1 – ALGEMEEN KADER
DOEL EN INHOUD
Dia 2
Centrale vragen
- Wat is forensisch welzijnswerk?
o Wat is het verschil tussen autonoom en aan justitie verbonden forensisch welzijnswerk?
o Waar komt dit verschil vandaan?
- Wat is de verhouding tussen welzijnswerk en justitie bij forensisch welzijnswerk?
- Welke rol spelen de staatshervormingen hierbij?
Dia 3
De verhouding tussen justitie en welzijn verklaart de complexiteit van forensisch welzijnswerk
HET CONCEPT
Dia 4
Het concept ‘forensisch welzijnswerk’ werd geïntroduceerd in het Panopticon (1980)
- Forensisch: disciplines en activiteiten op alle echelons van de strafrechtsbedeling (opsporing,
vervolging, straftoemeting en strafuitvoering) → recht
- Welzijnswerk: activiteiten die bijdragen tot het individueel (individu) of collectief (samenleving of
andere groepen) welzijn → hulp- en dienstverlening = HDV
- Forensisch welzijnswerk is welzijnswerk (essentie) binnen een forensische context (specificiteit)
o De focus ligt niet echt op het recht of het juridische, maar wel op het welzijnswerk
o De specificiteit is dat het geen welzijnswerk is in het algemeen, maar wel welzijnswerk in
een forensische context binnen een forensisch veld
CONCEPT – EENVOUDIG
Dia 5
Wat is forensisch welzijnswerk?
- Hulp- en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer of naastbestaande
(on)rechtstreeks worden geconfronteerd met een strafrechtelijke interventie
- De personen worden omschreven als justitiabele = iemand die recht zoekt
1
,Focus van forensisch welzijnswerk: volwassen daders en verdachten
- Slachtoffers → victimologie
- Minderjarigen → jeugdcriminologie en jeugdrecht
Dia 6
Voor wie? Doelgroep
- Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
- Mensen in contact met justitie
Door wie? Aanbod
- Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
o Hulpverlening: bv. drughulpverlening, geestelijke gezondheidszorg, OCMW…
§ Vaak worden mensen, die hiervoor in aanmerking komen, doorverwezen vanuit
justitie om een bepaalde behandeling te volgen als probatievoorwaarde
o Dienstverlening: bv. VDAB, onderwijs, sport, bibliotheken…
§ Dit is veel breder de beschikbaar voor de hele samenleving
- Categoriaal welzijnswerk: specifiek voor doelgroep daders en/of slachtoffers
o Forensisch welzijnswerk kan een aanbod van welzijnswerk zijn in het algemeen
maatschappelijk belang, maar er bestaat ook meer gespecialiseerd welzijnswerk
o Bv. Justitieel Welzijnswerk (JWW), Slachtofferhulp, Slachtofferonthaal,
Psychosociale Dienst (PSD), Justitiehuizen, Herstelbemiddeling…
CONCEPT – COMPLEX
Dia 7
Onderscheid autonoom vs. aan justitie verbonden forensisch welzijnswerk
- ~ Wat is finaliteit – wie is opdrachtgever?
o Dit gaat over fundamentele zaken, bv. Wat is de ultieme doelstelling?
o Wie jou de opdracht geeft is bepalend voor de doelstellingen die je zal nastreven
- ~ Organisatie en bevoegdheidsniveaus (Vlaams of federaal)
o Gaat over de vraag waar mensen gesitueerd zijn en bij welke organisatie ze horen
Dia 8
Onderscheid autonoom vs. aan justitie verbonden forensisch welzijnswerk
- Autonoom forensisch welzijnswerk
o Forensisch welzijnswerk dat autonoom van justitie werkt
o Is onderdeel van algemeen welzijnswerk
- Aan justitie verbonden forensisch welzijnswerk
o Hulp- en dienstverlening in nauw verband met strafrechtelijke beslissingen
o Welzijnswerk ‘onder mandaat’ van justitie
→ Beide: hulp- en dienstverlening aan daders in justitiële context
2
,OORZAAK COMPLEXITEIT
Dia 9
Ontstaansgeschiedenis
- De oorzaak van de complexiteit heeft te maken dat welzijnswerk aan daders en/of slachtoffers
zowel vanuit privé-initiatief als vanuit initiatief van de overheid werd ontwikkeld
Bevoegdheidskwestie ~ staatshervormingen
- 1980: opsplitsing bevoegdheden
o Autonoom forensisch welzijnswerk: forensisch welzijnswerk of hulp op vraag van de
cliënt (vrijwilligheid) = bevoegdheid van de gemeenschappen
o Aan justitie verbonden forensisch welzijnswerk: hulp in verband met strafrechtelijke
beslissingen (bv. voorwaardelijke invrijheidstelling) = federale bevoegdheid
- 2014: zesde staatshervorming (Vlinderakkoord, 2011)
o Onderscheid van 1980 verandert, want justitiehuizen en elektronisch toezicht (deel van
aan justitie verbonden welzijnswerk) wordt overgebracht naar de gemeenschappen
VERHOUDING WELZIJNSWERK – FORENSISCH
Dia 10
Kern: debat over de verhouding tussen welzijn(swerk) en straf(rechtsbedeling)
- Fundamenteel: finaliteit
o Wat zijn onze doelstellingen? Wat willen we bereiken?
o Met welke bril kijken we naar deviantie en criminaliteit?
- Praktisch/organisatorisch
o Hoe samenwerken? (~ verschillende opdrachtgever)
o Hoe informatie uitwisselen? (bv. beroepsgeheim)
→ Het welzijnswerk streeft fundamenteel het welzijn van het individu na, justitie is finaal gericht op de
bescherming van de samenleving… Wat weegt het meest door? Welzijn of straf?
FUNDAMENTEEL – FINALITEIT
Dia 11-12
Autonoom forensisch welzijnswerk
- Dit is de uitoefening van het recht op maatschappelijke hulp- en dienstverlening
o Reden: iedereen heeft recht op een menswaardig leven (cf. OCMW wet, 1976), of zijn nu
burger zijn of niet, dus óók daders die reeds in contact zijn gekomen met politie of justitie
- Wie is opdrachtgever? De cliënt = persoon, dader of verdacht (vrijwilligheid)
o Centraal principe: de kwetsbaarheid van personen die in contact komen met justitie
o Men gaat er in dit model van uit dat elke persoon die in contact komt met justitie en
politie kwetsbaar is, net omwille van het contact met justitie
3
, - Op welke manier gaat het autonoom forensisch welzijnswerk te werk? Het combineert het
individuele (hulp- en dienstverlening) én het structureel–maatschappelijke perspectief
o Ontwikkelen van sociaal beleid in functie van het voorkomen van uitsluiting
§ Bv. ex-gedetineerde die werk probeert te zoeken met een strafblad
o Zichtbaar maken van de sociale dimensie van problemen (sociale ongelijkheid)
§ Het structurele aspect als systematisch onderdeel van de werking
- Beroepsgeheim als hulpverlener
o De plicht om te zwijgen over feiten en gegevens van klanten, maar ook eventuele
correspondentie en gegevensdragers met betrekking tot deze personen achterhouden
- Illustratie: Justitieel Welzijnswerk (JWW) als onderdeel van autonoom forensisch welzijnswerk
o Justitieel welzijnswerk vertrekt van het principe dat ieder lid van de samenleving beschikt
over gelijke basisrechten en dat iedereen die rechten moet kunnen waarmaken
- Rol van de zorgprofessional in welzijns- en gezondheidszorg
o Finaliteit: kwaliteit van leven, want er is het recht op een menswaardig bestaan
o Ondersteuning bij het functioneren en bij het participeren aan de samenleving
§ Vanuit het perspectief van de persoon (≠ vanuit justitie)
§ Vraag- en behoeftegericht werken: autonoom forensisch welzijnswerk werkt
vraaggericht (vraag van persoon) en behoeftegericht (behoefte van persoon)
§ Niet vraaggestuurd omdat de klant geen koning is: bv. delinquent zegt dat alles
prima is, maar heeft de behoefte om seksueel overschrijdend gedrag te stellen
Extra
Grondhouding van Jim van Os: richtlijnen voor professionals in het autonoom forensisch welzijnswerk
- Context: Wat is er met je gebeurd? Wie ben je?
- Zwaktes en sterktes: Wat is je kwetsbaarheid en je weerbaarheid?
- Doelstellingen: Waar wil je naartoe?
- Noden: Wat heb je nodig?
Wat is de rol van een sociaal werker in een forensische context?
- In het autonoom forensisch welzijnswerk zit je met complexe problemen en met de
kwetsbaarheid van mensen, die in contact komen met justitie en in zekere zin met detentie
- Als forensisch welzijnswerker volstaat het niet om generalistisch welzijnswerk te doen
o Er is nood aan een grondige specialistische kennis, dus je moet grondige kennis van het
justitieel systeem combineren met gespecialiseerde hulp- en dienstverlening
o Criminologen zijn vaak tewerkgesteld in forensisch welzijnswerk, omdat ze zowel
algemene kennis van de hulpverlening hebben, maar ook een goede kennis van het
justitieel systeem en van gespecialiseerde hulpverlening voor daders en slachtoffers
- Een sociaal werker kan verschillende rollen innemen in een forensische context:
Rollen Uitleg
Makelaar Gespecialiseerde voorzieningen informeren over
context, leefsituatie, noden van de cliënt…
Bemiddelaar Conflict tussen cliënt en gespecialiseerde
voorzieningen, bv. huisvestingsmaatschappij, oplossen
Sleutelfiguur Centraal aanspreekpunt van de cliënt wanneer
verschillende voorzieningen betrokken zijn bij de cliënt
4
DOEL EN INHOUD
Dia 2
Centrale vragen
- Wat is forensisch welzijnswerk?
o Wat is het verschil tussen autonoom en aan justitie verbonden forensisch welzijnswerk?
o Waar komt dit verschil vandaan?
- Wat is de verhouding tussen welzijnswerk en justitie bij forensisch welzijnswerk?
- Welke rol spelen de staatshervormingen hierbij?
Dia 3
De verhouding tussen justitie en welzijn verklaart de complexiteit van forensisch welzijnswerk
HET CONCEPT
Dia 4
Het concept ‘forensisch welzijnswerk’ werd geïntroduceerd in het Panopticon (1980)
- Forensisch: disciplines en activiteiten op alle echelons van de strafrechtsbedeling (opsporing,
vervolging, straftoemeting en strafuitvoering) → recht
- Welzijnswerk: activiteiten die bijdragen tot het individueel (individu) of collectief (samenleving of
andere groepen) welzijn → hulp- en dienstverlening = HDV
- Forensisch welzijnswerk is welzijnswerk (essentie) binnen een forensische context (specificiteit)
o De focus ligt niet echt op het recht of het juridische, maar wel op het welzijnswerk
o De specificiteit is dat het geen welzijnswerk is in het algemeen, maar wel welzijnswerk in
een forensische context binnen een forensisch veld
CONCEPT – EENVOUDIG
Dia 5
Wat is forensisch welzijnswerk?
- Hulp- en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer of naastbestaande
(on)rechtstreeks worden geconfronteerd met een strafrechtelijke interventie
- De personen worden omschreven als justitiabele = iemand die recht zoekt
1
,Focus van forensisch welzijnswerk: volwassen daders en verdachten
- Slachtoffers → victimologie
- Minderjarigen → jeugdcriminologie en jeugdrecht
Dia 6
Voor wie? Doelgroep
- Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
- Mensen in contact met justitie
Door wie? Aanbod
- Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
o Hulpverlening: bv. drughulpverlening, geestelijke gezondheidszorg, OCMW…
§ Vaak worden mensen, die hiervoor in aanmerking komen, doorverwezen vanuit
justitie om een bepaalde behandeling te volgen als probatievoorwaarde
o Dienstverlening: bv. VDAB, onderwijs, sport, bibliotheken…
§ Dit is veel breder de beschikbaar voor de hele samenleving
- Categoriaal welzijnswerk: specifiek voor doelgroep daders en/of slachtoffers
o Forensisch welzijnswerk kan een aanbod van welzijnswerk zijn in het algemeen
maatschappelijk belang, maar er bestaat ook meer gespecialiseerd welzijnswerk
o Bv. Justitieel Welzijnswerk (JWW), Slachtofferhulp, Slachtofferonthaal,
Psychosociale Dienst (PSD), Justitiehuizen, Herstelbemiddeling…
CONCEPT – COMPLEX
Dia 7
Onderscheid autonoom vs. aan justitie verbonden forensisch welzijnswerk
- ~ Wat is finaliteit – wie is opdrachtgever?
o Dit gaat over fundamentele zaken, bv. Wat is de ultieme doelstelling?
o Wie jou de opdracht geeft is bepalend voor de doelstellingen die je zal nastreven
- ~ Organisatie en bevoegdheidsniveaus (Vlaams of federaal)
o Gaat over de vraag waar mensen gesitueerd zijn en bij welke organisatie ze horen
Dia 8
Onderscheid autonoom vs. aan justitie verbonden forensisch welzijnswerk
- Autonoom forensisch welzijnswerk
o Forensisch welzijnswerk dat autonoom van justitie werkt
o Is onderdeel van algemeen welzijnswerk
- Aan justitie verbonden forensisch welzijnswerk
o Hulp- en dienstverlening in nauw verband met strafrechtelijke beslissingen
o Welzijnswerk ‘onder mandaat’ van justitie
→ Beide: hulp- en dienstverlening aan daders in justitiële context
2
,OORZAAK COMPLEXITEIT
Dia 9
Ontstaansgeschiedenis
- De oorzaak van de complexiteit heeft te maken dat welzijnswerk aan daders en/of slachtoffers
zowel vanuit privé-initiatief als vanuit initiatief van de overheid werd ontwikkeld
Bevoegdheidskwestie ~ staatshervormingen
- 1980: opsplitsing bevoegdheden
o Autonoom forensisch welzijnswerk: forensisch welzijnswerk of hulp op vraag van de
cliënt (vrijwilligheid) = bevoegdheid van de gemeenschappen
o Aan justitie verbonden forensisch welzijnswerk: hulp in verband met strafrechtelijke
beslissingen (bv. voorwaardelijke invrijheidstelling) = federale bevoegdheid
- 2014: zesde staatshervorming (Vlinderakkoord, 2011)
o Onderscheid van 1980 verandert, want justitiehuizen en elektronisch toezicht (deel van
aan justitie verbonden welzijnswerk) wordt overgebracht naar de gemeenschappen
VERHOUDING WELZIJNSWERK – FORENSISCH
Dia 10
Kern: debat over de verhouding tussen welzijn(swerk) en straf(rechtsbedeling)
- Fundamenteel: finaliteit
o Wat zijn onze doelstellingen? Wat willen we bereiken?
o Met welke bril kijken we naar deviantie en criminaliteit?
- Praktisch/organisatorisch
o Hoe samenwerken? (~ verschillende opdrachtgever)
o Hoe informatie uitwisselen? (bv. beroepsgeheim)
→ Het welzijnswerk streeft fundamenteel het welzijn van het individu na, justitie is finaal gericht op de
bescherming van de samenleving… Wat weegt het meest door? Welzijn of straf?
FUNDAMENTEEL – FINALITEIT
Dia 11-12
Autonoom forensisch welzijnswerk
- Dit is de uitoefening van het recht op maatschappelijke hulp- en dienstverlening
o Reden: iedereen heeft recht op een menswaardig leven (cf. OCMW wet, 1976), of zijn nu
burger zijn of niet, dus óók daders die reeds in contact zijn gekomen met politie of justitie
- Wie is opdrachtgever? De cliënt = persoon, dader of verdacht (vrijwilligheid)
o Centraal principe: de kwetsbaarheid van personen die in contact komen met justitie
o Men gaat er in dit model van uit dat elke persoon die in contact komt met justitie en
politie kwetsbaar is, net omwille van het contact met justitie
3
, - Op welke manier gaat het autonoom forensisch welzijnswerk te werk? Het combineert het
individuele (hulp- en dienstverlening) én het structureel–maatschappelijke perspectief
o Ontwikkelen van sociaal beleid in functie van het voorkomen van uitsluiting
§ Bv. ex-gedetineerde die werk probeert te zoeken met een strafblad
o Zichtbaar maken van de sociale dimensie van problemen (sociale ongelijkheid)
§ Het structurele aspect als systematisch onderdeel van de werking
- Beroepsgeheim als hulpverlener
o De plicht om te zwijgen over feiten en gegevens van klanten, maar ook eventuele
correspondentie en gegevensdragers met betrekking tot deze personen achterhouden
- Illustratie: Justitieel Welzijnswerk (JWW) als onderdeel van autonoom forensisch welzijnswerk
o Justitieel welzijnswerk vertrekt van het principe dat ieder lid van de samenleving beschikt
over gelijke basisrechten en dat iedereen die rechten moet kunnen waarmaken
- Rol van de zorgprofessional in welzijns- en gezondheidszorg
o Finaliteit: kwaliteit van leven, want er is het recht op een menswaardig bestaan
o Ondersteuning bij het functioneren en bij het participeren aan de samenleving
§ Vanuit het perspectief van de persoon (≠ vanuit justitie)
§ Vraag- en behoeftegericht werken: autonoom forensisch welzijnswerk werkt
vraaggericht (vraag van persoon) en behoeftegericht (behoefte van persoon)
§ Niet vraaggestuurd omdat de klant geen koning is: bv. delinquent zegt dat alles
prima is, maar heeft de behoefte om seksueel overschrijdend gedrag te stellen
Extra
Grondhouding van Jim van Os: richtlijnen voor professionals in het autonoom forensisch welzijnswerk
- Context: Wat is er met je gebeurd? Wie ben je?
- Zwaktes en sterktes: Wat is je kwetsbaarheid en je weerbaarheid?
- Doelstellingen: Waar wil je naartoe?
- Noden: Wat heb je nodig?
Wat is de rol van een sociaal werker in een forensische context?
- In het autonoom forensisch welzijnswerk zit je met complexe problemen en met de
kwetsbaarheid van mensen, die in contact komen met justitie en in zekere zin met detentie
- Als forensisch welzijnswerker volstaat het niet om generalistisch welzijnswerk te doen
o Er is nood aan een grondige specialistische kennis, dus je moet grondige kennis van het
justitieel systeem combineren met gespecialiseerde hulp- en dienstverlening
o Criminologen zijn vaak tewerkgesteld in forensisch welzijnswerk, omdat ze zowel
algemene kennis van de hulpverlening hebben, maar ook een goede kennis van het
justitieel systeem en van gespecialiseerde hulpverlening voor daders en slachtoffers
- Een sociaal werker kan verschillende rollen innemen in een forensische context:
Rollen Uitleg
Makelaar Gespecialiseerde voorzieningen informeren over
context, leefsituatie, noden van de cliënt…
Bemiddelaar Conflict tussen cliënt en gespecialiseerde
voorzieningen, bv. huisvestingsmaatschappij, oplossen
Sleutelfiguur Centraal aanspreekpunt van de cliënt wanneer
verschillende voorzieningen betrokken zijn bij de cliënt
4
