Sociale ethiek
Examen:
- Deel 1:
o Stijn Rottiers
o Open vragen
o Gesloten boek
- Deel 2:
o David Bamps
o Open vragen
o Open boek (De Dashboardsamenleving)
- Tips:
o Geen redundantie (onnodige overvloedigheid)
o Structuur je antwoord
o Geef antwoord op de vragen (goed lezen)
o Zorg dat je referenties geeft bij open boek en essay vragen
o Wees volledig in je antwoord
o Ga niet te veel uit van kennis docent: moeilijke woorden of
begrippen uitleggen
o Wees creatief: werk je eigen voorbeelden uit om te verduidelijken in
praktijk wat je theoretisch zegt
1.
,DEEL 1 (Stijn Rottiers)
Hoorcollege 1: Wat is ethiek?
Ethiek = normen en waarden: hoe iets “zou moeten zijn” (het onzichtbare van de
filosofie)
Is het dat wat mensen van andere dieren scheidt?
Mensbeeld: neen!
Dieren zijn gedreven door instinct
Mensen kunnen instinct tegenhouden
Ethos: gewoonte, gebruik, “dat is toch normaal”
- Normaal is geen onschuldig woordje -> niet voor iedereen gelijk
- Norm: een norm is iets wat bepaalde mensen in een bepaalde situatie
vinden over hoe iets zou moeten gaan
- Synoniem: moraal (mores)
Voorbeeld: wanneer mag je de tafel verlaten bij het eten?
Voorbeeld: geen seks met minderjarigen, ook geen beelden.
Verschil tussen wat IS en wat ZOU MOETEN ZIJN
- Het is niet omdat je iets vaststelt (zichtbaar) in de wereld dat dit dan ook
zo zou moeten zijn (onzichtbare)
Link met thema wantrouwend vs vertrouwensvol
mensbeeld (pedagogische filosofie)
Wantrouwend mensbeeld: weinig spontaan sociaal gedrag, verwachten iets terug
- Bevestigd door Milgram of Stanford Prison experiment >< Hannah Arendt
‘banaliteit van het kwaad’ zegt dat mensen venijnig kunnen zijn naar
anderen toe omdat ze iets heel goed willen bereiken
Vertrouwensvol mensbeeld: veel spontaan sociaal gedrag, verwachten niks terug
- Speltheorie: mensen gaan zich sociaal gedragen in een anonieme context
waar ze geen verplichtingen hebben naar anderen toe -> bewijsmateriaal
voor vertrouwensvol mensbeeld
Keuze van mensbeeld: hoe je kijkt naar de ander en wat je van de ander
verwacht gaan invloed hebben op hoe jij die persoon gaat behandelen en
andersom
- Samenleving vaak erg wantrouwend
- Blijkt dat er eerder een pro-sociale neiging in de mens zit
- De context maakt dat die pro-sociale neiging soms onderdrukt wordt
- De context maken wij!
- Descriptieve of beschrijvende ethiek >< prescriptieve of voorgeschreven
ethiek
, o Mensen houden zich aan de gewoontes >< hoe het zou moeten zijn
Descriptieve ethiek:
- De mens, net zoals zoveel andere dieren, heeft een sterke neiging tot
ethisch / sociaal handelen
- Empathie
- Het zit diep in de mens
- The selfless gen
- Sociaal leren: iemand vindt iets uit, wordt doorgegeven, aangevuld en
opnieuw doorgegeven
Het morele instinct – Jan Verplaetse:
- Mens bezig 5 moralen
o Hoe de regels uit de mens komen
- Op basis van wetenschappelijk onderzoek
- Mensen lijken diverse morele instincten te hebben
1. Hechtingsmoraal (instinctieve wortels van moraal)
a. Vanaf geboorte: we komen ter wereld als hulpeloze wezens en
hebben voortdurend aandacht en zorg nodig => enorme
afhankelijkheid
b. Niet alleen op psychologisch vlak ook neuro-chemische processen
c. Empathie en imitatie
d. Schuldbesef/schuldgevoelens
e. Altruïsme (groter naarmate verwantschap nauwer is)
f. Afremmen van agressie
g. Deze moraal dicteert ons om mensen waar we om geven te helpen
en medemensen niet te kwetsen of pijnigen
h. Moraal gebiedt ons tot hulpgedrag en verbiedt het toebrengen van
leed (tenzij we de medemens ontmenselijken)
2. Geweldmoraal (instinctieve wortels van moraal)
a. Mensen zijn niet alleen sociale dieren, ook gewelddadig
b. Vroeger levensbedreigende situaties en vijandige wereld
c. Schaarste => agressie enigste vorm om te overleven = functioneel
i. Bescherming voor zwakkere leden van de groep
ii. Onderdrukken van angst
d. Link aan wij-zij reflex (minimal group affiliation) + uitleg bij H.
Arendt (banaliteit van het kwaad) DUS geweld hoeft niet in
tegenstrijd te zijn met hechtingsmoraal
e. Verplaetse: geweld is niet het tegendeel van moraal, bezig aparte
codes en rituelen
, 3. Reinigingsmoraal (instinctieve wortels van moraal)
a. Goed en kwaad vaak beschreven in hygiënische termen of
begrippen die verwijzen naar reinheid en zuiverheid
b. Mensen zijn geneigd schoonheid en reinheid met deugd te
associëren en andersom immorele handelingen worden als vies en
vuil voorgesteld
c. = primair disciplineringssysteem dat oorspronkelijk bedoeld was om
schadelijke stoffen te vermijden
Gebaseerd op walging -> basisemotie en zowel aangeboren
als aangeleerd
Walging krijgt morele betekenis door besmettingsweerzin
Universele walging of weerzin: dode lichamen, bloed …
d. Risico discriminatie en uitsluiting
4. Samenwerkingsmoraal (instinctieve wortels van moraal)
a. Samenwerking en coöperatie – essentie van heel wat dagelijkse
handelingen
b. Om gemeenschappelijk doel te bereiken heb je anderen nodig
c. Samenwerkingsmoraal =geheel van regels, inzichten en intuïties
om te navigeren in deze wereld van coöperatie
d. Samenwerking als iedere partij er baat bij heeft => win-win situatie.
De opbrengst is groter door samen te werken
e. Ook wederzijds altruïsme (de baten hoeven niet direct te komen) ->
je inzetten voor iemand anders waarbij er voor jou niet direct een
reden is of je er niet direct baat bij hebt
f. Samenwerking berust op vertrouwen. Risico bestaat dat andere
profiteur is
g. Mensen letten op signalen van bedrog (voorspellende en
herinnerende bedrogdetectie)
h. De stok achter de deur: SANCTIES (dienen om samenwerking te
verzekeren -> mensen hebben diep rechtvaardigheidsgevoel +
aversie tegen onrechtvaardigheid (ultimatum spel) + bedrog en
machtsmisbruik in de samenwerking wordt vroeg of laat
gesanctioneerd)
i. MAAR samenwerkingsmoraal gedijt alleen in gunstige
omstandigheden -> alleen wanneer de voordelen gedeeld kunnen
worden en de inzet van de deelnemers hoog blijft werpt ze vruchten
af + sociale controle mag niet te strak zijn zodat er nog sprake is
van vrijwilligheid -> machtsmisbruik ondermijnt de samenwerking
5. Beginselmoraal (niet instinctief maar wortels in rationaliteit:
ethiek)
Ethiek: een theoretische rationele reflectie over hoe ons gedrag zou
moeten zijn
o Mensen hanteren spontaan morele systemen op intuïtieve basis
MAAR deze codes hebben beperkingen en garanderen niet altijd
moreel goed gedrag. Niet iedere moraal is het verdedigen waard.
Bepaalde moralen kunnen, hoe natuurlijk ook, beter worden
bestreden
Examen:
- Deel 1:
o Stijn Rottiers
o Open vragen
o Gesloten boek
- Deel 2:
o David Bamps
o Open vragen
o Open boek (De Dashboardsamenleving)
- Tips:
o Geen redundantie (onnodige overvloedigheid)
o Structuur je antwoord
o Geef antwoord op de vragen (goed lezen)
o Zorg dat je referenties geeft bij open boek en essay vragen
o Wees volledig in je antwoord
o Ga niet te veel uit van kennis docent: moeilijke woorden of
begrippen uitleggen
o Wees creatief: werk je eigen voorbeelden uit om te verduidelijken in
praktijk wat je theoretisch zegt
1.
,DEEL 1 (Stijn Rottiers)
Hoorcollege 1: Wat is ethiek?
Ethiek = normen en waarden: hoe iets “zou moeten zijn” (het onzichtbare van de
filosofie)
Is het dat wat mensen van andere dieren scheidt?
Mensbeeld: neen!
Dieren zijn gedreven door instinct
Mensen kunnen instinct tegenhouden
Ethos: gewoonte, gebruik, “dat is toch normaal”
- Normaal is geen onschuldig woordje -> niet voor iedereen gelijk
- Norm: een norm is iets wat bepaalde mensen in een bepaalde situatie
vinden over hoe iets zou moeten gaan
- Synoniem: moraal (mores)
Voorbeeld: wanneer mag je de tafel verlaten bij het eten?
Voorbeeld: geen seks met minderjarigen, ook geen beelden.
Verschil tussen wat IS en wat ZOU MOETEN ZIJN
- Het is niet omdat je iets vaststelt (zichtbaar) in de wereld dat dit dan ook
zo zou moeten zijn (onzichtbare)
Link met thema wantrouwend vs vertrouwensvol
mensbeeld (pedagogische filosofie)
Wantrouwend mensbeeld: weinig spontaan sociaal gedrag, verwachten iets terug
- Bevestigd door Milgram of Stanford Prison experiment >< Hannah Arendt
‘banaliteit van het kwaad’ zegt dat mensen venijnig kunnen zijn naar
anderen toe omdat ze iets heel goed willen bereiken
Vertrouwensvol mensbeeld: veel spontaan sociaal gedrag, verwachten niks terug
- Speltheorie: mensen gaan zich sociaal gedragen in een anonieme context
waar ze geen verplichtingen hebben naar anderen toe -> bewijsmateriaal
voor vertrouwensvol mensbeeld
Keuze van mensbeeld: hoe je kijkt naar de ander en wat je van de ander
verwacht gaan invloed hebben op hoe jij die persoon gaat behandelen en
andersom
- Samenleving vaak erg wantrouwend
- Blijkt dat er eerder een pro-sociale neiging in de mens zit
- De context maakt dat die pro-sociale neiging soms onderdrukt wordt
- De context maken wij!
- Descriptieve of beschrijvende ethiek >< prescriptieve of voorgeschreven
ethiek
, o Mensen houden zich aan de gewoontes >< hoe het zou moeten zijn
Descriptieve ethiek:
- De mens, net zoals zoveel andere dieren, heeft een sterke neiging tot
ethisch / sociaal handelen
- Empathie
- Het zit diep in de mens
- The selfless gen
- Sociaal leren: iemand vindt iets uit, wordt doorgegeven, aangevuld en
opnieuw doorgegeven
Het morele instinct – Jan Verplaetse:
- Mens bezig 5 moralen
o Hoe de regels uit de mens komen
- Op basis van wetenschappelijk onderzoek
- Mensen lijken diverse morele instincten te hebben
1. Hechtingsmoraal (instinctieve wortels van moraal)
a. Vanaf geboorte: we komen ter wereld als hulpeloze wezens en
hebben voortdurend aandacht en zorg nodig => enorme
afhankelijkheid
b. Niet alleen op psychologisch vlak ook neuro-chemische processen
c. Empathie en imitatie
d. Schuldbesef/schuldgevoelens
e. Altruïsme (groter naarmate verwantschap nauwer is)
f. Afremmen van agressie
g. Deze moraal dicteert ons om mensen waar we om geven te helpen
en medemensen niet te kwetsen of pijnigen
h. Moraal gebiedt ons tot hulpgedrag en verbiedt het toebrengen van
leed (tenzij we de medemens ontmenselijken)
2. Geweldmoraal (instinctieve wortels van moraal)
a. Mensen zijn niet alleen sociale dieren, ook gewelddadig
b. Vroeger levensbedreigende situaties en vijandige wereld
c. Schaarste => agressie enigste vorm om te overleven = functioneel
i. Bescherming voor zwakkere leden van de groep
ii. Onderdrukken van angst
d. Link aan wij-zij reflex (minimal group affiliation) + uitleg bij H.
Arendt (banaliteit van het kwaad) DUS geweld hoeft niet in
tegenstrijd te zijn met hechtingsmoraal
e. Verplaetse: geweld is niet het tegendeel van moraal, bezig aparte
codes en rituelen
, 3. Reinigingsmoraal (instinctieve wortels van moraal)
a. Goed en kwaad vaak beschreven in hygiënische termen of
begrippen die verwijzen naar reinheid en zuiverheid
b. Mensen zijn geneigd schoonheid en reinheid met deugd te
associëren en andersom immorele handelingen worden als vies en
vuil voorgesteld
c. = primair disciplineringssysteem dat oorspronkelijk bedoeld was om
schadelijke stoffen te vermijden
Gebaseerd op walging -> basisemotie en zowel aangeboren
als aangeleerd
Walging krijgt morele betekenis door besmettingsweerzin
Universele walging of weerzin: dode lichamen, bloed …
d. Risico discriminatie en uitsluiting
4. Samenwerkingsmoraal (instinctieve wortels van moraal)
a. Samenwerking en coöperatie – essentie van heel wat dagelijkse
handelingen
b. Om gemeenschappelijk doel te bereiken heb je anderen nodig
c. Samenwerkingsmoraal =geheel van regels, inzichten en intuïties
om te navigeren in deze wereld van coöperatie
d. Samenwerking als iedere partij er baat bij heeft => win-win situatie.
De opbrengst is groter door samen te werken
e. Ook wederzijds altruïsme (de baten hoeven niet direct te komen) ->
je inzetten voor iemand anders waarbij er voor jou niet direct een
reden is of je er niet direct baat bij hebt
f. Samenwerking berust op vertrouwen. Risico bestaat dat andere
profiteur is
g. Mensen letten op signalen van bedrog (voorspellende en
herinnerende bedrogdetectie)
h. De stok achter de deur: SANCTIES (dienen om samenwerking te
verzekeren -> mensen hebben diep rechtvaardigheidsgevoel +
aversie tegen onrechtvaardigheid (ultimatum spel) + bedrog en
machtsmisbruik in de samenwerking wordt vroeg of laat
gesanctioneerd)
i. MAAR samenwerkingsmoraal gedijt alleen in gunstige
omstandigheden -> alleen wanneer de voordelen gedeeld kunnen
worden en de inzet van de deelnemers hoog blijft werpt ze vruchten
af + sociale controle mag niet te strak zijn zodat er nog sprake is
van vrijwilligheid -> machtsmisbruik ondermijnt de samenwerking
5. Beginselmoraal (niet instinctief maar wortels in rationaliteit:
ethiek)
Ethiek: een theoretische rationele reflectie over hoe ons gedrag zou
moeten zijn
o Mensen hanteren spontaan morele systemen op intuïtieve basis
MAAR deze codes hebben beperkingen en garanderen niet altijd
moreel goed gedrag. Niet iedere moraal is het verdedigen waard.
Bepaalde moralen kunnen, hoe natuurlijk ook, beter worden
bestreden
