privacy............................................................................................. 25
‘Ik heb niet te verbergen, want ik doe niets verkeerd’............................................25
Wat zijn ze met mijn gegevens?..............................................................................26
Het tijdperk van Big Data........................................................................................... 27
De data-economie als uitdaging voor privacy..........................................................27
Persoonsgegevens als het nieuwe goud..................................................................28
Juridisch kader rond gegevensverwerking.....................................................................28
De GDPR als nieuwe impuls voor privacybescherming...............................................28
Beginselen van gegevensverwerking.........................................................................30
1ste beginsel:............................................................................................................ 30
2de beginsel:............................................................................................................ 32
3de beginsel:............................................................................................................ 32
4de beginsel:............................................................................................................ 32
5de beginsel:............................................................................................................ 32
6de beginsel:............................................................................................................ 33
rechten en plichten..................................................................................................... 33
Principieel verwerkingsverbod....................................................................................34
Geïnformeerde toestemming......................................................................................35
privacy in de media................................................................................................. 36
Handelings-en wilsbekwaam......................................................................................38
Grenzen aan autonomie.......................................................................................... 39
Andere onderbouwde wetten.....................................................................................40
Beeldmateriaal: het recht op afbeelding.................................................................40
(Bewakings)camerawetgeving.................................................................................41
Het toezichtskapitalisme als bedreiging voor privacy....................................................43
Het einde van privacy?............................................................................................... 43
‘The hiding strategy’............................................................................................... 44
De data-economie als onvermijdelijk en noodzakelijk voor vooruitgang.................44
Het toezichtskapitalisme............................................................................................ 44
Bewustwording van toezichtskapitalisme................................................................45
De GDPR als tegenwicht tegen het toezichtskapitalisme?.......................................45
De impact van toezichtkapitalisme en digitale profilering..........................................46
‘Taking back control’..................................................................................................... 47
Deel 2 – Discretieplicht, ambtsgeheim en beroepsgeheim:..............................................48
spreken is zilver, zwijgen is goud......................................................................................48
Discretieplicht en ambtsgeheim....................................................................................48
Juridisch kader............................................................................................................ 48
2
, Spreekplicht............................................................................................................ 49
Gevolgen van een schending..................................................................................50
Discretie als deugd voor sociaal-agogisch werkers........................................................50
De noodzaak voor een discretionaire ruimte..............................................................51
Beroepsgeheim: zwijgplicht als basis voor vertrouwen..................................................52
‘Alle (…) personen die kennis dragen van geheimen die hun zijn toevertrouwd’........53
Toevertrouwende geheimen....................................................................................54
‘… uit hoofde van beroep’.......................................................................................... 54
De maatschappelijke relevantie van beroepsgeheim..............................................55
‘Uit het hoofde van staat’........................................................................................... 55
‘…En deze [geheimen] bekendmaken.. worden gestraft..’.........................................56
Een absolute interpretatie van het beroepsgeheim....................................................57
Discretieplicht en/of beroepsgeheim?.........................................................................59
Discretieplicht en/of beroepsgeheim: 4 scenario’s..................................................59
Wettelijke uitzonderingen op het beroepsgeheim..........................................................60
Zwijgrecht/ spreekrecht.............................................................................................. 61
Getuigenis in rechte (artikel 458 SW.).....................................................................61
spreekrecht................................................................................................................ 62
noodtoestand.......................................................................................................... 62
Artikel 458bis SW.................................................................................................... 63
Artikel 458ter SW.................................................................................................... 64
Artikel 458quater SW.............................................................................................. 66
spreekplicht................................................................................................................ 67
Ambtelijke en private aangifteplicht (artikel 29 en 30 SV.)......................................67
Terroristische misdrijven (artikel 46bis/ 1 SV).........................................................67
Schuldig hulpverzuim (artikel 422bis).....................................................................68
Andere uitzonderingen op de geheimhoudingsplicht..................................................68
Spreekplichten verbonden aan een functie of organisatie.......................................68
Toestemming van de cliënt.....................................................................................69
Functionele invullingen van het beroepsgeheim bij samenwerking...............................69
Samenwerking als realiteit......................................................................................... 69
Gedeeld beroepsgeheim............................................................................................. 70
Gezamenlijk beroepsgeheim......................................................................................70
Toestemming van de cliënt.....................................................................................72
belang van transparantie............................................................................................ 72
Epiloog Het belang van een beroeps-ethiek......................................................................73
Een beroepsethisch kompas (epiloog)........................................................................73
3
, TEN GELEIDE
De waarde ‘vertrouwen’ = essentieel voor sociaal-agogische professionals + fundament
hulpverlening.
Pas vanuit een gedeeld verhaal knn cliënten & sociaal-agogische professionals samen op
weg gaan.
Vertrouwen & vertrouwelijkheid vragen ook respect voor privacy. Privacy =>
mensenrecht, grondrecht, fundamenteel vr onze vrijheid.
Keuze om focus te leggen op vertrouwen heeft versch. redenen:
1. Toename in dossiervorming
a. Nog nooit zoveel geregistreerd geweest
b. Nog nooit zo makkelijk geweest om gegevens te delen
2. Ons huidige tijdbestek
a. We leven in een voortdurende staat van openbaarheid
EEN DEONTOLOGISCH PERSPECTIEF
Kern van dit hoofdstuk = deontologische beschouwing over privacy, discretie &
beroepsgeheim
Professionals vallen onder een minder dwingende, maar toch richtinggevende
(contractuele) discretieplicht die garandeert dat vertrouwelijk informatie binnen een org.
blijft.
‘letter van de wet’
‘geest’ van de wet
o Het ‘waarom’ van bep. norm of regel
Deontologische invalshoek => biedt kader voor hoe we zouden moeten handelen
Sociaal-agogische professional = belangrijk wet & regelgeving te kennen & tegelijk
bewust te zijn v/h normerende karakter v/h beroep
Deontologie vanuit de normatieve ethiek = 1 manier om morele problemen te benaderen
1zijdig vasthouden & kijken vanuit deontologisch perspectief = risico om ‘moraliserend’
te zijn
Moraliserend = je bent erop uit om de regels & maatstaven ook aan anderen op te leggen
‘De wet is de wet’
Codes & wetten moeten beschouwd worden als tijdelijke, contextuele morele
consensus
Wetten => gelijkheid nastreven
=> realiteit: wetten & regels soms onrechtvaardig zijn, vaak vr meest
kwetsbare groepen in SL
Wetten = algemeen geformuleerd & moeten steeds vertaald w. binnen concrete
contexten
We moeten ons steeds de vraag stellen: “Wat is het goede, in dit geval, op dit moment,
bij deze cliënt?”
4
ASPECTEN
Ten geleide......................................................................................................................... 4
Een deontologisch perspectief.........................................................................................4
Deontologie als deel van een beroepsethiek...................................................................5
Technische en normatieve professionaliteit........................................................................5
Het goede doen (integer handelen).................................................................................6
Moraal: Hoe weten we wat goed is?..............................................................................6
…en wie bepaalt dat?................................................................................................ 7
Wie bepaalt dan het goede?......................................................................................7
Normatieve ethiek........................................................................................................... 7
consequentialisme VS. deontologie..............................................................................7
de verwisselbaarheidsgedachte (pgn 28).....................................................................8
De rechtvaardigheidstheorieën.......................................................................................8
Consequentialisme....................................................................................................... 9
Deontologie.................................................................................................................. 9
kiezen is verliezen........................................................................................................ 9
Consequentialisme en deontolologie: een verhaal van ‘worden’ en ‘zijn’...................10
Het goede of het juiste doen?.....................................................................................11
Synthese: teleologie...................................................................................................... 12
Deugdenethiek of teleologische als synthese (en derde model).................................13
Deugdenethiek (zorgethiek)....................................................................................14
Wat hebben we geleerd?............................................................................................ 14
Relativisme als bedreiging voor de ethiek..................................................................14
communicatieve rationaliteit (Habermas)...................................................................16
Deel 1- Privacy.................................................................................................................. 17
deontologie.................................................................................................................... 17
ethiek............................................................................................................................ 17
omgaan met vertrouwelijke gegevens...........................................................................17
privacy: alom bekend, weinig bemind?.............................................................................17
‘The Right to be let alone’.............................................................................................. 18
Privacy als fundamentele vrijheid...............................................................................18
Negatieve en positieve vrijheid...............................................................................19
privacy: sturing.................................................................................................... 19
Grenzen aan vrijheid............................................................................................... 20
Privacy als mensenrecht en grondrecht.....................................................................21
1
, Privacy: much ado about nothing?.................................................................................25
Relativering van privacy............................................................................................. 25
‘Ik heb niet te verbergen, want ik doe niets verkeerd’............................................25
Wat zijn ze met mijn gegevens?..............................................................................26
Het tijdperk van Big Data........................................................................................... 27
De data-economie als uitdaging voor privacy..........................................................27
Persoonsgegevens als het nieuwe goud..................................................................28
Juridisch kader rond gegevensverwerking.....................................................................28
De GDPR als nieuwe impuls voor privacybescherming...............................................28
Beginselen van gegevensverwerking.........................................................................30
1ste beginsel:............................................................................................................ 30
2de beginsel:............................................................................................................ 32
3de beginsel:............................................................................................................ 32
4de beginsel:............................................................................................................ 32
5de beginsel:............................................................................................................ 32
6de beginsel:............................................................................................................ 33
rechten en plichten..................................................................................................... 33
Principieel verwerkingsverbod....................................................................................34
Geïnformeerde toestemming......................................................................................35
privacy in de media................................................................................................. 36
Handelings-en wilsbekwaam......................................................................................38
Grenzen aan autonomie.......................................................................................... 39
Andere onderbouwde wetten.....................................................................................40
Beeldmateriaal: het recht op afbeelding.................................................................40
(Bewakings)camerawetgeving.................................................................................41
Het toezichtskapitalisme als bedreiging voor privacy....................................................43
Het einde van privacy?............................................................................................... 43
‘The hiding strategy’............................................................................................... 44
De data-economie als onvermijdelijk en noodzakelijk voor vooruitgang.................44
Het toezichtskapitalisme............................................................................................ 44
Bewustwording van toezichtskapitalisme................................................................45
De GDPR als tegenwicht tegen het toezichtskapitalisme?.......................................45
De impact van toezichtkapitalisme en digitale profilering..........................................46
‘Taking back control’..................................................................................................... 47
Deel 2 – Discretieplicht, ambtsgeheim en beroepsgeheim:..............................................48
spreken is zilver, zwijgen is goud......................................................................................48
Discretieplicht en ambtsgeheim....................................................................................48
Juridisch kader............................................................................................................ 48
2
, Spreekplicht............................................................................................................ 49
Gevolgen van een schending..................................................................................50
Discretie als deugd voor sociaal-agogisch werkers........................................................50
De noodzaak voor een discretionaire ruimte..............................................................51
Beroepsgeheim: zwijgplicht als basis voor vertrouwen..................................................52
‘Alle (…) personen die kennis dragen van geheimen die hun zijn toevertrouwd’........53
Toevertrouwende geheimen....................................................................................54
‘… uit hoofde van beroep’.......................................................................................... 54
De maatschappelijke relevantie van beroepsgeheim..............................................55
‘Uit het hoofde van staat’........................................................................................... 55
‘…En deze [geheimen] bekendmaken.. worden gestraft..’.........................................56
Een absolute interpretatie van het beroepsgeheim....................................................57
Discretieplicht en/of beroepsgeheim?.........................................................................59
Discretieplicht en/of beroepsgeheim: 4 scenario’s..................................................59
Wettelijke uitzonderingen op het beroepsgeheim..........................................................60
Zwijgrecht/ spreekrecht.............................................................................................. 61
Getuigenis in rechte (artikel 458 SW.).....................................................................61
spreekrecht................................................................................................................ 62
noodtoestand.......................................................................................................... 62
Artikel 458bis SW.................................................................................................... 63
Artikel 458ter SW.................................................................................................... 64
Artikel 458quater SW.............................................................................................. 66
spreekplicht................................................................................................................ 67
Ambtelijke en private aangifteplicht (artikel 29 en 30 SV.)......................................67
Terroristische misdrijven (artikel 46bis/ 1 SV).........................................................67
Schuldig hulpverzuim (artikel 422bis).....................................................................68
Andere uitzonderingen op de geheimhoudingsplicht..................................................68
Spreekplichten verbonden aan een functie of organisatie.......................................68
Toestemming van de cliënt.....................................................................................69
Functionele invullingen van het beroepsgeheim bij samenwerking...............................69
Samenwerking als realiteit......................................................................................... 69
Gedeeld beroepsgeheim............................................................................................. 70
Gezamenlijk beroepsgeheim......................................................................................70
Toestemming van de cliënt.....................................................................................72
belang van transparantie............................................................................................ 72
Epiloog Het belang van een beroeps-ethiek......................................................................73
Een beroepsethisch kompas (epiloog)........................................................................73
3
, TEN GELEIDE
De waarde ‘vertrouwen’ = essentieel voor sociaal-agogische professionals + fundament
hulpverlening.
Pas vanuit een gedeeld verhaal knn cliënten & sociaal-agogische professionals samen op
weg gaan.
Vertrouwen & vertrouwelijkheid vragen ook respect voor privacy. Privacy =>
mensenrecht, grondrecht, fundamenteel vr onze vrijheid.
Keuze om focus te leggen op vertrouwen heeft versch. redenen:
1. Toename in dossiervorming
a. Nog nooit zoveel geregistreerd geweest
b. Nog nooit zo makkelijk geweest om gegevens te delen
2. Ons huidige tijdbestek
a. We leven in een voortdurende staat van openbaarheid
EEN DEONTOLOGISCH PERSPECTIEF
Kern van dit hoofdstuk = deontologische beschouwing over privacy, discretie &
beroepsgeheim
Professionals vallen onder een minder dwingende, maar toch richtinggevende
(contractuele) discretieplicht die garandeert dat vertrouwelijk informatie binnen een org.
blijft.
‘letter van de wet’
‘geest’ van de wet
o Het ‘waarom’ van bep. norm of regel
Deontologische invalshoek => biedt kader voor hoe we zouden moeten handelen
Sociaal-agogische professional = belangrijk wet & regelgeving te kennen & tegelijk
bewust te zijn v/h normerende karakter v/h beroep
Deontologie vanuit de normatieve ethiek = 1 manier om morele problemen te benaderen
1zijdig vasthouden & kijken vanuit deontologisch perspectief = risico om ‘moraliserend’
te zijn
Moraliserend = je bent erop uit om de regels & maatstaven ook aan anderen op te leggen
‘De wet is de wet’
Codes & wetten moeten beschouwd worden als tijdelijke, contextuele morele
consensus
Wetten => gelijkheid nastreven
=> realiteit: wetten & regels soms onrechtvaardig zijn, vaak vr meest
kwetsbare groepen in SL
Wetten = algemeen geformuleerd & moeten steeds vertaald w. binnen concrete
contexten
We moeten ons steeds de vraag stellen: “Wat is het goede, in dit geval, op dit moment,
bij deze cliënt?”
4
