ppt + notities strafprocesrecht

Strafprocesrecht 2023
Margot Van Zeir – s0211962

,Algemene beginselen Strafprocesrecht
 Definitie : alle procesregels die nodig zijn om te bekomen tot een beoordeling van een
misdrijf dat is vastgesteld
 accusatoir v. inquisitoir
 verloop strafproces
 actoren in het strafproces
 beleidsorganen

Definitie
Begrip
strafprocesrecht = formeel strafrecht = strafrechtspleging = strafvordering
De praktische toepassing van het materieel strafrecht kan slechts worden gerealiseerd via het
strafprocesrecht
SPR is het geheel der rechtsregels betreffende de opsporing, vervolging en berechting van
personen die ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd:
 scenario’s en vormvoorschriften die moeten worden gevolgd
 rechtspositie van de verschillende betrokken personen
 regels m.b.t. organisatie en werking van de strafgerechten
 regels m.b.t. tenuitvoerlegging v/d beslissingen van die gerechten
bv : in gerechtelijk onderzoek, opsporingsonderzoek …
Het is belangrijk om te kijken naar alle betrokkenen hun rechtsposities (bv: verdachte,
benadeelde etc.) om te kijken welke rechten en plichten zij hebben gedurende het proces.
SPR houdt ook alle regels in over wie en wanneer iemand bevoegd is voor bepaalde feiten.
Materieel vs. formeel strafrecht
Personen tot wie de regels gericht zijn
 in de eerste plaats de overheid (politie, magistratuur)
 strafproces = proces tussen gemeenschap (vertegenwoordigd door het OM) en de
verdachte
 uitzonderlijk: de burger
 bijv. de verdachte, de getuige, degene bij wie een onderzoeksmaatregel wordt
uitgevoerd (bijv. een huiszoeking, een telefoontap, …), het slachtoffer
Alle actoren die bijdragen aan opsporen van misdrijven worden geconfronteerd met allerlei
beperkingen en spelregels die zij moeten respecteren. Wat als ze dit niet doen? Bv: een
onwettige huiszoeking, onwettig afluisteren van telefoon, … wat is het gevolg hiervan dan?
Want dit is onrechtmatig verkregen bewijs.
Waarom begrensd de overheid zichzelf? Europese rechtspraak speelt hierbij een rol, om
gerechtelijke dwaling te vermijden, willekeur weghalen, recht op privacy.

2

,Afweging tussen waarheidsvinding & efficiënte van justitie en zekerheid &
rechtsbescherming. Deze weegschaal is een continu evolutief gegeven.
 inhoud van de regels
 hebben niet de ‘vanzelfsprekendheid’ van het materieel strafrecht
 ‘spelregels’ waarover kan gediscussieerd worden
 berusten vaak op het onderling afwegen van verschillende belangen (waarheidsvinding
versus de bescherming van fundamentele rechten van eenieder)

 de sanctionering van de schending der regels van resp. materieel en formeel strafrecht
 materieel SR: op elk misdrijf staat een straf
 SPR: de precieze processuele sanctie varieert naargelang de norm en is veelal niet op
voorhand bij wet bepaald
 soms nietigheid
 soms gevolgen op vlak van bewijsvoering
 soms onontvankelijkheid of verval van de strafvordering
 soms is er geen sanctie
 dikwijls onzeker


Wanneer een strafvordering onontvankelijk is belet dit niet altijd dat deze achteraf niet op een
ontvankelijke wijze aanhangig kan worden gemaakt bij de rechter. Maar de ene
onontvankelijkheid is de andere niet, want bij sommige is het onherstelbaar en zal dit beletten
dat deze strafvordering later nog kan worden uitgeoefend.
Doelstellingen van het strafproces
 waarheidsvinding
 bescherming van de individuele grondrechten
 niet alleen ten voordele van de verdachte, maar ten voordele van eenieder
 onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten
 oorspronkelijk: alleen wettelijkheidsvereiste
 later (met het EVRM): ook inhoudelijke vereisten
 de belangen van de burger en de verdachte wegen meer door
 concrete afweging moet gebeuren door de rechtspraak
 slingerbeweging

Accusatoir v. inquisitoir proces
Principe
 horizontale versus verticale processtructuur
 openbaar, mondeling, tegensprekelijk
 geheim, schriftelijk, niet-tegensprekelijk
Common law landen v. continentale landen
 horizontale versus verticale processtructuur
 accusatoir = horizontale processtructuur
 aanklager en verdediging op gelijke voet


3

,  de partijen hebben het proces volledig in handen en bepalen welke
onderzoeksverrichtingen zullen plaatsvinden
 alle onderzoeksverrichtingen geschieden tegensprekelijk
 passieve rol van de rechter: toezien dat procedure correct verloopt
 volledige openbaarheid van het proces
 inquisitoir = verticale processtructuur
In BE : gemengd systeem : vooronderzoek = inquisitoir ; proces zelf = meer accusatoir
Horizontale processtructuur : partijen staan op gelijke voet, ze brengen samen de zaak voor
de rechter die erover zal oordelen. Alles is tegensprekelijk en openbaar.
Accusatoire processtructuur : systeem waarin alles tegensprekelijk gebeurt, getuigen worden
ter zitting bevraagd, de rechter heeft een passieve rol. Hij moet erop toezien dat het proces
eerlijk verloopt. Het proces gebeurt volledig openbaar.
Verticale processtructuur : geheim systeem waarin de overheid alles voor het zeggen heeft.
Het is geheim en niet-tegensprekelijk.
In de meeste continentale landen verloopt het proces in een mengvorm tussen inquisitoir en
accusatoir. Common law landen hebben vooral accusatoir stelsel. Continentale landen hebben
een inquisitoir vooronderzoek en tegensprekelijk vooronderzoek ten gronde.
 horizontale versus verticale processtructuur
 accusatoir = horizontale processtructuur
 inquisitoir = verticale processtructuur
 de overheid bepaalt het procesverloop
 procesvoering wordt niet aan de partijen overgelaten
 openbare aanklager die ambtshalve optreedt namens de gemeenschap
 actieve rol van de rechter: ontdekken van de waarheid
 rechter heeft verregaande bevoegdheden
 geheim en niet-tegensprekelijk onderzoek
 de verdachte is het ‘object’ van de rechtspleging
Common law landen v. continentale landen
 Common law: meestal accusatoir
 Continentale landen: meestal inquisitoir, maar niet meer in de zuivere vorm
 inquisitoir vooronderzoek
 opstellen van een strafdossier
 tegensprekelijke procedure ten gronde (fase ter terechtzitting)
 de rechter kan bijkomend onderzoek bevelen




Verloop van het strafproces




4