Sociale grondrechten verkennen
Inleiding sociale grondrechten
De tweede generatie grondrechten
Rode draad werk sociaal werker = burgers informeren over hun grondrechten en ondersteunen om
toegang te krijgen tot die rechten
Grondrechten = fundamentele rechten en vrijheden = mensenrechten
↪ geheel van universele rechten die tot doel hebben voorwaarden te creëren en te blijven
garanderen zodat personen op vrije en menswaardige manier kunnen functioneren.
Burgerlijke rechten en politieke rechten = rechten die maken dat persoon op vrije manier kan leven
↪ onmiddellijk toepasbaar
1) Politieke rechten
= rechten bedoeld om burger te laten deelnemen aan staatsgezag
2) Burgerlijke rechten
= rechten die burger beschermen tegen onrechtmatige en ongeoorloofd optreden van overheid
! soms kunnen mensenrechten conflicteren !
Sociale grondrechten = rechten die maken dat personen op menswaardige manier kunnen leven
↪ ook wel economische, sociale en culturele rechten genoemd
Eerste generatie grondrechten = burgerlijke en politieke rechten
↪ biedt bescherming tegen willekeurige overheidsinmenging of machtsmisbruik
↳ onthoudingsplicht van overheid
Tweede generatie grondrechten = sociale grondrechten
↪ appel aan overheid om rechten te voorzien die menswaardig leven mogelijk maken
↳ positieve handelingsplicht van overheid
Belgische grondwet
= wijdt volledig hoofdstuk aan fundamentele rechten en vrijheden burgers 28 artikelen
1831 enkel burgerlijke en politieke rechten
1994 sociale grondrechten
Art. 23 “Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden. Daartoe waarborgen de wet, het decreet of de in
artikel benoemde regel, rekening houdend met overeenkomstige plichten, de economische, sociale en culturele
rechten, waarvan ze de voorwaarden voor de uitoefening bepalen. Die rechten bevatten inzonderheid : - recht op
arbeid
- recht op sociale zekerheid
- recht op huisvesting
- recht op bescherming gezond leefmilieu
- recht op culturele en maatschappelijke ontplooiing
- recht op gezinsbijslagen
diverse wetgevers moeten binnen hun bevoegdheden die rechten waarborgen
de plicht tot medewerking van individu in het verkrijgen van die sociale grondrechten
sluit niet uit dat ook andere rechten noodzakelijk zijn
De in art. 23 opgenomen rechten geen rechtstreekse werking (niet afdwingbaar voor rechter)
↳ houdt standstillprincipe in
Standstillverplichting = verbiedt bevoegde wetgever door wetgeving geboden beschermingsniveau
aanzienlijk te verminderen zonder daartoe redenen van algemeen belang
Bij voorbereiding van wet- en regelgeving = Raad van state adviserende functie
↳ over naleving standstillprincipe
= niet dwingend
,Sociale grondrechten verkennen
Eens wetten, decreten, besluiten of reglementen gestemd = - grondwettelijk hof
↳ kan bepalen vernietigen indien
standstillprincipe niet gerespecteerd
- Raad van State
↳ doet zelfde bij bestuurlijke
handelingen
Internationale grondrechtenverdragen
Grondrechten bescherming voor WOII zaak van nationale grondwetten
UVRM = universele verklaring van de rechten van de mens 10 december 1948
↳ verklaring omschrijft 30 fundamentele ↳ door Algemene vergadering VN
rechten en vrijheden van mens
Geen directe werking
VN = Verenigde naties 1945
taak: zorgen voor volgen van mensenrechten, vrede, veiligheid en
ontwikkeling.
Andere belangrijke verdragen: - Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten
- Internationaal verdrag inzake eco., sociale en culturele
rechten
Mensenrechten verdragen gefocust op kwetsbare personen: - verdrag status vluchtelingen
- antiracismeverdrag
- vrouwenrechtenverdrag
-…
Verdrag op regionaal niveau
EVRM = Europees verdrag van de rechten van de mens 1950
↪ beschermt vooral eerste generatie mensrechten
↪ directe werking (afdwingbaar)
Europese handvest
= handvest van de grondrechten van de Europese unie
↪ 54 artikelen : alle burgerlijke, politieke, eco. en sociale rechten van Europese burger en
personen die op grondgebied verblijven
Vroeger niet bindend nu wel bindend
Betekenis voor het sociaal werk
Taak sociaal werkers = handhaven van mensenrechten en sociale rechtvaardigheid
“Verklaring van ethische principes” doel: sociaal werkers ondersteunen de hoogste standaarden van
ethische praktijken te bereiken
↪ d.m.v. : zelfreflectie, debat, bereidheid
9 principes
Principe 2 = mensenrechten bevorderen
↪ bevorderen, informeren over rechten, ondersteunen toegang te krijgen
↪ overheid = sleutelfiguur in verdediging, bevordering en vervulling
mensenrechten
Principe 3 = bevorderen van sociale rechtvaardigheid
↪ aanvechten van discriminatie en institutionele onderdrukking
, Sociale grondrechten verkennen
↪ streven naar rechtvaardige toegang tot bronnen
↪ bestrijden van onrechtvaardige beleidsmaatregelen
Situering binnen de welvaartstaat
Welvaartstaat = verzorgingsstaat = sociale welvaartstaat
↪ definitie bestaat niet elke definitie is politiek ideologisch onderbouwd
Welvaartstaat = geen statistisch gegeven tijden veranderen
↪ noodzakelijke aanwezigheid van aantal essentiële kenmerken in gradatie
Kenmerken die bij meeste definities voorkomen:
- Samenlevingsvorm van rijke, geïndustrialiseerde landen
↪ met tertiaire economie (hoogwaardige technologie)
- Sociale grondrechten binnen wettelijk kader gewaarborgd
- Menswaardig leven zowel materieel als immaterieel
- Zorg voor inwoners van wieg tot graf
- Takkenpakket overheid = klassieke taken + sociale bescherming
- Gelijke kansen
- Bijzondere inspanning voor wie het moeilijk heeft
- Driedeling van machten: rechterlijke, wetgevende en uitvoerende macht
- Directe en indirecte vormen van democratie
- Overheid herverdelingsfunctie
Situering binnen het armoede beleid
Waarborgen van sociale grondrechten = centrale doel van armoedebeleid van Vlaamse overheid
Art. 23 Armoededecreet Vlaamse armoedebestrijdingsbeleid moet voorwaarden creëren om de
toegang van elke burger tot eco., sociale en culturele rechten te waarborgen
Armoedebestrijding = gericht op volwaardige participatie aan samenleving
De sociale instrumenten en collectieve voorzieningen
België beschikt over = sociale instrumenten + collectieve voorzieningen
↪ helpt burgers bij realiseren van sociale grondrechten
Sociale instrumenten: uitkeringen, premies, tegemoetkomingen, …
↪ vaak complex en versnipperd (federaal, Vlaams, Provinciaal en lokaal)
↳ waardoor mensen vaak niet slagen rechten op te nemen
Bevoegdheid federale overheid:
- Sociale zekerheid
- Justitie
- Sociale bijstand
- Gezondheid
- Federale aspecten van energiebeleid
Bevoegdheid Vlaamse overheid:
- Wonen en huisvesting
- Toerisme
- Prijsbeleid
- Onderwijs
- Preventieve gezondheidszorg en bijstand aan personen
- …
Inleiding sociale grondrechten
De tweede generatie grondrechten
Rode draad werk sociaal werker = burgers informeren over hun grondrechten en ondersteunen om
toegang te krijgen tot die rechten
Grondrechten = fundamentele rechten en vrijheden = mensenrechten
↪ geheel van universele rechten die tot doel hebben voorwaarden te creëren en te blijven
garanderen zodat personen op vrije en menswaardige manier kunnen functioneren.
Burgerlijke rechten en politieke rechten = rechten die maken dat persoon op vrije manier kan leven
↪ onmiddellijk toepasbaar
1) Politieke rechten
= rechten bedoeld om burger te laten deelnemen aan staatsgezag
2) Burgerlijke rechten
= rechten die burger beschermen tegen onrechtmatige en ongeoorloofd optreden van overheid
! soms kunnen mensenrechten conflicteren !
Sociale grondrechten = rechten die maken dat personen op menswaardige manier kunnen leven
↪ ook wel economische, sociale en culturele rechten genoemd
Eerste generatie grondrechten = burgerlijke en politieke rechten
↪ biedt bescherming tegen willekeurige overheidsinmenging of machtsmisbruik
↳ onthoudingsplicht van overheid
Tweede generatie grondrechten = sociale grondrechten
↪ appel aan overheid om rechten te voorzien die menswaardig leven mogelijk maken
↳ positieve handelingsplicht van overheid
Belgische grondwet
= wijdt volledig hoofdstuk aan fundamentele rechten en vrijheden burgers 28 artikelen
1831 enkel burgerlijke en politieke rechten
1994 sociale grondrechten
Art. 23 “Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden. Daartoe waarborgen de wet, het decreet of de in
artikel benoemde regel, rekening houdend met overeenkomstige plichten, de economische, sociale en culturele
rechten, waarvan ze de voorwaarden voor de uitoefening bepalen. Die rechten bevatten inzonderheid : - recht op
arbeid
- recht op sociale zekerheid
- recht op huisvesting
- recht op bescherming gezond leefmilieu
- recht op culturele en maatschappelijke ontplooiing
- recht op gezinsbijslagen
diverse wetgevers moeten binnen hun bevoegdheden die rechten waarborgen
de plicht tot medewerking van individu in het verkrijgen van die sociale grondrechten
sluit niet uit dat ook andere rechten noodzakelijk zijn
De in art. 23 opgenomen rechten geen rechtstreekse werking (niet afdwingbaar voor rechter)
↳ houdt standstillprincipe in
Standstillverplichting = verbiedt bevoegde wetgever door wetgeving geboden beschermingsniveau
aanzienlijk te verminderen zonder daartoe redenen van algemeen belang
Bij voorbereiding van wet- en regelgeving = Raad van state adviserende functie
↳ over naleving standstillprincipe
= niet dwingend
,Sociale grondrechten verkennen
Eens wetten, decreten, besluiten of reglementen gestemd = - grondwettelijk hof
↳ kan bepalen vernietigen indien
standstillprincipe niet gerespecteerd
- Raad van State
↳ doet zelfde bij bestuurlijke
handelingen
Internationale grondrechtenverdragen
Grondrechten bescherming voor WOII zaak van nationale grondwetten
UVRM = universele verklaring van de rechten van de mens 10 december 1948
↳ verklaring omschrijft 30 fundamentele ↳ door Algemene vergadering VN
rechten en vrijheden van mens
Geen directe werking
VN = Verenigde naties 1945
taak: zorgen voor volgen van mensenrechten, vrede, veiligheid en
ontwikkeling.
Andere belangrijke verdragen: - Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten
- Internationaal verdrag inzake eco., sociale en culturele
rechten
Mensenrechten verdragen gefocust op kwetsbare personen: - verdrag status vluchtelingen
- antiracismeverdrag
- vrouwenrechtenverdrag
-…
Verdrag op regionaal niveau
EVRM = Europees verdrag van de rechten van de mens 1950
↪ beschermt vooral eerste generatie mensrechten
↪ directe werking (afdwingbaar)
Europese handvest
= handvest van de grondrechten van de Europese unie
↪ 54 artikelen : alle burgerlijke, politieke, eco. en sociale rechten van Europese burger en
personen die op grondgebied verblijven
Vroeger niet bindend nu wel bindend
Betekenis voor het sociaal werk
Taak sociaal werkers = handhaven van mensenrechten en sociale rechtvaardigheid
“Verklaring van ethische principes” doel: sociaal werkers ondersteunen de hoogste standaarden van
ethische praktijken te bereiken
↪ d.m.v. : zelfreflectie, debat, bereidheid
9 principes
Principe 2 = mensenrechten bevorderen
↪ bevorderen, informeren over rechten, ondersteunen toegang te krijgen
↪ overheid = sleutelfiguur in verdediging, bevordering en vervulling
mensenrechten
Principe 3 = bevorderen van sociale rechtvaardigheid
↪ aanvechten van discriminatie en institutionele onderdrukking
, Sociale grondrechten verkennen
↪ streven naar rechtvaardige toegang tot bronnen
↪ bestrijden van onrechtvaardige beleidsmaatregelen
Situering binnen de welvaartstaat
Welvaartstaat = verzorgingsstaat = sociale welvaartstaat
↪ definitie bestaat niet elke definitie is politiek ideologisch onderbouwd
Welvaartstaat = geen statistisch gegeven tijden veranderen
↪ noodzakelijke aanwezigheid van aantal essentiële kenmerken in gradatie
Kenmerken die bij meeste definities voorkomen:
- Samenlevingsvorm van rijke, geïndustrialiseerde landen
↪ met tertiaire economie (hoogwaardige technologie)
- Sociale grondrechten binnen wettelijk kader gewaarborgd
- Menswaardig leven zowel materieel als immaterieel
- Zorg voor inwoners van wieg tot graf
- Takkenpakket overheid = klassieke taken + sociale bescherming
- Gelijke kansen
- Bijzondere inspanning voor wie het moeilijk heeft
- Driedeling van machten: rechterlijke, wetgevende en uitvoerende macht
- Directe en indirecte vormen van democratie
- Overheid herverdelingsfunctie
Situering binnen het armoede beleid
Waarborgen van sociale grondrechten = centrale doel van armoedebeleid van Vlaamse overheid
Art. 23 Armoededecreet Vlaamse armoedebestrijdingsbeleid moet voorwaarden creëren om de
toegang van elke burger tot eco., sociale en culturele rechten te waarborgen
Armoedebestrijding = gericht op volwaardige participatie aan samenleving
De sociale instrumenten en collectieve voorzieningen
België beschikt over = sociale instrumenten + collectieve voorzieningen
↪ helpt burgers bij realiseren van sociale grondrechten
Sociale instrumenten: uitkeringen, premies, tegemoetkomingen, …
↪ vaak complex en versnipperd (federaal, Vlaams, Provinciaal en lokaal)
↳ waardoor mensen vaak niet slagen rechten op te nemen
Bevoegdheid federale overheid:
- Sociale zekerheid
- Justitie
- Sociale bijstand
- Gezondheid
- Federale aspecten van energiebeleid
Bevoegdheid Vlaamse overheid:
- Wonen en huisvesting
- Toerisme
- Prijsbeleid
- Onderwijs
- Preventieve gezondheidszorg en bijstand aan personen
- …
