SCHADEVERGOEDINGSRECHT
Inhoudstafel
DEEL 1 : Inleiding:.....................................................................1
Hoofdstuk 1 : Overzicht van de vergoedingsregelingen......................2
Aansprakelijkheid en aansrpakelijkheidsverzekering...................................................2
Sociale zekerheid, rechtstreekse verzekeringen, schadefondsen................................4
Conclusie..................................................................................................................... 8
Hoofdstuk 2: Functies......................................................................8
Hoofdstuk 3: Bronnen.....................................................................11
Nationaal................................................................................................................... 11
Internationaal en Europees........................................................................................ 11
DEEL 2 : Inleidende bepalingen van boek 6...............................12
Hoofdstuk 1: Het statuut van de bepalingen....................................12
Hoofdstuk 2 : Samenloop................................................................13
Samenloop : probleemstelling...................................................................................13
Oude regels voor samenloop.....................................................................................18
Nieuwe regels voor samenloop..................................................................................21
Hoofdstuk 3: Rechtspersonen.........................................................31
Uitgangspunt............................................................................................................. 31
Uitzonderingen.......................................................................................................... 31
Wat met overheidsaansprakelijkheid? (zie afzonderlijk hoorcollege).........................31
DEEL 3 : Aansprakelijkheid voor eigen daad..............................32
Hoofdstuk 1: Inleiding....................................................................32
Hoofdstuk 2 : De fout.....................................................................34
Vroeger..................................................................................................................... 34
Beginsel.................................................................................................................... 35
Definitie..................................................................................................................... 35
Schending specifieke rechtsnorm (SRN)....................................................................37
Schending van de algemene zorgvuldigheidsnorm (AZN).........................................40
Hoofdstuk 3 : Gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout
.....................................................................................................44
Artikel 6.7 BW: overmacht......................................................................................... 44
Artikel 6.8 BW: andere gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid.......................46
Bewijslast: art. 8.4 BW............................................................................................... 48
Hoofdstuk 4: Aansprakelijkheid van minderjarigen en
geestesgestoorden.........................................................................48
Minderjarigen............................................................................................................ 48
Personen met een geestesstoornis............................................................................51
Immuniteiten............................................................................................................. 52
DEEL 4 : Aansprakelijkheid voor andermans daad......................54
Hoofdstuk 1: inleiding....................................................................54
Foutaansprakelijkheid ↔ foutloze aansprakelijkheid..................................................54
Persoonlijke aansprakelijkheid ↔ kwalitatieve aansprakelijkheid...............................54
Hoofdstuk 2 : Titularissen van het Gezag over minderjarigen kinderen
(art. 6.12 BW)................................................................................55
Wie is aansprakelijk?................................................................................................. 55
Voorwaarden?............................................................................................................ 56
, Gevolgen?................................................................................................................. 56
Verweer?................................................................................................................... 57
Hoofdstuk 3 : personen belast met het toezicht op anderen (art. 6.13
BW)...............................................................................................58
Wie is aansprakelijk?................................................................................................. 58
Voorwaarden?............................................................................................................ 59
Gevolgen?................................................................................................................. 60
Verweer?................................................................................................................... 60
Hoofdstuk 4 : Onderwijstellingen (art. 6.13, lid 2 BW)......................61
Wie is aansprakelijk?................................................................................................. 61
Voor wie is men aansprakelijk?..................................................................................61
Voorwaarden?............................................................................................................ 62
Gevolgen?................................................................................................................. 62
Verweer?................................................................................................................... 62
Hoofdstuk 5: Aanstellers voor aangestelden (art. 6.14 BW)..............62
Wie is aansprakelijk?................................................................................................. 62
Voorwaarden?............................................................................................................ 63
Gevolgen?................................................................................................................. 64
Verweer?................................................................................................................... 64
Hoofdstuk 6 : Rechtspersonen voor bestuurorganen en de leden ervan
(art. 6.15 BW)................................................................................65
Wie is aansprakelijk en voor wie is men aansprakelijk?.............................................65
Voorwaarden?............................................................................................................ 66
Gevolgen?................................................................................................................. 66
Verweer?................................................................................................................... 66
DEEL 5 : oorzakelijk verband (OV).............................................68
Basisregels (6.18 BW).....................................................................68
CSQN-test (art. 6.18 § 1, al. 1)...................................................................................68
Techniek van het rechtmatig alternatief (cf. gastcollege Prof. R. Jafferali):................68
Correctie op CSQN-test: voldoende voorwaarde (art. 6.18, § 1, lid 2 BW)..................69
Equivalentieleer:....................................................................................................... 70
Correctie op de equivalentieleer (art. 6.18, § 2 BW):.................................................72
Pluraliteit van aansprakelijken........................................................73
(1) Combinatie met … een fout van een derde (art. 6.19 BW)...................................73
(2) Combinatie met… eigen fout van de benadeelde (art. 6.20 BW).........................74
(3) Regresvorderingen (art. 6.21 BW)........................................................................76
Causale onzekerheid : Proportionele aansprakelijkheid....................77
Bewijs van het oorzakelijk verband:..........................................................................77
Causale onzekerheid : Verlies van een kans.....................................78
Causale onzekerheid : Alternatieve aansprakelijkheid......................78
DEEL 6. Enkele onzekerheden bij de beoordeling van het
oorzakelijk verband: verlies van een kans en legitieme
alternatieven..........................................................................80
Hoofdstuk 1 : Vertrekpunt..............................................................80
Hoofdstuk 2 : Rechtmatig alternatief...............................................81
Hoofdstuk 3 : Onzekerheden rond het oorzakelijk verband...............87
Principe..................................................................................................................... 87
Verlies van een kans.................................................................................................. 88
Alternatieve causaliteit (≠ rechtmatig alternatief)....................................................89
Hoofdstuk 4 : Oefeningen...............................................................90
,DEEL 7 : Schade......................................................................90
Hoofdstuk 1 : Inleiding...................................................................90
Hoofdstuk 2 : Begrip......................................................................91
Hoofdstuk 3 : Voorwaarden.............................................................93
Belang hebben.......................................................................................................... 93
Persoonlijke schade................................................................................................... 94
Rechtmatig belang lunnen waarmaken.....................................................................96
Zekere schade (6.25 BW).......................................................................................... 97
Hoofdstuk 4 : Soorten schaden.......................................................98
Patrimoniale en extrapatrimoniale schade (art. 6.26 BW).........................................98
Rechtstreekse en onrechtstreekse schade (schade bij terugslag).............................98
Hoofdstuk 5 : Preventie van schade................................................98
Hoofdstuk 6 : Voorbeschiktheid......................................................99
Hoofdstuk 7 : Vooraf bestaand toestand........................................100
Hoofdstuk 8 : De zelfstandige juridische oorzaak...........................101
DEEL 8 : Gevolgen van aansprakelijkheid................................102
Hoofdstuk 1 : Begrip en basisregel................................................102
Hoofdstuk 2 : Doelstelling (art. 6.31 § 1 C. civ.) :............................103
Hoofdstuk 3 : Winstafracht (art. 6.31 § 3 C. civ).............................103
Hoofdstuk 4 : Vormen (art. 6.31 § 2 C. civ).....................................104
Hoofdstuk 5 : Raming (art. 6.36 C. civ.)..........................................105
Hoofdstuk 6 : Bevel of orde (=Preventief)......................................106
DEEL 9 : Overheidsaansrpakelijkheid......................................107
Hoofdstuk 1 : Inleiding.................................................................107
Wie of wat is de overheid ?......................................................................................107
Welke aansrpakelijkheidsgronden ?.........................................................................108
Hoofdstuk 2 : Overheidsaansprakelijkheid – Fout...........................109
Hoofdstuk 3 : Schending van specifieke rechtsnorm.......................110
Schending van een internationale verdrag..............................................................110
Beleidsruimte van de Staat.....................................................................................110
Hoe verhouden de objectieve wettigheidscontroles zich tot het foutbegrip?...........111
Schadeloosstelling via de Raad van State zelf.........................................................111
Fouten van magistraten.......................................................................................... 112
Hoofdstuk 4 : Schending van algemene zorgvuldigheidsnorm.........113
Hoofdstuk 5 : Oorzakelijk verband.................................................113
Hoofdstuk 6 : Schade en schadeloostelling....................................114
Hoofdstuk 7 : Besluit....................................................................114
DEEL 10 : Klimaataansprakelijkheid. Een contentieux met
wetenschappelijke verankering, waar mensenrechten in opmars
zijn. Gastcollege Billiet...........................................................115
Hoofdstuk 1: Ter inleiding.............................................................115
Hoofdstuk 2: Achtergrondinformatie over klimaatprocesvoering
(Climate change litigation)............................................................116
, Hoofdstuk 3 : Wetenschappelijke achtergrondinformatie: basisfeiten
over de klimaatopwarming en over het IPCC..................................117
“Het klopt niet meer”.............................................................................................. 118
Er bestaat een ‘gevaarlijke’ klimaatverandering.....................................................118
Pourquoi le CO₂ est-il le gaz à effet de serre le plus nuisible ?.................................119
Let op: CO₂ is ook de sleutel tot de oplossing..........................................................121
Het huidige mondiale resterende koolstofbudget....................................................122
Gebruik van het mondiale koolstofbudget...............................................................123
De impact van de klimaatverandering: directe en indirecte effecten in Europa en
België (Vlaanderen)................................................................................................. 123
IPCC......................................................................................................................... 124
Hoofdstuk 4: Klimaataansprakelijkheid in de Belgische klimaatzaak:
hoofdlijnen...................................................................................125
De partijen in de zaak............................................................................................. 125
Het verloop van de procedure.................................................................................126
Fundament van de rechtszaak - een feit: de kloof tussen weten en doen...............126
De eis van de vzw Klimaatzaak en haar 58.500 medestanders: preventie van nog
erger....................................................................................................................... 127
Oordeel van de Rechtbank in eerste aanleg............................................................127
Analyse vonnis met het oog op beroep...................................................................128
Oordeel van het Hof van Beroep.............................................................................129
Hoofdstuk 5: De kracht van aansprakelijkheid in antwoord op
maatschappelijke onzorgvuldigheid: kennismaking met de Shell-zaak
...................................................................................................130
Identiteitsfiche........................................................................................................ 130
Fout door maatschappelijke onzorgvuldigheid: de invulling van de maatstaf..........131
Hoofdstuk 6 : De opmars van de mensenrechten in de
klimaataansprakelijkheid: terug naar de Belgische klimaatzaak......133
Schade: de prijs van het uitstel...............................................................................133
Waarover gaat dit?.................................................................................................. 133
Hoofdstuk 7: Slotopmerkingen......................................................134
DEEL 11 : De rol van grondrechten in het aansprakelijkheidsrecht
............................................................................................ 135
Hoofdstuk 1: Inleiding..................................................................135
Hoofdstuk 2: Privaatrecht en grondrechten...................................135
Gelijkenissen en verschillen....................................................................................135
Doorwerking grondrechten in het privaatrecht (=2 mogelijke systemen)...............136
Hoofdstuk 3: Interactie aansprakelijkheidsrecht en grondrechten...137
Aansprakelijkheidsrecht als noodzakelijk middel voor afdwinging grondrechten.....137
Grondrechten geven vorm aan het aansprakelijkheidsrecht....................................139
Grondrechten stellen limieten aan het aansprakelijkheidsrecht..............................140
Hoofdstuk 4: Grondrechten in boek 6 BW.......................................143
Fout, schade, oorzakelijk verband...........................................................................143
Schadeloosstelling................................................................................................... 143
Hoofdstuk 5: Overzicht: grondrechten in het aansprakelijkheidsrecht
...................................................................................................147
DEEL 12 : Vergoeding van medische schade............................148
Medische aansprakelijkheid..........................................................148
Rechtsverhoudingen................................................................................................ 148
Aanprakelijkheid voor medische fouten...................................................................149
Aansprakelijkheid voor gebrekkige medische zaken................................................152
, Aansrpakelijkheid producent...................................................................................154
Aansprakelijkheid overige actoren...........................................................................156
DEEL 13: Aansprakelijkheidsverzekeringen..............................157
Hoofdstuk 1 : Inleinding................................................................157
Hoofdstuk 2: Aansprakelijkheidsverzekering..................................157
Hoofdstuk 3 : Verzekeringsovereenkomst......................................159
Hoofdstuk 4 : Vergoeding van de benadeelde................................163
Hoofdstuk 5: Verhaal van de verzekeraar, artikel 152.....................166
DEEL 14: Coördinatie tussen vergoedingsregelingen en verhaal
van derde-betalers................................................................168
Hoofdstuk 1: Inleiding..................................................................168
Hoofdstuk 3 : drie modellen..........................................................170
Inleiding.................................................................................................................. 170
Model 1: vergoeding met uitsluiting van aansprakelijkheid.....................................171
Model 2: cumulatie van vergoedingen.....................................................................178
Model 3: cumulatieverbod en verhaal.....................................................................180
Hoofdstuk 3 : Wat brengt Boek 6?.................................................183
Hoofdstuk 4 : Toepassing..............................................................183
Hoofdstuk 5 : Belsuit....................................................................184
,DEEL 1 : Inleiding:
Het uitgangspunt van de buitencontractuele aansprakelijkheid is het
adagium: "The loss lies where it falls".
Dit betekent dat het slachtoffer oorspronkelijk zelf moest instaan voor het
herstel van zijn schade. In werkelijkheid gaat het er in de moderne
welvaartsstaten echter anders aan toe.
De belangrijkste vraag is: wie zal de geleden schade vergoeden? Op wie
kan het slachtoffer zijn aansprakelijkheidsvordering baseren om
vergoeding van de schade te verkrijgen? En vooral: wie zal die schade
uiteindelijk betalen?
Toch zullen we in deze cursus zien dat buitencontractuele
aansprakelijkheid niet de enige manier is om schadevergoeding te
verkrijgen. Er bestaan immers ook andere mechanismen.
Neem bijvoorbeeld een ICT-medewerker die het auditorium binnenkomt en
struikelt over een boekentas. Hij valt, raakt gewond, moet naar het
ziekenhuis en kan niet meer werken. Er is dus sprake van schade.
Wat zal de juridische grondslag zijn waarop hij zich kan beroepen?
We kunnen denken aan de Arbeidsongevallenwet, maar de eerste reflex is
doorgaans de buitencontractuele aansprakelijkheid. In dat geval kan men
zich beroepen op de buitencontractuele aansprakelijkheid (hierna: BA) en
dus op artikel 1382 (nu artikel 6.5 BW).
Artikel 1382 (thans 6.5 BW) betreft de persoonlijke aansprakelijkheid, en in
deze casus zou dat de student zijn die eigenaar is van de boekentas –
maar dat is niet vanzelfsprekend.
Men zou bijvoorbeeld ook een beroep kunnen doen op de
aansprakelijkheid voor andermans daad (zoals dieren, voorwerpen, ...).
We weten dat het recht naast de persoonlijke aansprakelijkheid ook
kwalitatieve aansprakelijkheid kent (= voor daden van anderen). De
kwalitatieve aansprakelijkheid wordt niet uitdrukkelijk in de wet vermeld.
Een klassiek voorbeeld van kwalitatieve aansprakelijkheid is de
aansprakelijkheid van ouders voor hun minderjarige kinderen – niet alleen
omdat zij doorgaans solvabeler zijn, maar ook om juridische redenen (er
geldt een vermoeden van fout).
De bewijslast is dan lichter: als er een gebrekkige zaak is, wordt een fout
vermoed → maar dit is niet van toepassing in onze casus.
Een ander voorbeeld is de leerkracht.
Zij kunnen ook onder de kwalitatieve aansprakelijkheid vallen, zelfs voor
meerderjarige leerlingen!
1
,Een andere hypothese is de aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken.
Hier lijkt er geen probleem te zijn met de boekentas, maar misschien is de
trap gebrekkig? Of het volledige lokaal zou als gebrekkige zaak kunnen
worden beschouwd.
Bijvoorbeeld: het lokaal als samengestelde zaak – misschien hadden er
kluisjes moeten zijn om de boekentassen in op te bergen. Dit zou het
lokaal gebrekkig kunnen maken.
Maar dit redeneren is vandaag minder relevant omdat de wetgeving
gewijzigd is.
Ten slotte bestaat er ook een aansprakelijkheid van de aansteller voor de
daden van zijn aangestelde.
Dit gaat zeer ver: als de leerkracht aansprakelijk is, dan kan ook de KU
Leuven, als werkgever, aansprakelijk zijn.
Men moet dan een ondergeschiktheidsband aantonen tussen die persoon
en de KU Leuven.
→ Heeft de professor een ondergeschiktheidsrelatie ten aanzien van de KU
Leuven?
→ Ja, voor bepaalde aspecten (zoals het geven van les, het uurrooster),
maar niet voor het onderzoekswerk.
In dit geval is gedeelde aansprakelijkheid mogelijk.
Hoofdstuk 1 : Overzicht van de vergoedingsregelingen
Aansprakelijkheid en aansrpakelijkheidsverzekering
In de oorspronkelijke situatie moest iedereen zelf instaan voor zijn eigen
schade.
Met andere woorden: men moest zijn eigen schade herstellen. De
buitencontractuele aansprakelijkheid was een uitzondering op dit principe.
Door het aantonen van een fout, schade en een causaal verband, kon men
een volledige schadevergoeding bekomen. Dat waren erg strikte
voorwaarden.
Gaandeweg werd dit toepassingsgebied uitgebreid, en het recht erkende
zelfs objectieve aansprakelijkheid, ook wel aansprakelijkheid zonder fout
genoemd.
Dat betekent dat men geen fout hoeft te bewijzen.
Voorbeeld: de aansprakelijkheid van een eigenaar voor gebrekkige zaken.
Als een gebrek aan een product schade veroorzaakt, kan de eigenaar
aansprakelijk worden gesteld, zelfs zonder contractuele band met het
slachtoffer (dit is nu opgenomen in het laatste hoofdstuk van Boek 6).
Voor producten is er een Europese richtlijn omgezet in het Belgisch recht,
maar deze moet worden aangepast.
Waarom? Omdat steeds meer schade wordt veroorzaakt door artificiële
intelligentie.
Wie is dan aansprakelijk? De richtlijn moet dus geactualiseerd worden.
2
,Het enige probleem bij productaansprakelijkheid is dat de producent zich
vaak in het buitenland bevindt, en de fout kan afschuiven op een ander.
Het kan dus lang duren om een schadevergoeding te verkrijgen.
Een jurisprudentieel voorbeeld, vandaag gecodificeerd in artikel 3.101 BW,
is de burenhinder.
Soms veroorzaakt men zonder fout hinder bij de buren. Hoe wordt dit
vergoed?
Via herstel van het evenwicht of een schadevergoeding (≠ artikelen
1382/6.5 BW, waar het om volledige vergoeding gaat).
Voorbeelden: geluidsoverlast of vervuiling door grote industrieën.
Een andere vorm is de risicoaansprakelijkheid.
Dit houdt in dat de schade nog niet hoeft te zijn veroorzaakt.
Men vermoedt een fout en een causaal verband.
Men moet enkel aantonen dat er een verband is tussen de persoon en het
schadeverwekkend feit.
Voorbeeld: kerncentrales.
Bij een nucleair ongeval met besmetting hoeft men de fout van de uitbater
niet te bewijzen. Het volstaat om aan te tonen dat:
• er sprake is van radioactieve besmetting, en
• deze voortkomt uit een activiteit van de kerncentrale.
Men beschouwt dit als een economisch belangrijke maar risicovolle
activiteit.
Men aanvaardt het bestaan ervan, maar maakt de aansprakelijkheid
gemakkelijker te bewijzen.
Bij risicoaansprakelijkheid is de uitbater verplicht verzekerd om eventuele
schade te dekken. De wet kan ook een plafond instellen voor het bedrag
dat hij moet betalen bij een ongeval. Dit komt omdat sommige ongevallen
heel veel slachtoffers kunnen maken, en verzekeraars niet alles kunnen
vergoeden zonder een beperking.
Aansprakelijkheidsverzekering
Een aansprakelijkheidsverzekering treedt enkel in werking wanneer
iemand mogelijk aansprakelijk is voor schade.
Men sluit een verzekering af omdat men denkt dat men in de toekomst
mogelijk aansprakelijk zal zijn voor schade.
Het is een compensatiemechanisme, dat in principe niet verplicht is in alle
rechtstakken.
Het gaat niet om een alternatief systeem, maar wel om een aanvullend
systeem, want het geldt alleen wanneer de aansprakelijkheid bewezen is.
Bij fout wordt het slachtoffer vergoed door de verzekeraar, en niet
rechtstreeks door de dader van de schade.
Het grootste voordeel: het beschermt het slachtoffer tegen de
insolvabiliteit of het faillissement van de aansprakelijke persoon.
Sommige verzekeringen zijn echter wél verplicht:
3
, WAM (Wet Aansprakelijkheid Motorrijtuigen):
aansprakelijkheidsverzekering voor motorrijtuigen → zonder deze
verzekering mag je niet rijden.
BA uitbating voor ondernemingen.
Beroepsaansprakelijkheidsverzekering voor vrije beroepen (artsen,
advocaten, enz.).
Aansprakelijkheidsverzekering voor bouwprofessionals (architecten,
aannemers, enz.).
Verzekering voor vrijwilligersorganisaties.
Maar er zijn ook niet-verplichte verzekeringen, zoals:
BA gezinsaansprakelijkheid: → Niet verplicht, maar zeer gebruikelijk.
→ Dekt schade in de privésfeer (gebaseerd op artikelen 1382, 1384,
1385 oud BW).
→ Beschermt ouders én kinderen, zelfs als ze op kot zitten (zolang
hun officiële woonplaats bij de ouders blijft).
Artikelen 141 tot 153 van het Wetboek Verzekeringen (WV) regelen onder
andere het rechtstreekse vorderingsrecht van het slachtoffer ten aanzien
van de verzekeraar.
Het rechtstreeks vorderingsrecht (art. 150 WV):
Het slachtoffer mag zich rechtstreeks tot de verzekeraar richten, zonder
langs de schadeveroorzaker te gaan (vb. bij een malafide
onderaannemer).
Dit doorbreekt het klassieke contractenrecht, waarin een derde geen
rechten kan putten uit een contract tussen twee anderen.
De rechtsgrond hiervoor ligt in Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek, waarin
staat dat contracten in principe tegenwerpelijk zijn aan derden.
Maar artikel 150 WV is een lex specialis, dus een uitzondering op die regel.
De verzekeraar dekt enkel de fouten die in het contract zijn opgenomen.
Uitsluitingsclausules zijn dus belangrijk.
Toch mag de verzekeraar soms geen excepties tegenwerpen aan het
slachtoffer, die hij wél tegenover zijn verzekerde zou kunnen inroepen
(vooral als ze ná de vordering zijn ontstaan).
Er zijn ook moeilijkheden wanneer de schadeveroorzaker onbekend is.
Aansprakelijkheidsprocedures kunnen zeer lang duren, vooral als men de
fout van een ander moet bewijzen.
Voorbeeld: een informaticus is slachtoffer van een ongeval en heeft
medische kosten → die worden terugbetaald door de sociale zekerheid,
maar niet noodzakelijk het volledige schadebedrag.
Sociale zekerheid, rechtstreekse verzekeringen, schadefondsen
Sociale zekerheid
De sociale zekerheid kan worden beschouwd als een alternatief
schadevergoedingsmechanisme, los van het aansprakelijkheidsrecht.
Ze bestaat uit twee hoofdcomponenten. Enerzijds is er de klassieke sociale
zekerheid, die werknemers beschermt door hen een vervangingsinkomen
toe te kennen wanneer zij worden geconfronteerd met situaties die hun
4
, verdiencapaciteit verminderen (bijvoorbeeld economische
arbeidsongeschiktheid).
Anderzijds is er sociale bijstand, bedoeld voor personen die onvrijwillig
geen beroepsinkomen en geen vervangingsinkomen ontvangen. Zij
kunnen dan aanspraak maken op bepaalde uitkeringen, zoals het leefloon.
Dit systeem werkt volledig onafhankelijk van enige fout: het is niet van
belang wie de schade heeft veroorzaakt, de aansprakelijkheid wordt niet
onderzocht.
Daarom spreken we van een alternatief compensatiemechanisme, en niet
van een aanvullend systeem naast het aansprakelijkheidsrecht.
Een voorbeeld hiervan is de arbeidsongevallenverzekering, die onder deze
regeling valt.
Toch is het toepassingsgebied van de sociale zekerheid beperkt.
Ze dekt niet altijd de volledige schade, en compenseren het
inkomensverlies vaak maar gedeeltelijk. Het gaat dus om een
gedeeltelijke, vaak geplafonneerde dekking.
Een belangrijke vraag is dan: als een slachtoffer reeds een vergoeding
heeft ontvangen via de sociale zekerheid, kan die dan bovenop die
vergoeding nog een bijkomende schadevergoeding eisen op basis van het
aansprakelijkheidsrecht?
Deze problematiek wordt behandeld binnen het schadevergoedingsrecht,
met name om te bepalen of een cumulatie mogelijk is, of dat men een
aftrekmechanisme moet toepassen om dubbele vergoeding te vermijden.
Rechtstreekse verzekeringen
Rechtstreekse verzekeringen, ook wel eigen schadeverzekeringen
genoemd, zijn verzekeringen die men afsluit als potentieel benadeelde
persoon, om de schade te dekken die men zelf kan lijden, zelfs zonder dat
een derde aansprakelijk is.
In tegenstelling tot aansprakelijkheidsverzekeringen, die een slachtoffer
vergoeden wanneer de verzekerde aansprakelijk wordt gesteld, dekken
deze verzekeringen rechtstreeks de verzekerde zelf, ongeacht enige fout.
Het gaat om een alternatief vergoedingssysteem met een beperkt
toepassingsgebied, maar dat de verzekerde toelaat een vergoeding te
krijgen zonder de fout van een ander te moeten bewijzen.
Dit biedt een belangrijke zekerheid, vooral in situaties waarin het moeilijk
of onmogelijk is om een aansprakelijke persoon te identificeren.
Voorbeelden:
Een hospitalisatieverzekering dekt medische kosten die niet door de
sociale zekerheid worden terugbetaald bij een ziekenhuisopname.
Een informaticus die wordt opgenomen in het ziekenhuis kan op
deze verzekering rekenen om zijn kosten rechtstreeks vergoed te
krijgen door de verzekeraar.
5
Inhoudstafel
DEEL 1 : Inleiding:.....................................................................1
Hoofdstuk 1 : Overzicht van de vergoedingsregelingen......................2
Aansprakelijkheid en aansrpakelijkheidsverzekering...................................................2
Sociale zekerheid, rechtstreekse verzekeringen, schadefondsen................................4
Conclusie..................................................................................................................... 8
Hoofdstuk 2: Functies......................................................................8
Hoofdstuk 3: Bronnen.....................................................................11
Nationaal................................................................................................................... 11
Internationaal en Europees........................................................................................ 11
DEEL 2 : Inleidende bepalingen van boek 6...............................12
Hoofdstuk 1: Het statuut van de bepalingen....................................12
Hoofdstuk 2 : Samenloop................................................................13
Samenloop : probleemstelling...................................................................................13
Oude regels voor samenloop.....................................................................................18
Nieuwe regels voor samenloop..................................................................................21
Hoofdstuk 3: Rechtspersonen.........................................................31
Uitgangspunt............................................................................................................. 31
Uitzonderingen.......................................................................................................... 31
Wat met overheidsaansprakelijkheid? (zie afzonderlijk hoorcollege).........................31
DEEL 3 : Aansprakelijkheid voor eigen daad..............................32
Hoofdstuk 1: Inleiding....................................................................32
Hoofdstuk 2 : De fout.....................................................................34
Vroeger..................................................................................................................... 34
Beginsel.................................................................................................................... 35
Definitie..................................................................................................................... 35
Schending specifieke rechtsnorm (SRN)....................................................................37
Schending van de algemene zorgvuldigheidsnorm (AZN).........................................40
Hoofdstuk 3 : Gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid voor fout
.....................................................................................................44
Artikel 6.7 BW: overmacht......................................................................................... 44
Artikel 6.8 BW: andere gronden van uitsluiting van aansprakelijkheid.......................46
Bewijslast: art. 8.4 BW............................................................................................... 48
Hoofdstuk 4: Aansprakelijkheid van minderjarigen en
geestesgestoorden.........................................................................48
Minderjarigen............................................................................................................ 48
Personen met een geestesstoornis............................................................................51
Immuniteiten............................................................................................................. 52
DEEL 4 : Aansprakelijkheid voor andermans daad......................54
Hoofdstuk 1: inleiding....................................................................54
Foutaansprakelijkheid ↔ foutloze aansprakelijkheid..................................................54
Persoonlijke aansprakelijkheid ↔ kwalitatieve aansprakelijkheid...............................54
Hoofdstuk 2 : Titularissen van het Gezag over minderjarigen kinderen
(art. 6.12 BW)................................................................................55
Wie is aansprakelijk?................................................................................................. 55
Voorwaarden?............................................................................................................ 56
, Gevolgen?................................................................................................................. 56
Verweer?................................................................................................................... 57
Hoofdstuk 3 : personen belast met het toezicht op anderen (art. 6.13
BW)...............................................................................................58
Wie is aansprakelijk?................................................................................................. 58
Voorwaarden?............................................................................................................ 59
Gevolgen?................................................................................................................. 60
Verweer?................................................................................................................... 60
Hoofdstuk 4 : Onderwijstellingen (art. 6.13, lid 2 BW)......................61
Wie is aansprakelijk?................................................................................................. 61
Voor wie is men aansprakelijk?..................................................................................61
Voorwaarden?............................................................................................................ 62
Gevolgen?................................................................................................................. 62
Verweer?................................................................................................................... 62
Hoofdstuk 5: Aanstellers voor aangestelden (art. 6.14 BW)..............62
Wie is aansprakelijk?................................................................................................. 62
Voorwaarden?............................................................................................................ 63
Gevolgen?................................................................................................................. 64
Verweer?................................................................................................................... 64
Hoofdstuk 6 : Rechtspersonen voor bestuurorganen en de leden ervan
(art. 6.15 BW)................................................................................65
Wie is aansprakelijk en voor wie is men aansprakelijk?.............................................65
Voorwaarden?............................................................................................................ 66
Gevolgen?................................................................................................................. 66
Verweer?................................................................................................................... 66
DEEL 5 : oorzakelijk verband (OV).............................................68
Basisregels (6.18 BW).....................................................................68
CSQN-test (art. 6.18 § 1, al. 1)...................................................................................68
Techniek van het rechtmatig alternatief (cf. gastcollege Prof. R. Jafferali):................68
Correctie op CSQN-test: voldoende voorwaarde (art. 6.18, § 1, lid 2 BW)..................69
Equivalentieleer:....................................................................................................... 70
Correctie op de equivalentieleer (art. 6.18, § 2 BW):.................................................72
Pluraliteit van aansprakelijken........................................................73
(1) Combinatie met … een fout van een derde (art. 6.19 BW)...................................73
(2) Combinatie met… eigen fout van de benadeelde (art. 6.20 BW).........................74
(3) Regresvorderingen (art. 6.21 BW)........................................................................76
Causale onzekerheid : Proportionele aansprakelijkheid....................77
Bewijs van het oorzakelijk verband:..........................................................................77
Causale onzekerheid : Verlies van een kans.....................................78
Causale onzekerheid : Alternatieve aansprakelijkheid......................78
DEEL 6. Enkele onzekerheden bij de beoordeling van het
oorzakelijk verband: verlies van een kans en legitieme
alternatieven..........................................................................80
Hoofdstuk 1 : Vertrekpunt..............................................................80
Hoofdstuk 2 : Rechtmatig alternatief...............................................81
Hoofdstuk 3 : Onzekerheden rond het oorzakelijk verband...............87
Principe..................................................................................................................... 87
Verlies van een kans.................................................................................................. 88
Alternatieve causaliteit (≠ rechtmatig alternatief)....................................................89
Hoofdstuk 4 : Oefeningen...............................................................90
,DEEL 7 : Schade......................................................................90
Hoofdstuk 1 : Inleiding...................................................................90
Hoofdstuk 2 : Begrip......................................................................91
Hoofdstuk 3 : Voorwaarden.............................................................93
Belang hebben.......................................................................................................... 93
Persoonlijke schade................................................................................................... 94
Rechtmatig belang lunnen waarmaken.....................................................................96
Zekere schade (6.25 BW).......................................................................................... 97
Hoofdstuk 4 : Soorten schaden.......................................................98
Patrimoniale en extrapatrimoniale schade (art. 6.26 BW).........................................98
Rechtstreekse en onrechtstreekse schade (schade bij terugslag).............................98
Hoofdstuk 5 : Preventie van schade................................................98
Hoofdstuk 6 : Voorbeschiktheid......................................................99
Hoofdstuk 7 : Vooraf bestaand toestand........................................100
Hoofdstuk 8 : De zelfstandige juridische oorzaak...........................101
DEEL 8 : Gevolgen van aansprakelijkheid................................102
Hoofdstuk 1 : Begrip en basisregel................................................102
Hoofdstuk 2 : Doelstelling (art. 6.31 § 1 C. civ.) :............................103
Hoofdstuk 3 : Winstafracht (art. 6.31 § 3 C. civ).............................103
Hoofdstuk 4 : Vormen (art. 6.31 § 2 C. civ).....................................104
Hoofdstuk 5 : Raming (art. 6.36 C. civ.)..........................................105
Hoofdstuk 6 : Bevel of orde (=Preventief)......................................106
DEEL 9 : Overheidsaansrpakelijkheid......................................107
Hoofdstuk 1 : Inleiding.................................................................107
Wie of wat is de overheid ?......................................................................................107
Welke aansrpakelijkheidsgronden ?.........................................................................108
Hoofdstuk 2 : Overheidsaansprakelijkheid – Fout...........................109
Hoofdstuk 3 : Schending van specifieke rechtsnorm.......................110
Schending van een internationale verdrag..............................................................110
Beleidsruimte van de Staat.....................................................................................110
Hoe verhouden de objectieve wettigheidscontroles zich tot het foutbegrip?...........111
Schadeloosstelling via de Raad van State zelf.........................................................111
Fouten van magistraten.......................................................................................... 112
Hoofdstuk 4 : Schending van algemene zorgvuldigheidsnorm.........113
Hoofdstuk 5 : Oorzakelijk verband.................................................113
Hoofdstuk 6 : Schade en schadeloostelling....................................114
Hoofdstuk 7 : Besluit....................................................................114
DEEL 10 : Klimaataansprakelijkheid. Een contentieux met
wetenschappelijke verankering, waar mensenrechten in opmars
zijn. Gastcollege Billiet...........................................................115
Hoofdstuk 1: Ter inleiding.............................................................115
Hoofdstuk 2: Achtergrondinformatie over klimaatprocesvoering
(Climate change litigation)............................................................116
, Hoofdstuk 3 : Wetenschappelijke achtergrondinformatie: basisfeiten
over de klimaatopwarming en over het IPCC..................................117
“Het klopt niet meer”.............................................................................................. 118
Er bestaat een ‘gevaarlijke’ klimaatverandering.....................................................118
Pourquoi le CO₂ est-il le gaz à effet de serre le plus nuisible ?.................................119
Let op: CO₂ is ook de sleutel tot de oplossing..........................................................121
Het huidige mondiale resterende koolstofbudget....................................................122
Gebruik van het mondiale koolstofbudget...............................................................123
De impact van de klimaatverandering: directe en indirecte effecten in Europa en
België (Vlaanderen)................................................................................................. 123
IPCC......................................................................................................................... 124
Hoofdstuk 4: Klimaataansprakelijkheid in de Belgische klimaatzaak:
hoofdlijnen...................................................................................125
De partijen in de zaak............................................................................................. 125
Het verloop van de procedure.................................................................................126
Fundament van de rechtszaak - een feit: de kloof tussen weten en doen...............126
De eis van de vzw Klimaatzaak en haar 58.500 medestanders: preventie van nog
erger....................................................................................................................... 127
Oordeel van de Rechtbank in eerste aanleg............................................................127
Analyse vonnis met het oog op beroep...................................................................128
Oordeel van het Hof van Beroep.............................................................................129
Hoofdstuk 5: De kracht van aansprakelijkheid in antwoord op
maatschappelijke onzorgvuldigheid: kennismaking met de Shell-zaak
...................................................................................................130
Identiteitsfiche........................................................................................................ 130
Fout door maatschappelijke onzorgvuldigheid: de invulling van de maatstaf..........131
Hoofdstuk 6 : De opmars van de mensenrechten in de
klimaataansprakelijkheid: terug naar de Belgische klimaatzaak......133
Schade: de prijs van het uitstel...............................................................................133
Waarover gaat dit?.................................................................................................. 133
Hoofdstuk 7: Slotopmerkingen......................................................134
DEEL 11 : De rol van grondrechten in het aansprakelijkheidsrecht
............................................................................................ 135
Hoofdstuk 1: Inleiding..................................................................135
Hoofdstuk 2: Privaatrecht en grondrechten...................................135
Gelijkenissen en verschillen....................................................................................135
Doorwerking grondrechten in het privaatrecht (=2 mogelijke systemen)...............136
Hoofdstuk 3: Interactie aansprakelijkheidsrecht en grondrechten...137
Aansprakelijkheidsrecht als noodzakelijk middel voor afdwinging grondrechten.....137
Grondrechten geven vorm aan het aansprakelijkheidsrecht....................................139
Grondrechten stellen limieten aan het aansprakelijkheidsrecht..............................140
Hoofdstuk 4: Grondrechten in boek 6 BW.......................................143
Fout, schade, oorzakelijk verband...........................................................................143
Schadeloosstelling................................................................................................... 143
Hoofdstuk 5: Overzicht: grondrechten in het aansprakelijkheidsrecht
...................................................................................................147
DEEL 12 : Vergoeding van medische schade............................148
Medische aansprakelijkheid..........................................................148
Rechtsverhoudingen................................................................................................ 148
Aanprakelijkheid voor medische fouten...................................................................149
Aansprakelijkheid voor gebrekkige medische zaken................................................152
, Aansrpakelijkheid producent...................................................................................154
Aansprakelijkheid overige actoren...........................................................................156
DEEL 13: Aansprakelijkheidsverzekeringen..............................157
Hoofdstuk 1 : Inleinding................................................................157
Hoofdstuk 2: Aansprakelijkheidsverzekering..................................157
Hoofdstuk 3 : Verzekeringsovereenkomst......................................159
Hoofdstuk 4 : Vergoeding van de benadeelde................................163
Hoofdstuk 5: Verhaal van de verzekeraar, artikel 152.....................166
DEEL 14: Coördinatie tussen vergoedingsregelingen en verhaal
van derde-betalers................................................................168
Hoofdstuk 1: Inleiding..................................................................168
Hoofdstuk 3 : drie modellen..........................................................170
Inleiding.................................................................................................................. 170
Model 1: vergoeding met uitsluiting van aansprakelijkheid.....................................171
Model 2: cumulatie van vergoedingen.....................................................................178
Model 3: cumulatieverbod en verhaal.....................................................................180
Hoofdstuk 3 : Wat brengt Boek 6?.................................................183
Hoofdstuk 4 : Toepassing..............................................................183
Hoofdstuk 5 : Belsuit....................................................................184
,DEEL 1 : Inleiding:
Het uitgangspunt van de buitencontractuele aansprakelijkheid is het
adagium: "The loss lies where it falls".
Dit betekent dat het slachtoffer oorspronkelijk zelf moest instaan voor het
herstel van zijn schade. In werkelijkheid gaat het er in de moderne
welvaartsstaten echter anders aan toe.
De belangrijkste vraag is: wie zal de geleden schade vergoeden? Op wie
kan het slachtoffer zijn aansprakelijkheidsvordering baseren om
vergoeding van de schade te verkrijgen? En vooral: wie zal die schade
uiteindelijk betalen?
Toch zullen we in deze cursus zien dat buitencontractuele
aansprakelijkheid niet de enige manier is om schadevergoeding te
verkrijgen. Er bestaan immers ook andere mechanismen.
Neem bijvoorbeeld een ICT-medewerker die het auditorium binnenkomt en
struikelt over een boekentas. Hij valt, raakt gewond, moet naar het
ziekenhuis en kan niet meer werken. Er is dus sprake van schade.
Wat zal de juridische grondslag zijn waarop hij zich kan beroepen?
We kunnen denken aan de Arbeidsongevallenwet, maar de eerste reflex is
doorgaans de buitencontractuele aansprakelijkheid. In dat geval kan men
zich beroepen op de buitencontractuele aansprakelijkheid (hierna: BA) en
dus op artikel 1382 (nu artikel 6.5 BW).
Artikel 1382 (thans 6.5 BW) betreft de persoonlijke aansprakelijkheid, en in
deze casus zou dat de student zijn die eigenaar is van de boekentas –
maar dat is niet vanzelfsprekend.
Men zou bijvoorbeeld ook een beroep kunnen doen op de
aansprakelijkheid voor andermans daad (zoals dieren, voorwerpen, ...).
We weten dat het recht naast de persoonlijke aansprakelijkheid ook
kwalitatieve aansprakelijkheid kent (= voor daden van anderen). De
kwalitatieve aansprakelijkheid wordt niet uitdrukkelijk in de wet vermeld.
Een klassiek voorbeeld van kwalitatieve aansprakelijkheid is de
aansprakelijkheid van ouders voor hun minderjarige kinderen – niet alleen
omdat zij doorgaans solvabeler zijn, maar ook om juridische redenen (er
geldt een vermoeden van fout).
De bewijslast is dan lichter: als er een gebrekkige zaak is, wordt een fout
vermoed → maar dit is niet van toepassing in onze casus.
Een ander voorbeeld is de leerkracht.
Zij kunnen ook onder de kwalitatieve aansprakelijkheid vallen, zelfs voor
meerderjarige leerlingen!
1
,Een andere hypothese is de aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken.
Hier lijkt er geen probleem te zijn met de boekentas, maar misschien is de
trap gebrekkig? Of het volledige lokaal zou als gebrekkige zaak kunnen
worden beschouwd.
Bijvoorbeeld: het lokaal als samengestelde zaak – misschien hadden er
kluisjes moeten zijn om de boekentassen in op te bergen. Dit zou het
lokaal gebrekkig kunnen maken.
Maar dit redeneren is vandaag minder relevant omdat de wetgeving
gewijzigd is.
Ten slotte bestaat er ook een aansprakelijkheid van de aansteller voor de
daden van zijn aangestelde.
Dit gaat zeer ver: als de leerkracht aansprakelijk is, dan kan ook de KU
Leuven, als werkgever, aansprakelijk zijn.
Men moet dan een ondergeschiktheidsband aantonen tussen die persoon
en de KU Leuven.
→ Heeft de professor een ondergeschiktheidsrelatie ten aanzien van de KU
Leuven?
→ Ja, voor bepaalde aspecten (zoals het geven van les, het uurrooster),
maar niet voor het onderzoekswerk.
In dit geval is gedeelde aansprakelijkheid mogelijk.
Hoofdstuk 1 : Overzicht van de vergoedingsregelingen
Aansprakelijkheid en aansrpakelijkheidsverzekering
In de oorspronkelijke situatie moest iedereen zelf instaan voor zijn eigen
schade.
Met andere woorden: men moest zijn eigen schade herstellen. De
buitencontractuele aansprakelijkheid was een uitzondering op dit principe.
Door het aantonen van een fout, schade en een causaal verband, kon men
een volledige schadevergoeding bekomen. Dat waren erg strikte
voorwaarden.
Gaandeweg werd dit toepassingsgebied uitgebreid, en het recht erkende
zelfs objectieve aansprakelijkheid, ook wel aansprakelijkheid zonder fout
genoemd.
Dat betekent dat men geen fout hoeft te bewijzen.
Voorbeeld: de aansprakelijkheid van een eigenaar voor gebrekkige zaken.
Als een gebrek aan een product schade veroorzaakt, kan de eigenaar
aansprakelijk worden gesteld, zelfs zonder contractuele band met het
slachtoffer (dit is nu opgenomen in het laatste hoofdstuk van Boek 6).
Voor producten is er een Europese richtlijn omgezet in het Belgisch recht,
maar deze moet worden aangepast.
Waarom? Omdat steeds meer schade wordt veroorzaakt door artificiële
intelligentie.
Wie is dan aansprakelijk? De richtlijn moet dus geactualiseerd worden.
2
,Het enige probleem bij productaansprakelijkheid is dat de producent zich
vaak in het buitenland bevindt, en de fout kan afschuiven op een ander.
Het kan dus lang duren om een schadevergoeding te verkrijgen.
Een jurisprudentieel voorbeeld, vandaag gecodificeerd in artikel 3.101 BW,
is de burenhinder.
Soms veroorzaakt men zonder fout hinder bij de buren. Hoe wordt dit
vergoed?
Via herstel van het evenwicht of een schadevergoeding (≠ artikelen
1382/6.5 BW, waar het om volledige vergoeding gaat).
Voorbeelden: geluidsoverlast of vervuiling door grote industrieën.
Een andere vorm is de risicoaansprakelijkheid.
Dit houdt in dat de schade nog niet hoeft te zijn veroorzaakt.
Men vermoedt een fout en een causaal verband.
Men moet enkel aantonen dat er een verband is tussen de persoon en het
schadeverwekkend feit.
Voorbeeld: kerncentrales.
Bij een nucleair ongeval met besmetting hoeft men de fout van de uitbater
niet te bewijzen. Het volstaat om aan te tonen dat:
• er sprake is van radioactieve besmetting, en
• deze voortkomt uit een activiteit van de kerncentrale.
Men beschouwt dit als een economisch belangrijke maar risicovolle
activiteit.
Men aanvaardt het bestaan ervan, maar maakt de aansprakelijkheid
gemakkelijker te bewijzen.
Bij risicoaansprakelijkheid is de uitbater verplicht verzekerd om eventuele
schade te dekken. De wet kan ook een plafond instellen voor het bedrag
dat hij moet betalen bij een ongeval. Dit komt omdat sommige ongevallen
heel veel slachtoffers kunnen maken, en verzekeraars niet alles kunnen
vergoeden zonder een beperking.
Aansprakelijkheidsverzekering
Een aansprakelijkheidsverzekering treedt enkel in werking wanneer
iemand mogelijk aansprakelijk is voor schade.
Men sluit een verzekering af omdat men denkt dat men in de toekomst
mogelijk aansprakelijk zal zijn voor schade.
Het is een compensatiemechanisme, dat in principe niet verplicht is in alle
rechtstakken.
Het gaat niet om een alternatief systeem, maar wel om een aanvullend
systeem, want het geldt alleen wanneer de aansprakelijkheid bewezen is.
Bij fout wordt het slachtoffer vergoed door de verzekeraar, en niet
rechtstreeks door de dader van de schade.
Het grootste voordeel: het beschermt het slachtoffer tegen de
insolvabiliteit of het faillissement van de aansprakelijke persoon.
Sommige verzekeringen zijn echter wél verplicht:
3
, WAM (Wet Aansprakelijkheid Motorrijtuigen):
aansprakelijkheidsverzekering voor motorrijtuigen → zonder deze
verzekering mag je niet rijden.
BA uitbating voor ondernemingen.
Beroepsaansprakelijkheidsverzekering voor vrije beroepen (artsen,
advocaten, enz.).
Aansprakelijkheidsverzekering voor bouwprofessionals (architecten,
aannemers, enz.).
Verzekering voor vrijwilligersorganisaties.
Maar er zijn ook niet-verplichte verzekeringen, zoals:
BA gezinsaansprakelijkheid: → Niet verplicht, maar zeer gebruikelijk.
→ Dekt schade in de privésfeer (gebaseerd op artikelen 1382, 1384,
1385 oud BW).
→ Beschermt ouders én kinderen, zelfs als ze op kot zitten (zolang
hun officiële woonplaats bij de ouders blijft).
Artikelen 141 tot 153 van het Wetboek Verzekeringen (WV) regelen onder
andere het rechtstreekse vorderingsrecht van het slachtoffer ten aanzien
van de verzekeraar.
Het rechtstreeks vorderingsrecht (art. 150 WV):
Het slachtoffer mag zich rechtstreeks tot de verzekeraar richten, zonder
langs de schadeveroorzaker te gaan (vb. bij een malafide
onderaannemer).
Dit doorbreekt het klassieke contractenrecht, waarin een derde geen
rechten kan putten uit een contract tussen twee anderen.
De rechtsgrond hiervoor ligt in Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek, waarin
staat dat contracten in principe tegenwerpelijk zijn aan derden.
Maar artikel 150 WV is een lex specialis, dus een uitzondering op die regel.
De verzekeraar dekt enkel de fouten die in het contract zijn opgenomen.
Uitsluitingsclausules zijn dus belangrijk.
Toch mag de verzekeraar soms geen excepties tegenwerpen aan het
slachtoffer, die hij wél tegenover zijn verzekerde zou kunnen inroepen
(vooral als ze ná de vordering zijn ontstaan).
Er zijn ook moeilijkheden wanneer de schadeveroorzaker onbekend is.
Aansprakelijkheidsprocedures kunnen zeer lang duren, vooral als men de
fout van een ander moet bewijzen.
Voorbeeld: een informaticus is slachtoffer van een ongeval en heeft
medische kosten → die worden terugbetaald door de sociale zekerheid,
maar niet noodzakelijk het volledige schadebedrag.
Sociale zekerheid, rechtstreekse verzekeringen, schadefondsen
Sociale zekerheid
De sociale zekerheid kan worden beschouwd als een alternatief
schadevergoedingsmechanisme, los van het aansprakelijkheidsrecht.
Ze bestaat uit twee hoofdcomponenten. Enerzijds is er de klassieke sociale
zekerheid, die werknemers beschermt door hen een vervangingsinkomen
toe te kennen wanneer zij worden geconfronteerd met situaties die hun
4
, verdiencapaciteit verminderen (bijvoorbeeld economische
arbeidsongeschiktheid).
Anderzijds is er sociale bijstand, bedoeld voor personen die onvrijwillig
geen beroepsinkomen en geen vervangingsinkomen ontvangen. Zij
kunnen dan aanspraak maken op bepaalde uitkeringen, zoals het leefloon.
Dit systeem werkt volledig onafhankelijk van enige fout: het is niet van
belang wie de schade heeft veroorzaakt, de aansprakelijkheid wordt niet
onderzocht.
Daarom spreken we van een alternatief compensatiemechanisme, en niet
van een aanvullend systeem naast het aansprakelijkheidsrecht.
Een voorbeeld hiervan is de arbeidsongevallenverzekering, die onder deze
regeling valt.
Toch is het toepassingsgebied van de sociale zekerheid beperkt.
Ze dekt niet altijd de volledige schade, en compenseren het
inkomensverlies vaak maar gedeeltelijk. Het gaat dus om een
gedeeltelijke, vaak geplafonneerde dekking.
Een belangrijke vraag is dan: als een slachtoffer reeds een vergoeding
heeft ontvangen via de sociale zekerheid, kan die dan bovenop die
vergoeding nog een bijkomende schadevergoeding eisen op basis van het
aansprakelijkheidsrecht?
Deze problematiek wordt behandeld binnen het schadevergoedingsrecht,
met name om te bepalen of een cumulatie mogelijk is, of dat men een
aftrekmechanisme moet toepassen om dubbele vergoeding te vermijden.
Rechtstreekse verzekeringen
Rechtstreekse verzekeringen, ook wel eigen schadeverzekeringen
genoemd, zijn verzekeringen die men afsluit als potentieel benadeelde
persoon, om de schade te dekken die men zelf kan lijden, zelfs zonder dat
een derde aansprakelijk is.
In tegenstelling tot aansprakelijkheidsverzekeringen, die een slachtoffer
vergoeden wanneer de verzekerde aansprakelijk wordt gesteld, dekken
deze verzekeringen rechtstreeks de verzekerde zelf, ongeacht enige fout.
Het gaat om een alternatief vergoedingssysteem met een beperkt
toepassingsgebied, maar dat de verzekerde toelaat een vergoeding te
krijgen zonder de fout van een ander te moeten bewijzen.
Dit biedt een belangrijke zekerheid, vooral in situaties waarin het moeilijk
of onmogelijk is om een aansprakelijke persoon te identificeren.
Voorbeelden:
Een hospitalisatieverzekering dekt medische kosten die niet door de
sociale zekerheid worden terugbetaald bij een ziekenhuisopname.
Een informaticus die wordt opgenomen in het ziekenhuis kan op
deze verzekering rekenen om zijn kosten rechtstreeks vergoed te
krijgen door de verzekeraar.
5
