SOCIALE PSYCHOLOGIE H1-10
H1: INLEIDING........................................................................................................... 8
De mens is een sociaal dier .................................................................................... 8
Sociale psychologie: definitie en verwante disciplines ............................................. 8
Definitie van sociale psychologie ......................................................................... 8
De kracht van de sociale situatie ......................................................................... 9
beïnvloeding door anderen .............................................................................. 9
De kacht van de reactie van anderen ................................................................ 9
Bennington college (Newcomb) ......................................................................10
Eerste indrukken ............................................................................................10
Wie volgt de norm? .........................................................................................10
Blinde gehoorzaamheid ..................................................................................11
Sociale psychologie en verwante disciplines .......................................................11
Andere psychologische domeinen ......................................................................13
Sociale psychologie en mensenkennis................................................................13
De geschiedenis van de sociale psychologie (zelfstudie) .........................................13
De beginjaren van de sociale psychologie (1880-1935) ........................................13
De jaren van bevestiging (1936-1960) ..................................................................14
Belangrijke bijdragen – 1950 (!!!!!!!!).................................................................14
Groei en debat (1960-1975) ................................................................................15
Methodologische en inhoudelijk pluralisme (1975-heden) ...................................15
Sociale psychologie in de 21e eeuw (zelfstudie).......................................................15
Hersenenonderzoek ..........................................................................................15
Het internet .......................................................................................................15
Sociaal-culturele perspectieven .........................................................................16
Open wetenschap .............................................................................................16
1
,H4: SOCIALE PERCEPTIE...........................................................................................17
Het ruwe materiaal van de eerste indruk .................................................................17
De waarnemer ...................................................................................................17
Het uiterlijk .......................................................................................................18
Gelaat: Hiëronymus Bosch – Kruisgedraging ....................................................19
gelaatskenmerken ..........................................................................................19
Situaties ............................................................................................................19
Gedrag ..............................................................................................................20
Non-verbaal gedrag ........................................................................................20
Waarheid van leugen onderscheiden...............................................................22
Attributie: van elementen tot disposities ................................................................23
Attributietheorieën ............................................................................................23
Soorten attributies (Heider) ............................................................................23
De theorie van corresponderende gevolgtrekkingen ............................................24
Kelley’s covariatietheorie ...................................................................................25
oefeningen.....................................................................................................26
Attributionele vertekeningen ..............................................................................26
Fundamentele attributiefout ...........................................................................26
Twee-stappen model ......................................................................................27
De fundamentele attributiefout als een perceptueel fenomeen ........................27
Experiment Storms.........................................................................................28
Attributies als culturele constructies...............................................................29
Cognitieve heuristieken ..................................................................................29
motivatievertekeningen ..................................................................................30
Integratie: van disposities tot impressies ................................................................30
Enkele basisbevindingen ....................................................................................30
2
, Centrale versus perifere trekken .....................................................................31
Integratie van kenmerken in eerste globale impressie ..........................................32
Afwijkingen van het gemiddelde model ...............................................................32
Edecten van primeren ....................................................................................33
Eigenschappen van de doelpersoon ................................................................33
Confirmatievertekening: van impressies naar de realiteit.........................................34
Persistentie van opvattingen...............................................................................34
Gemengde evidentie ......................................................................................34
Confirmatorische hypothesetoetsing ..................................................................35
De zelfvervullende voorspelling ..........................................................................35
Slotwoord .............................................................................................................36
H5: SOCIALE BEÏNVLOEDING....................................................................................37
Automatische sociale beïnvloeding ........................................................................37
Conformiteit .........................................................................................................38
De klassieke studies: autikinetisch edect ...........................................................39
resultaten ......................................................................................................39
De klassieke studies: Asch’s conformiteitsonderzoek ..........................................40
Waarom conformeert men? ...............................................................................41
Types conformiteit onderscheiden ..................................................................41
Meerderheidsinvloed .........................................................................................42
Geslachtsedecten .........................................................................................43
Culturele invloeden ........................................................................................43
Minderheidsinvloed ...........................................................................................44
Diderentiële of unimodale procesmodellen ........................................................45
Instemmen ...........................................................................................................45
Redenen geven: de taal van het verzoek ..............................................................45
3
, ‘Stel je eens voor’ ..............................................................................................46
De wederkerigheidsnorm ...................................................................................46
Tweestappen instemmingstechnieken ................................................................47
Voet-tussen-de-deur ......................................................................................47
Als-de-bal-eenmaal-aan-het-rollen-is .............................................................47
Deur-tegen-de-neus .......................................................................................47
Het-is-nog-niet-klaar ......................................................................................48
Vergelijking tweestapstechnieken ...................................................................49
Assertiviteit: wanneer zegt men nee ....................................................................49
Gehoorzaamheid ..................................................................................................49
Milgrams onderzoek: krachtlijnen van vernietigende gehoorzaamheid ..................50
Het gehoorzame subject.................................................................................51
De autoriteit ...................................................................................................52
Het slachtoder ...............................................................................................52
De procedure .................................................................................................53
Milgram in de 21ste eeuw .....................................................................................53
trotseren: wanneer Verzet men zich? ..................................................................53
Perspectieven over de menselijke natuur................................................................54
H7: ATTITUDES .........................................................................................................55
Attitudes: basisbevindingen...................................................................................55
De drie componenten van attitudes ....................................................................56
Attitudesterkte ..................................................................................................56
expliciete en impliciete attitudes ........................................................................57
Zelfrapportage ...............................................................................................57
Verborgen metingen .......................................................................................58
impliciete associatietest (IAT) .........................................................................58
4
H1: INLEIDING........................................................................................................... 8
De mens is een sociaal dier .................................................................................... 8
Sociale psychologie: definitie en verwante disciplines ............................................. 8
Definitie van sociale psychologie ......................................................................... 8
De kracht van de sociale situatie ......................................................................... 9
beïnvloeding door anderen .............................................................................. 9
De kacht van de reactie van anderen ................................................................ 9
Bennington college (Newcomb) ......................................................................10
Eerste indrukken ............................................................................................10
Wie volgt de norm? .........................................................................................10
Blinde gehoorzaamheid ..................................................................................11
Sociale psychologie en verwante disciplines .......................................................11
Andere psychologische domeinen ......................................................................13
Sociale psychologie en mensenkennis................................................................13
De geschiedenis van de sociale psychologie (zelfstudie) .........................................13
De beginjaren van de sociale psychologie (1880-1935) ........................................13
De jaren van bevestiging (1936-1960) ..................................................................14
Belangrijke bijdragen – 1950 (!!!!!!!!).................................................................14
Groei en debat (1960-1975) ................................................................................15
Methodologische en inhoudelijk pluralisme (1975-heden) ...................................15
Sociale psychologie in de 21e eeuw (zelfstudie).......................................................15
Hersenenonderzoek ..........................................................................................15
Het internet .......................................................................................................15
Sociaal-culturele perspectieven .........................................................................16
Open wetenschap .............................................................................................16
1
,H4: SOCIALE PERCEPTIE...........................................................................................17
Het ruwe materiaal van de eerste indruk .................................................................17
De waarnemer ...................................................................................................17
Het uiterlijk .......................................................................................................18
Gelaat: Hiëronymus Bosch – Kruisgedraging ....................................................19
gelaatskenmerken ..........................................................................................19
Situaties ............................................................................................................19
Gedrag ..............................................................................................................20
Non-verbaal gedrag ........................................................................................20
Waarheid van leugen onderscheiden...............................................................22
Attributie: van elementen tot disposities ................................................................23
Attributietheorieën ............................................................................................23
Soorten attributies (Heider) ............................................................................23
De theorie van corresponderende gevolgtrekkingen ............................................24
Kelley’s covariatietheorie ...................................................................................25
oefeningen.....................................................................................................26
Attributionele vertekeningen ..............................................................................26
Fundamentele attributiefout ...........................................................................26
Twee-stappen model ......................................................................................27
De fundamentele attributiefout als een perceptueel fenomeen ........................27
Experiment Storms.........................................................................................28
Attributies als culturele constructies...............................................................29
Cognitieve heuristieken ..................................................................................29
motivatievertekeningen ..................................................................................30
Integratie: van disposities tot impressies ................................................................30
Enkele basisbevindingen ....................................................................................30
2
, Centrale versus perifere trekken .....................................................................31
Integratie van kenmerken in eerste globale impressie ..........................................32
Afwijkingen van het gemiddelde model ...............................................................32
Edecten van primeren ....................................................................................33
Eigenschappen van de doelpersoon ................................................................33
Confirmatievertekening: van impressies naar de realiteit.........................................34
Persistentie van opvattingen...............................................................................34
Gemengde evidentie ......................................................................................34
Confirmatorische hypothesetoetsing ..................................................................35
De zelfvervullende voorspelling ..........................................................................35
Slotwoord .............................................................................................................36
H5: SOCIALE BEÏNVLOEDING....................................................................................37
Automatische sociale beïnvloeding ........................................................................37
Conformiteit .........................................................................................................38
De klassieke studies: autikinetisch edect ...........................................................39
resultaten ......................................................................................................39
De klassieke studies: Asch’s conformiteitsonderzoek ..........................................40
Waarom conformeert men? ...............................................................................41
Types conformiteit onderscheiden ..................................................................41
Meerderheidsinvloed .........................................................................................42
Geslachtsedecten .........................................................................................43
Culturele invloeden ........................................................................................43
Minderheidsinvloed ...........................................................................................44
Diderentiële of unimodale procesmodellen ........................................................45
Instemmen ...........................................................................................................45
Redenen geven: de taal van het verzoek ..............................................................45
3
, ‘Stel je eens voor’ ..............................................................................................46
De wederkerigheidsnorm ...................................................................................46
Tweestappen instemmingstechnieken ................................................................47
Voet-tussen-de-deur ......................................................................................47
Als-de-bal-eenmaal-aan-het-rollen-is .............................................................47
Deur-tegen-de-neus .......................................................................................47
Het-is-nog-niet-klaar ......................................................................................48
Vergelijking tweestapstechnieken ...................................................................49
Assertiviteit: wanneer zegt men nee ....................................................................49
Gehoorzaamheid ..................................................................................................49
Milgrams onderzoek: krachtlijnen van vernietigende gehoorzaamheid ..................50
Het gehoorzame subject.................................................................................51
De autoriteit ...................................................................................................52
Het slachtoder ...............................................................................................52
De procedure .................................................................................................53
Milgram in de 21ste eeuw .....................................................................................53
trotseren: wanneer Verzet men zich? ..................................................................53
Perspectieven over de menselijke natuur................................................................54
H7: ATTITUDES .........................................................................................................55
Attitudes: basisbevindingen...................................................................................55
De drie componenten van attitudes ....................................................................56
Attitudesterkte ..................................................................................................56
expliciete en impliciete attitudes ........................................................................57
Zelfrapportage ...............................................................................................57
Verborgen metingen .......................................................................................58
impliciete associatietest (IAT) .........................................................................58
4