Orthopedagogiek 2024-2025
Inleiding
Wat is pedagogiek? (algemeen voor alle kinderen!)
Definities:
De pedagogische wetenschappen bestuderen de opvoeding, het onderwijs
en de hulpverlening aan kinderen en jeugdigen, met het oog op verbetering
van de praktijk.
De studie van de manier waarop volwassenen (ouders, opvoeders,
onderwijzers) jeugdigen grootbrengen met een bepaald doel. Meer specifiek
bestudeert pedagogiek onderwijsmethoden, inbegrepen de doelen die
daarin worden gesteld, en de manier waarop deze doelen bereikt zullen
worden.
Leer of wetenschap van het opvoeden.
De tak van de wetenschap die de opvoeding van kinderen bestudeert en
onderzoekt welke effecten specifieke opvoedkundige handelingen hebben.
Onderwijsleer
De wetenschap van de ontwikkeling van een kind tot aan de volwassenheid.
Afgeleid van het Griekse woord paidagoogia kinderleiding
Bestudeert de opvoeding, de ontwikkelingsfasen en ook de relatie tussen het kind
en zijn omgeving
Pedagogie: de praktijk van het opvoeden
2 belangrijke factoren ontwikkeling kind: nurture (opvoeding) en nature (aanleg
kind)
Breed scala aan wetenschappen die geïntegreerd worden (uitgebreide
wetenschap)
Psychologie
Biologie
Psychiatrie
Sociologie
Het grote verschil is de kernvraag van pedagogiek omdat bij pedagogiek
we opzoek gaan naar wetenschappelijk verantwoorde manieren om
opvoeding, onderwijs & hulpverlening voor kinderen & jongeren te kunnen
verbeteren m.a.w. maakt gebruik van doelgerichte & systematische
interventies fundamenteel & theoriegericht.
Verschillende specialisaties
Sociale pedagogiek: belang op maatschappelijke voorwaarden van
opvoeding
Onderwijspedagogiek: belang op didactiek en onderwijskunde
Klinische pedagogiek: belang op diagnoses
Gezinspedagogiek: belang op ontwikkeling tijdens opvoeding
Orthopedagogiek: belang op ontwikkelingsstoornissen
Wetenschappelijke verantwoorde mogelijkheden voor verbetering van opvoeding
en onderwijspraktijken om ervoor te zorgen dat kinderen beter ontwikkelen en
zich beter gaan voelen.
1
,Wat is orthopedagogiek?
(kinderen/jongeren waar ergens een probleem mee is, of jongeren die ergens in
moeilijke context zitten dus niet over elk kind)
Richt zich op het onderzoeken en behandelen van kinderen en jongeren
met een bepaalde beperking/stoornis of kinderen en jongeren die zich in
een problematische leer- of opvoedingssituatie bevinden
Klinische orthopedagogiek = vanuit een wetenschappelijk onderbouwd
referentiekader autonome handelingen verrichten gericht op de preventie,
de diagnostiek, de begeleiding en behandeling van opvoedings-,
ontwikkelings-, leer-, gedrags- en emotionele problemen en psychosociale
gevolgen ervan bij kinderen, jongeren en volwassenen en hun context.
Problematische opvoedingssituatie = moeizame afstemming tussen de
pedagogische vraag en het pedagogisch aanbod, waardoor de gewenste
opvoedingsdoelen niet of moeilijk bereikt worden (kind kan zich niet ontwikkelen
op de manier dat verwacht wordt dat het zich zou moeten ontwikkelen
verschillende redenen)
Orthopedagogiek houdt zich bezig met het bestuderen van afwijkingen in het
leer- en gedragsproces
Handelingswetenschap gericht op het verbijzonderde opvoeden
(opvoedingsbehoeften en noden die specifiek kunnen zijn waardoor de
antwoorden niet altijd voor het grijpen liggen dus voor iedereen apart gaan kijken
wat de juiste manier is om te ondersteunen, …)
Kennis van het opvoedingsproces is hierbij heel belangrijk.
Opvoedingsproces veronderstelt onderlinge wisselwerking tussen
Ontwikkelingsaspecten
Opvoedingsdimensies (relaties aangaan en onderhouden, bepaald klimaat
scheppen en hanteren, … leraar en ouder belangrijke rol)
Beïnvloedende omstandigheden (riscofactoren en beschermende factoren)
Ontwikkelingsaspecten:
Affectieve ontwikkelingsaspect
- Ontwikkeling van de mens als gevoelswezen
- Emotionele en relationele ontwikkeling
Cognitieve ontwikkelingsaspect
- Ontwikkeling van het kennis verwerven en het kennen en de manier
waarop kennis vergaart wordt
Conatieve ontwikkelingsaspect
- Zelfontplooiing van het kind
Opvoedingsdimensies:
Relatie aangaan en onderhouden
- Verantwoordelijkheid van opvoeder en afhankelijkheid van opvoedeling
- Duurzaam en dynamisch (onderhouden en groeien mee van de ene
ontwikkelingsfase in de andere)
- Sensitiviteit en responsiviteit
2
, Klimaat scheppen en aanpassen
- Materieel en immaterieel
Situatie hanteren
- Omgaan met gewone of buitengewone gebeurtenissen
Beïnvloedende omstandigheden:
Risicofactoren (ontbreken sociaal netwerk, financiële problemen,
familieconflicten, iemand overleden, onstabiele woon- of schoolsituatie)
Beschermende factoren (aanwezigheid van ondersteunend sociaal netwerk,
stabiele thuissituatie, goede samenwerking met school)
Voor een positief opvoedingsproces is het nodig dat de verschillende
elementen onderling voldoende wisselwerking en aansluiting vertonen.
Doelgroep:
Personen met verstandelijke, fysieke, zintuiglijke of meervoudige
beperkingen
Personen met leerstoornissen
Kinderen met ontwikkelingsstoornissen
Kinderen en jongeren met gedrags- en emotionele problemen
Zieke kinderen en jongeren
Kinderen en jongeren in problematische opvoedingssituaties en/of
kindermishandeling
(Jong)volwassenen die middelen gebruiken, delinquent gedrag stellen of tot
een ander risicogroep behoren
Multidisciplinaire teams:
Psychologen
Artsen
Onderwijskundigen en leerkrachten
Opvoeders en verzorgenden
Logopedisten en audiologen
Kinesitherapeuten
Ergotherapeuten
Orthoptist-optometrist!
De ontwikkeling
Fasen in ontwikkeling:
Prenataal (als baby wordt verwekt heeft dat al een leven en gaat dat sterk
ontwikkelen, lichaamsfuncties ontwikkelen)
Neonataal (pasgeboren baby)
Zuigelingentijd (infancy)
Kind (vanaf 2 jaar)
Adolescentie (vanaf 12)
Volwassenheid (jongvolwassen, …)
Gebieden van ontwikkeling
Fysieke ontwikkeling (lichamelijke, sensomotorische, zintuigen, motoriek)
Cognitieve ontwikkeling (geheugen, taal, waarneming, denken)
Emotionele ontwikkeling
Sociale ontwikkeling (hoe mensen met elkaar omgaan, verwachtingen)
3
Inleiding
Wat is pedagogiek? (algemeen voor alle kinderen!)
Definities:
De pedagogische wetenschappen bestuderen de opvoeding, het onderwijs
en de hulpverlening aan kinderen en jeugdigen, met het oog op verbetering
van de praktijk.
De studie van de manier waarop volwassenen (ouders, opvoeders,
onderwijzers) jeugdigen grootbrengen met een bepaald doel. Meer specifiek
bestudeert pedagogiek onderwijsmethoden, inbegrepen de doelen die
daarin worden gesteld, en de manier waarop deze doelen bereikt zullen
worden.
Leer of wetenschap van het opvoeden.
De tak van de wetenschap die de opvoeding van kinderen bestudeert en
onderzoekt welke effecten specifieke opvoedkundige handelingen hebben.
Onderwijsleer
De wetenschap van de ontwikkeling van een kind tot aan de volwassenheid.
Afgeleid van het Griekse woord paidagoogia kinderleiding
Bestudeert de opvoeding, de ontwikkelingsfasen en ook de relatie tussen het kind
en zijn omgeving
Pedagogie: de praktijk van het opvoeden
2 belangrijke factoren ontwikkeling kind: nurture (opvoeding) en nature (aanleg
kind)
Breed scala aan wetenschappen die geïntegreerd worden (uitgebreide
wetenschap)
Psychologie
Biologie
Psychiatrie
Sociologie
Het grote verschil is de kernvraag van pedagogiek omdat bij pedagogiek
we opzoek gaan naar wetenschappelijk verantwoorde manieren om
opvoeding, onderwijs & hulpverlening voor kinderen & jongeren te kunnen
verbeteren m.a.w. maakt gebruik van doelgerichte & systematische
interventies fundamenteel & theoriegericht.
Verschillende specialisaties
Sociale pedagogiek: belang op maatschappelijke voorwaarden van
opvoeding
Onderwijspedagogiek: belang op didactiek en onderwijskunde
Klinische pedagogiek: belang op diagnoses
Gezinspedagogiek: belang op ontwikkeling tijdens opvoeding
Orthopedagogiek: belang op ontwikkelingsstoornissen
Wetenschappelijke verantwoorde mogelijkheden voor verbetering van opvoeding
en onderwijspraktijken om ervoor te zorgen dat kinderen beter ontwikkelen en
zich beter gaan voelen.
1
,Wat is orthopedagogiek?
(kinderen/jongeren waar ergens een probleem mee is, of jongeren die ergens in
moeilijke context zitten dus niet over elk kind)
Richt zich op het onderzoeken en behandelen van kinderen en jongeren
met een bepaalde beperking/stoornis of kinderen en jongeren die zich in
een problematische leer- of opvoedingssituatie bevinden
Klinische orthopedagogiek = vanuit een wetenschappelijk onderbouwd
referentiekader autonome handelingen verrichten gericht op de preventie,
de diagnostiek, de begeleiding en behandeling van opvoedings-,
ontwikkelings-, leer-, gedrags- en emotionele problemen en psychosociale
gevolgen ervan bij kinderen, jongeren en volwassenen en hun context.
Problematische opvoedingssituatie = moeizame afstemming tussen de
pedagogische vraag en het pedagogisch aanbod, waardoor de gewenste
opvoedingsdoelen niet of moeilijk bereikt worden (kind kan zich niet ontwikkelen
op de manier dat verwacht wordt dat het zich zou moeten ontwikkelen
verschillende redenen)
Orthopedagogiek houdt zich bezig met het bestuderen van afwijkingen in het
leer- en gedragsproces
Handelingswetenschap gericht op het verbijzonderde opvoeden
(opvoedingsbehoeften en noden die specifiek kunnen zijn waardoor de
antwoorden niet altijd voor het grijpen liggen dus voor iedereen apart gaan kijken
wat de juiste manier is om te ondersteunen, …)
Kennis van het opvoedingsproces is hierbij heel belangrijk.
Opvoedingsproces veronderstelt onderlinge wisselwerking tussen
Ontwikkelingsaspecten
Opvoedingsdimensies (relaties aangaan en onderhouden, bepaald klimaat
scheppen en hanteren, … leraar en ouder belangrijke rol)
Beïnvloedende omstandigheden (riscofactoren en beschermende factoren)
Ontwikkelingsaspecten:
Affectieve ontwikkelingsaspect
- Ontwikkeling van de mens als gevoelswezen
- Emotionele en relationele ontwikkeling
Cognitieve ontwikkelingsaspect
- Ontwikkeling van het kennis verwerven en het kennen en de manier
waarop kennis vergaart wordt
Conatieve ontwikkelingsaspect
- Zelfontplooiing van het kind
Opvoedingsdimensies:
Relatie aangaan en onderhouden
- Verantwoordelijkheid van opvoeder en afhankelijkheid van opvoedeling
- Duurzaam en dynamisch (onderhouden en groeien mee van de ene
ontwikkelingsfase in de andere)
- Sensitiviteit en responsiviteit
2
, Klimaat scheppen en aanpassen
- Materieel en immaterieel
Situatie hanteren
- Omgaan met gewone of buitengewone gebeurtenissen
Beïnvloedende omstandigheden:
Risicofactoren (ontbreken sociaal netwerk, financiële problemen,
familieconflicten, iemand overleden, onstabiele woon- of schoolsituatie)
Beschermende factoren (aanwezigheid van ondersteunend sociaal netwerk,
stabiele thuissituatie, goede samenwerking met school)
Voor een positief opvoedingsproces is het nodig dat de verschillende
elementen onderling voldoende wisselwerking en aansluiting vertonen.
Doelgroep:
Personen met verstandelijke, fysieke, zintuiglijke of meervoudige
beperkingen
Personen met leerstoornissen
Kinderen met ontwikkelingsstoornissen
Kinderen en jongeren met gedrags- en emotionele problemen
Zieke kinderen en jongeren
Kinderen en jongeren in problematische opvoedingssituaties en/of
kindermishandeling
(Jong)volwassenen die middelen gebruiken, delinquent gedrag stellen of tot
een ander risicogroep behoren
Multidisciplinaire teams:
Psychologen
Artsen
Onderwijskundigen en leerkrachten
Opvoeders en verzorgenden
Logopedisten en audiologen
Kinesitherapeuten
Ergotherapeuten
Orthoptist-optometrist!
De ontwikkeling
Fasen in ontwikkeling:
Prenataal (als baby wordt verwekt heeft dat al een leven en gaat dat sterk
ontwikkelen, lichaamsfuncties ontwikkelen)
Neonataal (pasgeboren baby)
Zuigelingentijd (infancy)
Kind (vanaf 2 jaar)
Adolescentie (vanaf 12)
Volwassenheid (jongvolwassen, …)
Gebieden van ontwikkeling
Fysieke ontwikkeling (lichamelijke, sensomotorische, zintuigen, motoriek)
Cognitieve ontwikkeling (geheugen, taal, waarneming, denken)
Emotionele ontwikkeling
Sociale ontwikkeling (hoe mensen met elkaar omgaan, verwachtingen)
3
