KWALITEIT VAN LEVEN VOOR MENSEN MET EEN
PSYCHISCHE KWETSBAARHEID
HF 1: EEN HELIKOPTERBLIK OP ONZE GEESTELIJKE
GEZONDHEIDSZORG
1. DE GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHIATRIE: EEN KORT OVERZICHT
Geschiedenis van de zorg voor geesteszieken -> opgedeeld in 6 periodes:
- Eerste periode (prehistorie en oudheid)
o Oorzaak van ziektes -> geesten die men had beledigd
o Zieken proberen genezen adhv. Schedelboringen
o 2 personen grote invloed op geestelijke gezondheid in de oudheid:
Hippocrates: ziekte veroorzaakt door onjuiste mengeling van
4 belangrijkste lichaamsvochten (bloed, slijm, gele en zwarte
gal), krankzinnigheid beschouwen als een hersenziekte
Galenus van Pergamon -> mensen in 4 types verdelen
naargelang de overheersing van een van de lichaamsvochten:
Sanguinisch type: overheersing van bloed (levendig en
hartelijk)
Flegmatisch type: overheersing van slijm (kalm en
bedachtzaam)
Cholerisch type: overheersing van gele gal (opvliegend)
Melancholisch type: overheersing van zwarte gal
(droefgeestig, angstig en pessimistisch)
o Einde van oudheid -> ruime verspreiding van christelijke
levenshouding (gelovigen moesten het lot van de zieke verzachten)
- Tweede periode (300-1600)
o Treurigheid -> slechte gedachte/ bekoring
behoorde eerst tot hoofdzonden, later geschrapt
o “zotten” eigen positie in gesloten maatschappij
o Bezetenen, stoorders van de openbare orde
o Opsluitingen van deze mensen in dolhuizen
o Mensen genezen door “kwade stoffen” te laten wegvloeien uit het
lichaam
Purgeermiddelen
drankjes om te braken…
o Kei-of steensnijdingen ipv. Schedelboringen: insect in het hoofd
veroorzaakt de krankzinnigheid
o Met opkomst van de kerk meer recht op leven krijgen
kloosterorden voor opname en verzorging
o Overheersend idee in middeleeuwen -> geesteszieken nutteloos/
gevaarlijk
vervolging van geesteszieken
o Ontstaan van psychiatrische gezinsverpleging
Relieken van Dimpna bewaard in Geel, Sint-Dimpna kerk
(Dimpna patrones van de bezetenen)
, Bedevaarders trekken naar Geel
Sint-dimpna aanroepen voor allerlei ziektes + krankzinnigheid
Geesteszieken bleven in Geel + ondergebracht in gezinnen
o Einde 16e eeuw -> krankzinnigen werden aansprakelijk en
toerekeningsvatbaar gesteld (nieuwe visie)
- Derde periode (1600-1800)
o Donkere tijd voor “onrustige of razende krankzinnigen, gekken of
dollen”
o Interneringsgolf + gestichten met slechte leefomstandigheden
o Afsluiting van de samenleving
o Aan kettingen, geen zorg of gezonde voeding
o Beschaafde burgers konden ze op zondag tegen betaling gaan
bezichtigen
o Zelf de schuld van ziekte dragen
o Invloed van Descartes:
Denken is onze essentie
Cartesiaans dualisme: Geest (rede) moet onderscheiden
worden van ons lichaam (natuur)
Wereld is een machine
Mens is een mechanisch systeem dat waarnemingsimpulsen
doorgeeft aan de hersenen (basis neuropsychologie)
- Vierde periode (19de eeuw)
o Belangrijke omwenteling door Franse en industriële revolutie
o Lichamelijk zieke personen met recht op specifieke medische
verzorging
o Dolhuizen vervangen door krankzinnigengestichten
o Belangrijke dokters voor behandeling van geesteszieken:
Pinel:
geesteszieken van boeien bevrijden
einde maken aan technieken (bv. Purgeren, aderlaten,
blaartrekken)
contact met patiënt centraal
Guislain:
geesteszieken bevrijden in duivelsteen
geneesheer van Gentse instellingen voor geesteszieken
humane behandeling
eerste gesticht volgens moderne concepten
Schroeder:
Gaf rede die aanzet gaf voor eerste krankzinnigenwet
in NL
Everts:
Gesticht meerenberg
Enige inrichting die zich specifiek richtte op
psychiatrische gezondheidszorg
, Konden autonoom bestaan (eigen bakker, slager,
kleermaker…)
Psychiater toen “aliënist”
o Einde 19e eeuw -> meer aandacht naar ontstaan geesteszieken
Bekendste theorie van Breuer en Freud
Neurose het gevolg van belevingen die verdrongen
worden naar het onbewuste
Basis voor psychoanalyse
o Collocatiewet: regelde gedwongen opname
- Vijfde periode (1e helft van de 20e eeuw)
o Psychiatrie geconfronteerd met dilemma:
Patiënten met psychiatrische aandoening kunnen terecht in
instellingen met de hoop dat ze spontaan zouden herstellen
Psychiaters beschikken over de mogelijkheid van
psychoanalyse
o Psychoanalyse te duur -> op zoek gaan naar alternatieven:
Shockkuren: insuline inspuiten tot men in coma viel, met
suikeroplossing weer ontwaken
Bedverpleging: liggende houding om zenuwstelsel te doen
rusten
Badtherapie: kalmeren
Elektroshocks: verminderen van hallucinaties
o Bijdragen van de chirurgie voor de behandeling van geesteszieken
Volledig verbreken van de verbinding van het
voorhoofdsgedeelte en de rest van de hersenen en
zenuwstelsel -> emotionele veranderingen
Emotionele brein wordt losgekoppeld
o Psychiatrische instellingen niet meer onder toezicht van ministerie
van justitie maar ministerie van volksgezondheid
Psychiatrische aandoening niet langer gezien als juridisch aan
te pakken fenomeen
Zo kregen patiënten recht op behandeling
o Eugenetica en totalitaire denken -> psychiatrische patiënten
uitmoorden (psychogenocide)
- Zesde periode (halfweg 20e eeuw-2010)
o Ontdekking van eerste antipsychoticum (chloorpromazine)
Doeltreffend temperen van wanen, angsten en hallucinaties
o Komst medicamenteuze therapie: 2e revolutie in psychiatrie (1e
revolutie bij Pinel)
o Door psychofarmaca ook ambulante behandeling mogelijk
o Grote vermindering van aantal psychiatrische ziekenhuisbedden
o Wettelijke basis voor open afdelingen ontstaan:
A-diensten: observatie en intensieve zorgen
T-diensten: resocialisatie en re-integratie
, PAAZ-diensten: psychiatrische diensten in algemene
ziekenhuizen
Partiële hospitalisatievormen
o Intrede van biologische psychiatrie: combinatie van geneesmiddelen
en nieuwe vormen van psychotherapie
o Patiënten- en familieverenigingen ontstaan -> klankbord voor
patiënten met psychiatrische aandoening en familie
o Eerste reconversie in psychiatrische ziekenhuizen
Psychiatrische ziekenbedden afgebouwd en gereconverteerd
naar psychiatrische verzorgingstehuizen + beschut wonen
Accent op verzorging (care) ipv. Behandeling (cure)
samenvatting 6 periodes:
2. DE PSYCHIATRIE VANDAAG
vertrekken vanuit de benadering van het herstelgericht werken.
- begrip 'herstel': benadrukt het belang van hoop, empowerment +
mogelijkheid tot betekenisvol leven ondanks psychische uitdagingen
- uitgangspunt: Kwaliteit van leven
- verschillende soorten herstel:
o klinisch herstel: "genezing"/ zo veel mogelijk stabiliseren van
symptomen
o sociaal herstel: herstel van functioneren in de samenleving
o persoonlijk herstel: herstel op persoonlijk vlak
Illustratie herstelgericht werken -> herstelacademie: open cursusaanbod rond
diverse thema's die te maken hebben met psychisch welzijn. Samen leren met
deelnemers, professionals, ervaringswerkers en men deelt eigen ervaringen in de
groep
andere methodiek -> Kwartiermaken:
PSYCHISCHE KWETSBAARHEID
HF 1: EEN HELIKOPTERBLIK OP ONZE GEESTELIJKE
GEZONDHEIDSZORG
1. DE GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHIATRIE: EEN KORT OVERZICHT
Geschiedenis van de zorg voor geesteszieken -> opgedeeld in 6 periodes:
- Eerste periode (prehistorie en oudheid)
o Oorzaak van ziektes -> geesten die men had beledigd
o Zieken proberen genezen adhv. Schedelboringen
o 2 personen grote invloed op geestelijke gezondheid in de oudheid:
Hippocrates: ziekte veroorzaakt door onjuiste mengeling van
4 belangrijkste lichaamsvochten (bloed, slijm, gele en zwarte
gal), krankzinnigheid beschouwen als een hersenziekte
Galenus van Pergamon -> mensen in 4 types verdelen
naargelang de overheersing van een van de lichaamsvochten:
Sanguinisch type: overheersing van bloed (levendig en
hartelijk)
Flegmatisch type: overheersing van slijm (kalm en
bedachtzaam)
Cholerisch type: overheersing van gele gal (opvliegend)
Melancholisch type: overheersing van zwarte gal
(droefgeestig, angstig en pessimistisch)
o Einde van oudheid -> ruime verspreiding van christelijke
levenshouding (gelovigen moesten het lot van de zieke verzachten)
- Tweede periode (300-1600)
o Treurigheid -> slechte gedachte/ bekoring
behoorde eerst tot hoofdzonden, later geschrapt
o “zotten” eigen positie in gesloten maatschappij
o Bezetenen, stoorders van de openbare orde
o Opsluitingen van deze mensen in dolhuizen
o Mensen genezen door “kwade stoffen” te laten wegvloeien uit het
lichaam
Purgeermiddelen
drankjes om te braken…
o Kei-of steensnijdingen ipv. Schedelboringen: insect in het hoofd
veroorzaakt de krankzinnigheid
o Met opkomst van de kerk meer recht op leven krijgen
kloosterorden voor opname en verzorging
o Overheersend idee in middeleeuwen -> geesteszieken nutteloos/
gevaarlijk
vervolging van geesteszieken
o Ontstaan van psychiatrische gezinsverpleging
Relieken van Dimpna bewaard in Geel, Sint-Dimpna kerk
(Dimpna patrones van de bezetenen)
, Bedevaarders trekken naar Geel
Sint-dimpna aanroepen voor allerlei ziektes + krankzinnigheid
Geesteszieken bleven in Geel + ondergebracht in gezinnen
o Einde 16e eeuw -> krankzinnigen werden aansprakelijk en
toerekeningsvatbaar gesteld (nieuwe visie)
- Derde periode (1600-1800)
o Donkere tijd voor “onrustige of razende krankzinnigen, gekken of
dollen”
o Interneringsgolf + gestichten met slechte leefomstandigheden
o Afsluiting van de samenleving
o Aan kettingen, geen zorg of gezonde voeding
o Beschaafde burgers konden ze op zondag tegen betaling gaan
bezichtigen
o Zelf de schuld van ziekte dragen
o Invloed van Descartes:
Denken is onze essentie
Cartesiaans dualisme: Geest (rede) moet onderscheiden
worden van ons lichaam (natuur)
Wereld is een machine
Mens is een mechanisch systeem dat waarnemingsimpulsen
doorgeeft aan de hersenen (basis neuropsychologie)
- Vierde periode (19de eeuw)
o Belangrijke omwenteling door Franse en industriële revolutie
o Lichamelijk zieke personen met recht op specifieke medische
verzorging
o Dolhuizen vervangen door krankzinnigengestichten
o Belangrijke dokters voor behandeling van geesteszieken:
Pinel:
geesteszieken van boeien bevrijden
einde maken aan technieken (bv. Purgeren, aderlaten,
blaartrekken)
contact met patiënt centraal
Guislain:
geesteszieken bevrijden in duivelsteen
geneesheer van Gentse instellingen voor geesteszieken
humane behandeling
eerste gesticht volgens moderne concepten
Schroeder:
Gaf rede die aanzet gaf voor eerste krankzinnigenwet
in NL
Everts:
Gesticht meerenberg
Enige inrichting die zich specifiek richtte op
psychiatrische gezondheidszorg
, Konden autonoom bestaan (eigen bakker, slager,
kleermaker…)
Psychiater toen “aliënist”
o Einde 19e eeuw -> meer aandacht naar ontstaan geesteszieken
Bekendste theorie van Breuer en Freud
Neurose het gevolg van belevingen die verdrongen
worden naar het onbewuste
Basis voor psychoanalyse
o Collocatiewet: regelde gedwongen opname
- Vijfde periode (1e helft van de 20e eeuw)
o Psychiatrie geconfronteerd met dilemma:
Patiënten met psychiatrische aandoening kunnen terecht in
instellingen met de hoop dat ze spontaan zouden herstellen
Psychiaters beschikken over de mogelijkheid van
psychoanalyse
o Psychoanalyse te duur -> op zoek gaan naar alternatieven:
Shockkuren: insuline inspuiten tot men in coma viel, met
suikeroplossing weer ontwaken
Bedverpleging: liggende houding om zenuwstelsel te doen
rusten
Badtherapie: kalmeren
Elektroshocks: verminderen van hallucinaties
o Bijdragen van de chirurgie voor de behandeling van geesteszieken
Volledig verbreken van de verbinding van het
voorhoofdsgedeelte en de rest van de hersenen en
zenuwstelsel -> emotionele veranderingen
Emotionele brein wordt losgekoppeld
o Psychiatrische instellingen niet meer onder toezicht van ministerie
van justitie maar ministerie van volksgezondheid
Psychiatrische aandoening niet langer gezien als juridisch aan
te pakken fenomeen
Zo kregen patiënten recht op behandeling
o Eugenetica en totalitaire denken -> psychiatrische patiënten
uitmoorden (psychogenocide)
- Zesde periode (halfweg 20e eeuw-2010)
o Ontdekking van eerste antipsychoticum (chloorpromazine)
Doeltreffend temperen van wanen, angsten en hallucinaties
o Komst medicamenteuze therapie: 2e revolutie in psychiatrie (1e
revolutie bij Pinel)
o Door psychofarmaca ook ambulante behandeling mogelijk
o Grote vermindering van aantal psychiatrische ziekenhuisbedden
o Wettelijke basis voor open afdelingen ontstaan:
A-diensten: observatie en intensieve zorgen
T-diensten: resocialisatie en re-integratie
, PAAZ-diensten: psychiatrische diensten in algemene
ziekenhuizen
Partiële hospitalisatievormen
o Intrede van biologische psychiatrie: combinatie van geneesmiddelen
en nieuwe vormen van psychotherapie
o Patiënten- en familieverenigingen ontstaan -> klankbord voor
patiënten met psychiatrische aandoening en familie
o Eerste reconversie in psychiatrische ziekenhuizen
Psychiatrische ziekenbedden afgebouwd en gereconverteerd
naar psychiatrische verzorgingstehuizen + beschut wonen
Accent op verzorging (care) ipv. Behandeling (cure)
samenvatting 6 periodes:
2. DE PSYCHIATRIE VANDAAG
vertrekken vanuit de benadering van het herstelgericht werken.
- begrip 'herstel': benadrukt het belang van hoop, empowerment +
mogelijkheid tot betekenisvol leven ondanks psychische uitdagingen
- uitgangspunt: Kwaliteit van leven
- verschillende soorten herstel:
o klinisch herstel: "genezing"/ zo veel mogelijk stabiliseren van
symptomen
o sociaal herstel: herstel van functioneren in de samenleving
o persoonlijk herstel: herstel op persoonlijk vlak
Illustratie herstelgericht werken -> herstelacademie: open cursusaanbod rond
diverse thema's die te maken hebben met psychisch welzijn. Samen leren met
deelnemers, professionals, ervaringswerkers en men deelt eigen ervaringen in de
groep
andere methodiek -> Kwartiermaken:
