INHOUDSOPGAVE
DEEL I. DE UITGANGSPUNTEN VAN DE PERSOONSGERICHTE METHODEN VAN DE CRIMINOLOGISCHE
INTERVENTIE .......................................................................................................................................4
1 Werken op de grens tussen justitie en hulpverlening ........................................................................4
1.1 De relatie tussen justitie en hulpverlening: forensisch welzijnswerk ...........................................4
1.2 Het spanningsveld tussen justitie en hulpverlening ...............................................................4
1.1.1 Doelstellingen van justitie en hulpverlening ..................................................................4
1.1.2 Het sturend mensbeeld ...............................................................................................5
1.1.3 Waardengebonden versus waardenvrij .........................................................................5
1.1.4 Wiens waarheid? ........................................................................................................5
1.1.5 Vrijwillig versus verplicht .............................................................................................6
1.1.6 Beroepsgeheim en ambtsgeheim .................................................................................6
2 De positie en specificiteit van de criminoloog ..................................................................................7
2.1 De criminoloog in het werkveld ............................................................................................7
2.2 De identiteit van de criminoloog ...........................................................................................7
Criminologie als …aparte discipline of toepassing van andere disciplines op specifieke setting .....7
Typeringen van de criminoloog ...................................................................................................7
Succesvolle mislukking? ............................................................................................................8
2.3 Persoonsgerichte criminologische interventies .........................................................................8
A. Doel van de interventie ....................................................................................................8
B. Theorie als onderbouw voor de interventie........................................................................9
C. Methodes om doelen te bereiken .....................................................................................9
D. Setting waarbinnen de interventie plaatsvindt ...................................................................9
E. Kenmerken van de professionele relatie ......................................................................... 10
3. Basiscommunicatie .......................................................................................................... 12
3.1 Het communicatieproces .................................................................................................. 12
3.2 Axioma’s van de communicatietheorie ............................................................................... 12
3.2.1 Communiceren doe je altijd....................................................................................... 12
3.2.2 Je spreekt altijd dubbel.............................................................................................. 12
3.2.3 Elk zijn waarheid ....................................................................................................... 13
3.2.4 Met of zonder woorden? ............................................................................................ 13
3.2.5 Wie heeft het voor het zeggen? .................................................................................. 13
3.3 Basisvaardigheden ............................................................................................................ 14
3.3.1 Verbale gespreksvaardigheden .................................................................................. 14
3.3.2 Non-verbale gespreksvaardigheden ........................................................................... 15
3.4 Enkele basisprincipes van communicatie ........................................................................... 16
1
, 3.5 Capita selecta................................................................................................................... 16
3.5.1 Slechtnieuwsgesprek ................................................................................................ 16
3.5.2 Interculturele communicatie ..................................................................................... 18
4. De professionele relatie ..................................................................................................... 20
4.1 De therapeutische relatie .................................................................................................. 20
4.1.1 Voedende factoren ................................................................................................... 20
4.1.2. Belemmerende factoren ................................................................................................. 23
4.2 De rollen van de hulpverlener ............................................................................................. 24
4.2.1 Vertrouwensfiguur .................................................................................................... 24
4.2.2 Mededeelzame detective .......................................................................................... 24
4.2.3 Docent ..................................................................................................................... 24
4.2.4 Coach ...................................................................................................................... 24
4.3 De opbouw van een hulpverleningsgesprek ............................................................................. 25
4.3.1 Probleemverheldering ..................................................................................................... 25
4.3.2 Probleemnuancering ....................................................................................................... 25
4.3.3 Probleembehandeling ..................................................................................................... 25
DEEL II. CRIMINOLOGISCHE ACTIVITEIT ............................................................................................. 26
5. Diagnostische activiteit ..................................................................................................... 26
5.1 De anamnese.................................................................................................................... 27
5.1.1 Anamnese met de cliënt .................................................................................................. 27
5.1.2 Hetero-anamnese ........................................................................................................... 28
5.2 Het delictscenario ................................................................................................................. 28
5.4 Het politioneel verhoor .......................................................................................................... 31
5.4.1 Van beschuldigende naar informatieverzamelende verhoorstijl ......................................... 31
5.4.2 Politionele verhooropleidingen in Belgie ........................................................................... 32
5.4.2 Structuur van het verhoor: ......................................................................................... 32
5.5 Het screenen voor persoonlijkheidstrekken ........................................................................ 36
5.5.1 Suggestibiliteit ................................................................................................................ 36
5.5.2 Meegaandheid .......................................................................................................... 37
5.5.3 Fantasierijkheid ........................................................................................................ 37
5.5.4 Cognitieve fouten...................................................................................................... 37
5.6 Het screenen voor malingering ............................................................................................... 38
6. Veranderingsgerichte activiteit ........................................................................................... 40
6.1 Cognitieve gedragstherapie ............................................................................................... 40
Gedrag: leermodel................................................................................................................... 40
Gedachten: kernschema’s ....................................................................................................... 40
Structuur CGT ......................................................................................................................... 41
2
, 6.2 Interventies gericht op gedragsverandering ......................................................................... 44
Iedereen wil toch het goede doen? ........................................................................................... 44
Wat is gedragsverandering? ..................................................................................................... 45
Weerstand is normaal en standaard ......................................................................................... 45
Rehabilitatie............................................................................................................................ 45
6.3 Motiverende gespreksvoering ............................................................................................ 47
6.3.1 Iedereen is gemotiveerd .................................................................................................. 47
6.3.2 Soorten motivatie ............................................................................................................ 48
6.3.3 Multidimensionaliteit van motivatie .................................................................................. 49
6.3.4 Motivatie is veranderbaar ................................................................................................ 49
6.3.5 Motivatie is beïnvloedbaar ............................................................................................... 49
Veranderingsmodel van Prochaska & Diclemente ......................................................................... 49
6.3.6 Motiverende gesprekvoering ................................................................................................ 50
Doel ....................................................................................................................................... 50
Grootste valkuilen ................................................................................................................... 50
Hoe moet het dan wel? ............................................................................................................ 50
De processen in motiverende gespreksvoering .......................................................................... 51
6.4 Uitdaagtechnieken .................................................................................................................... 53
6.4.1 Technieken ........................................................................................................................ 53
Taarttechniek .......................................................................................................................... 53
(Cumulatieve) kansberekening ................................................................................................. 53
Advocaat van de duivel ............................................................................................................ 54
2-kolommentechniek .............................................................................................................. 54
Rollenspel en rolwisseling ........................................................................................................ 54
Neerwaartse pijltechniek ......................................................................................................... 55
Gedragsexperimenten ............................................................................................................. 55
6.5 Onderhandelen ................................................................................................................. 55
6.5.1 Relatie ..................................................................................................................... 56
6.5.2 Inhoud ..................................................................................................................... 56
6.5.3 Proces...................................................................................................................... 57
6.6 Bemiddelen .......................................................................................................................... 58
6.6.1 basisprincipes van bemiddeling ....................................................................................... 58
6.6.2 Het bemiddelingsproces ................................................................................................. 59
3
, DEEL I. DE UITGANGSPUNTEN VAN DE PERSOONSGERICHTE METHODEN VAN DE
CRIMINOLOGISCHE INTERVENTIE
1 WERKEN OP DE GRENS TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING
1.1 DE RELATIE TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING: FORENSISCH WELZIJNSWERK
De relatie is niet evident
• Justitie en hulpverlening willen beide een bepaalde doelstelling willen verwezenlijken
o Hulpverlening heeft meer aandacht voor nazorg
• Visie op de mens zijn verschillend, net zoals de manier van werken
Regelgeving en samenwerkingsinitiatieven
• Regelgeving gaat proberen te reguleren, vb. beroepsgeheim
o De relatie wordt aan banden gelegd door bepaalde regelgeving, maar wel poging om die
relatie beter te laten verlopen door voor beide zoveel mogelijk belangen te laten waarmaken
via samenwerkingsinitiatieven
• Samenwerking mogelijk en werkbaar te maken
Problemen met implementatie hulp- en dienstverlening
• Druk op zorg en psychologische hulpverlening, vb. deviante seksuele voorkeur moet zo snel mogelijk
helpen
• Justitie gaat veel te traag, het probleem blijft aanwezig
Van controle naar recht op hulp
• Onvermijdelijk dat de band heel nauw is, in de toekomst misschien nog nauwer gaat worden
• Iedereen heeft het recht om behandeld te worden, inzetten op hulpverlening
1.2 HET SPANNINGSVELD TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING
1.1.1 DOELSTELLINGEN VAN JUSTITIE EN HULPVERLENING
Justitie
• Collectieve sociale vrede en rust + veiligheid = DOEL
o Alle relatie tussen burgers verlopen vreedzaam
o Gericht op interacties tussen mensen op groepsniveau + conflicten vermijden
o Als conflicten zich voordoen, dat er een kader bestaat om daarmee om te gaan
• Collectief belang
• Controlerend, normerend, bestraffend
• Veilige en geordende samenleving
• Proactief, preventief wetten gaan hebben
o Functioneren in een maatschappij volgens bepaalde voorspelbare regels
o Gedrag van mensen zal lopen volgens bepaalde stramienen
• Hulpmiddelen: politie, straftoemeting en strafuitvoering
o Om globale rust en vrede te bewaren
o Polities: controles, wetten naleven
Hulpverlening
= kijken naar het individu en hoe die persoon zicht voelt
• Welzijn mensen verhogen
• Hulpverlening ten dienste van client → individuele belang
4
DEEL I. DE UITGANGSPUNTEN VAN DE PERSOONSGERICHTE METHODEN VAN DE CRIMINOLOGISCHE
INTERVENTIE .......................................................................................................................................4
1 Werken op de grens tussen justitie en hulpverlening ........................................................................4
1.1 De relatie tussen justitie en hulpverlening: forensisch welzijnswerk ...........................................4
1.2 Het spanningsveld tussen justitie en hulpverlening ...............................................................4
1.1.1 Doelstellingen van justitie en hulpverlening ..................................................................4
1.1.2 Het sturend mensbeeld ...............................................................................................5
1.1.3 Waardengebonden versus waardenvrij .........................................................................5
1.1.4 Wiens waarheid? ........................................................................................................5
1.1.5 Vrijwillig versus verplicht .............................................................................................6
1.1.6 Beroepsgeheim en ambtsgeheim .................................................................................6
2 De positie en specificiteit van de criminoloog ..................................................................................7
2.1 De criminoloog in het werkveld ............................................................................................7
2.2 De identiteit van de criminoloog ...........................................................................................7
Criminologie als …aparte discipline of toepassing van andere disciplines op specifieke setting .....7
Typeringen van de criminoloog ...................................................................................................7
Succesvolle mislukking? ............................................................................................................8
2.3 Persoonsgerichte criminologische interventies .........................................................................8
A. Doel van de interventie ....................................................................................................8
B. Theorie als onderbouw voor de interventie........................................................................9
C. Methodes om doelen te bereiken .....................................................................................9
D. Setting waarbinnen de interventie plaatsvindt ...................................................................9
E. Kenmerken van de professionele relatie ......................................................................... 10
3. Basiscommunicatie .......................................................................................................... 12
3.1 Het communicatieproces .................................................................................................. 12
3.2 Axioma’s van de communicatietheorie ............................................................................... 12
3.2.1 Communiceren doe je altijd....................................................................................... 12
3.2.2 Je spreekt altijd dubbel.............................................................................................. 12
3.2.3 Elk zijn waarheid ....................................................................................................... 13
3.2.4 Met of zonder woorden? ............................................................................................ 13
3.2.5 Wie heeft het voor het zeggen? .................................................................................. 13
3.3 Basisvaardigheden ............................................................................................................ 14
3.3.1 Verbale gespreksvaardigheden .................................................................................. 14
3.3.2 Non-verbale gespreksvaardigheden ........................................................................... 15
3.4 Enkele basisprincipes van communicatie ........................................................................... 16
1
, 3.5 Capita selecta................................................................................................................... 16
3.5.1 Slechtnieuwsgesprek ................................................................................................ 16
3.5.2 Interculturele communicatie ..................................................................................... 18
4. De professionele relatie ..................................................................................................... 20
4.1 De therapeutische relatie .................................................................................................. 20
4.1.1 Voedende factoren ................................................................................................... 20
4.1.2. Belemmerende factoren ................................................................................................. 23
4.2 De rollen van de hulpverlener ............................................................................................. 24
4.2.1 Vertrouwensfiguur .................................................................................................... 24
4.2.2 Mededeelzame detective .......................................................................................... 24
4.2.3 Docent ..................................................................................................................... 24
4.2.4 Coach ...................................................................................................................... 24
4.3 De opbouw van een hulpverleningsgesprek ............................................................................. 25
4.3.1 Probleemverheldering ..................................................................................................... 25
4.3.2 Probleemnuancering ....................................................................................................... 25
4.3.3 Probleembehandeling ..................................................................................................... 25
DEEL II. CRIMINOLOGISCHE ACTIVITEIT ............................................................................................. 26
5. Diagnostische activiteit ..................................................................................................... 26
5.1 De anamnese.................................................................................................................... 27
5.1.1 Anamnese met de cliënt .................................................................................................. 27
5.1.2 Hetero-anamnese ........................................................................................................... 28
5.2 Het delictscenario ................................................................................................................. 28
5.4 Het politioneel verhoor .......................................................................................................... 31
5.4.1 Van beschuldigende naar informatieverzamelende verhoorstijl ......................................... 31
5.4.2 Politionele verhooropleidingen in Belgie ........................................................................... 32
5.4.2 Structuur van het verhoor: ......................................................................................... 32
5.5 Het screenen voor persoonlijkheidstrekken ........................................................................ 36
5.5.1 Suggestibiliteit ................................................................................................................ 36
5.5.2 Meegaandheid .......................................................................................................... 37
5.5.3 Fantasierijkheid ........................................................................................................ 37
5.5.4 Cognitieve fouten...................................................................................................... 37
5.6 Het screenen voor malingering ............................................................................................... 38
6. Veranderingsgerichte activiteit ........................................................................................... 40
6.1 Cognitieve gedragstherapie ............................................................................................... 40
Gedrag: leermodel................................................................................................................... 40
Gedachten: kernschema’s ....................................................................................................... 40
Structuur CGT ......................................................................................................................... 41
2
, 6.2 Interventies gericht op gedragsverandering ......................................................................... 44
Iedereen wil toch het goede doen? ........................................................................................... 44
Wat is gedragsverandering? ..................................................................................................... 45
Weerstand is normaal en standaard ......................................................................................... 45
Rehabilitatie............................................................................................................................ 45
6.3 Motiverende gespreksvoering ............................................................................................ 47
6.3.1 Iedereen is gemotiveerd .................................................................................................. 47
6.3.2 Soorten motivatie ............................................................................................................ 48
6.3.3 Multidimensionaliteit van motivatie .................................................................................. 49
6.3.4 Motivatie is veranderbaar ................................................................................................ 49
6.3.5 Motivatie is beïnvloedbaar ............................................................................................... 49
Veranderingsmodel van Prochaska & Diclemente ......................................................................... 49
6.3.6 Motiverende gesprekvoering ................................................................................................ 50
Doel ....................................................................................................................................... 50
Grootste valkuilen ................................................................................................................... 50
Hoe moet het dan wel? ............................................................................................................ 50
De processen in motiverende gespreksvoering .......................................................................... 51
6.4 Uitdaagtechnieken .................................................................................................................... 53
6.4.1 Technieken ........................................................................................................................ 53
Taarttechniek .......................................................................................................................... 53
(Cumulatieve) kansberekening ................................................................................................. 53
Advocaat van de duivel ............................................................................................................ 54
2-kolommentechniek .............................................................................................................. 54
Rollenspel en rolwisseling ........................................................................................................ 54
Neerwaartse pijltechniek ......................................................................................................... 55
Gedragsexperimenten ............................................................................................................. 55
6.5 Onderhandelen ................................................................................................................. 55
6.5.1 Relatie ..................................................................................................................... 56
6.5.2 Inhoud ..................................................................................................................... 56
6.5.3 Proces...................................................................................................................... 57
6.6 Bemiddelen .......................................................................................................................... 58
6.6.1 basisprincipes van bemiddeling ....................................................................................... 58
6.6.2 Het bemiddelingsproces ................................................................................................. 59
3
, DEEL I. DE UITGANGSPUNTEN VAN DE PERSOONSGERICHTE METHODEN VAN DE
CRIMINOLOGISCHE INTERVENTIE
1 WERKEN OP DE GRENS TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING
1.1 DE RELATIE TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING: FORENSISCH WELZIJNSWERK
De relatie is niet evident
• Justitie en hulpverlening willen beide een bepaalde doelstelling willen verwezenlijken
o Hulpverlening heeft meer aandacht voor nazorg
• Visie op de mens zijn verschillend, net zoals de manier van werken
Regelgeving en samenwerkingsinitiatieven
• Regelgeving gaat proberen te reguleren, vb. beroepsgeheim
o De relatie wordt aan banden gelegd door bepaalde regelgeving, maar wel poging om die
relatie beter te laten verlopen door voor beide zoveel mogelijk belangen te laten waarmaken
via samenwerkingsinitiatieven
• Samenwerking mogelijk en werkbaar te maken
Problemen met implementatie hulp- en dienstverlening
• Druk op zorg en psychologische hulpverlening, vb. deviante seksuele voorkeur moet zo snel mogelijk
helpen
• Justitie gaat veel te traag, het probleem blijft aanwezig
Van controle naar recht op hulp
• Onvermijdelijk dat de band heel nauw is, in de toekomst misschien nog nauwer gaat worden
• Iedereen heeft het recht om behandeld te worden, inzetten op hulpverlening
1.2 HET SPANNINGSVELD TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING
1.1.1 DOELSTELLINGEN VAN JUSTITIE EN HULPVERLENING
Justitie
• Collectieve sociale vrede en rust + veiligheid = DOEL
o Alle relatie tussen burgers verlopen vreedzaam
o Gericht op interacties tussen mensen op groepsniveau + conflicten vermijden
o Als conflicten zich voordoen, dat er een kader bestaat om daarmee om te gaan
• Collectief belang
• Controlerend, normerend, bestraffend
• Veilige en geordende samenleving
• Proactief, preventief wetten gaan hebben
o Functioneren in een maatschappij volgens bepaalde voorspelbare regels
o Gedrag van mensen zal lopen volgens bepaalde stramienen
• Hulpmiddelen: politie, straftoemeting en strafuitvoering
o Om globale rust en vrede te bewaren
o Polities: controles, wetten naleven
Hulpverlening
= kijken naar het individu en hoe die persoon zicht voelt
• Welzijn mensen verhogen
• Hulpverlening ten dienste van client → individuele belang
4
