,CRIMINOLOGIE
ACADEMIEJAAR 2024 – 2025
HOOFDSTUK 1 – DE CRIMINOLOGSICHE WETENSCHAP: INLEIDENDE
BESCHOUWINGEN: WAT IS CRIMINALITEIT? OVER HET DEFINIËREN VAN
CRIMINALITEIT
1 INLEIDING
Er worden elke dag misdaden gepleegd en iedereen kan slachtoffer worden van diefstal of geweld.
Misdaad is een onderwerp dat bij menigeen vragen oproept zoals:
Waarom worden sommige mensen misdadiger en hebben andere geen andere behoefte de
wet te overtreden?
Zijn bepaalde soorten mensen crimineler dan anderen en zoja, hoe komt dat?
Is het waar dat er mensen zijn met aangeboren eigenschappen die hen crimineel maken?
…
“Criminologie is een wetenschap die betrouwbare en precieze kennis wil leveren over criminaliteit,
over mensen die misdaden plegen en over hoe daar op gereageerd kan worden. Dit betekent dat
criminologen nauwkeurige en gefundeerde antwoorden zoeken op de zojuist gestelde en nog veel
andere vragen”
Misdaad als centraal concept
De misdaad = centraal concept in de criminologische wetenschap. Het is belangrijk voor de
criminologie om te weten wat men onder misdaad verstaat.
Criminologen hanteren uiteenlopende criminaliteitsdefinities
o Variëren van strafrechtelijke criminaliteitsdefinities (of bredere juridische definities)
tot de definitie van criminaliteit of deviantie (afwijkend gedrag) in termen van de
impact van menselijk gedrag en/of de schade die er het gevolg van is (niet alle
schadelijke handelingen zijn immers strafbaar gesteld).
o Andere criminologen beschouwen criminaliteit als een inbreuk op morele normen of
zij definiëren criminaliteit in termen van inbreuken op mensenrechten
De wijze waarop criminaliteit wordt geconcipieerd is bepalend voor de perceptie van de
criminologie als wetenschap
à Uit de criminaliteitsdefinitie en haar betekenis vloeit de rest voort: het wetenschappelijk karakter
van de criminologie, de methode, de afbakening van het studieterrein, taak en functie, de rol van
de criminoloog, …
Examenvraag: waarom is het belangrijk om te weten vanuit welke criminilatietsdefinitie een
criminoloog vertrekt?”
,Hoofdstuk 2 – Alledaagse definities van criminaliteit
1 INLEIDING
Opvattingen over criminaliteit veranderen in samenhang met biografische en sociale
ontwikkelingen
Er zijn alledaagse theorieën over misdaad die men gaandeweg hebben ontwikkeld, waarbij
eigen ervaringen en achtergronden een belangrijke rol hebben gespeeld.
Ook de media draagt bij tot het in stand houden van stereotype criminaliteitsbeelden en het
verstrekken van kennis over ‘nieuwe’ vormen van criminaliteit zoals witteboordencriminaliteit en
fraude
Om de werking van de media te typeren introduceerde Peter Hoefnagels de begrippen
‘boemanconcept’ en ‘telelensreflex’
o Boemanconcept = de veronderstelling over misdaders, waarin op irrationele
gronden negatieve kenmerken aan hen worden toegeschreven
o Telelensreflex = veel zien van heel weinig en zonder context. Meestal het
schokeffect van een misdaad zien
Voorbeeld – de media – aandacht voor één enkel geweldsmisdrijf met
dodelijke afloop. De hoeveelheid berichten ov er die enkele gebeurtenis
wekt de indruk dat zulke misdrijven op grote schaal worden gepleegd.
“De laatste jaren is er een tendens om ook uitvoerig te berichten over de opgelegde straf. Wat dit
betreft hebben journalisten zich aangepast aan het veranderde, op straffe gerichte, sociale klimaat
waarin vergelding/wraak en ‘verdiende loon’ en niet het verbeteren van de dader de boventoon
voeren.”
Overheidsinstanties en politici kunnen ook bijdragen aan de alledaagse definities van criminaliteit
Journalisten doen aan eigen nieuwsgaring, maar zijn ook afhankelijk van officiële informatie
van politie en justitie
Via nieuwsbulletins en persconferenties oefenen overheidsinstanties invloed uit op de
selectie van dat wat nieuwswaardig geacht wordt.
è Moral Panic
Morele paniek = elkaar versterkende en disproportionele reacties van de media, de politici en het
publiek op deviante verschijnselen die worden ervaren als bedreigend of zelfs ondermijnend voor
maatschappelijke waarden en belangen
è Link met framing
, HOOFDSTUK 3 – NORMATIEVE CRIMINALITEITSDEFINITIES
1 INLEIDING
Normatieve misdaaddefinitie = criminaliteit wordt opgevat als een eigenschap van gedrag of
van de persoon die dat gedrag stelt. Het criminele zit hem in het gedrag of de persoon zelf en ziet
criminaliteit als een inbreuk op normen
Conventionele/traditionele misdaaddefinitie
o Juridische misdaaddefinitie
o Morele misdaaddefinitie
o Sociale misdaaddefinitie
à Met elkaar gemeen dat men zich bezighoudt met gedragingen die indruisen tegen
normen, maar het soort norm dat men wil bestuderen verschilt naargelang de verschillende
criminaliteitsdefinities dat men hanteert
o Traditionele normatieve criminaliteitsdefinities vatten criminaliteit op als
gedragingen die al naargelang van de definitie strafrechtregels, rechtsregels of
gedragsregels overtreden waarover de meeste mensen in een samenleving het
eens zijn.
Kritische normatieve misdaaddefinitie
o Kritische normatieve misdaaddefinities stellen zich vragen of men zich op het
standpunt van de bestaande gevestigde orde moeten stellen of bijgevolg
machthebbers moeten legitimeren.
Reactieve misdaaddefinitie = vat criminaliteit op als een eigenschap van een sociale reactie op
welbepaalde gedragingen of op welbepaalde personen.
Misdaaddefinities
Normatieve (traditionele)
Reactieve misdaaddefinitie:
misdaaddefinitie:
Criminaliteit wordt opgevat als een eigenschap
Criminaliteit is een eigenschap van bepaalde
van een sociale reactie op welbepaalde
gedragingen. Het criminele zit hem in het
gedragingen of welbepaalde personen
gedrag of persoon
Conventionele: Kritische: Conventionele: Kritische:
Men stelt zich op het Men moet zijn of haar Men stelt zich op het Men besteedt
standpunt van de morele standpunt van de aandacht aan de
bestaande gevestigde waardeoordelen bestaande gevestigde ongelijke
orde en men expliciteren orde en men machtsverhoudingen
legitimeert de legitimeert de in de samenleving
machthebbers machthebbers
Juridisch Labelling
Morele Conflicttheoretische
Sociale Neomarxistische
ACADEMIEJAAR 2024 – 2025
HOOFDSTUK 1 – DE CRIMINOLOGSICHE WETENSCHAP: INLEIDENDE
BESCHOUWINGEN: WAT IS CRIMINALITEIT? OVER HET DEFINIËREN VAN
CRIMINALITEIT
1 INLEIDING
Er worden elke dag misdaden gepleegd en iedereen kan slachtoffer worden van diefstal of geweld.
Misdaad is een onderwerp dat bij menigeen vragen oproept zoals:
Waarom worden sommige mensen misdadiger en hebben andere geen andere behoefte de
wet te overtreden?
Zijn bepaalde soorten mensen crimineler dan anderen en zoja, hoe komt dat?
Is het waar dat er mensen zijn met aangeboren eigenschappen die hen crimineel maken?
…
“Criminologie is een wetenschap die betrouwbare en precieze kennis wil leveren over criminaliteit,
over mensen die misdaden plegen en over hoe daar op gereageerd kan worden. Dit betekent dat
criminologen nauwkeurige en gefundeerde antwoorden zoeken op de zojuist gestelde en nog veel
andere vragen”
Misdaad als centraal concept
De misdaad = centraal concept in de criminologische wetenschap. Het is belangrijk voor de
criminologie om te weten wat men onder misdaad verstaat.
Criminologen hanteren uiteenlopende criminaliteitsdefinities
o Variëren van strafrechtelijke criminaliteitsdefinities (of bredere juridische definities)
tot de definitie van criminaliteit of deviantie (afwijkend gedrag) in termen van de
impact van menselijk gedrag en/of de schade die er het gevolg van is (niet alle
schadelijke handelingen zijn immers strafbaar gesteld).
o Andere criminologen beschouwen criminaliteit als een inbreuk op morele normen of
zij definiëren criminaliteit in termen van inbreuken op mensenrechten
De wijze waarop criminaliteit wordt geconcipieerd is bepalend voor de perceptie van de
criminologie als wetenschap
à Uit de criminaliteitsdefinitie en haar betekenis vloeit de rest voort: het wetenschappelijk karakter
van de criminologie, de methode, de afbakening van het studieterrein, taak en functie, de rol van
de criminoloog, …
Examenvraag: waarom is het belangrijk om te weten vanuit welke criminilatietsdefinitie een
criminoloog vertrekt?”
,Hoofdstuk 2 – Alledaagse definities van criminaliteit
1 INLEIDING
Opvattingen over criminaliteit veranderen in samenhang met biografische en sociale
ontwikkelingen
Er zijn alledaagse theorieën over misdaad die men gaandeweg hebben ontwikkeld, waarbij
eigen ervaringen en achtergronden een belangrijke rol hebben gespeeld.
Ook de media draagt bij tot het in stand houden van stereotype criminaliteitsbeelden en het
verstrekken van kennis over ‘nieuwe’ vormen van criminaliteit zoals witteboordencriminaliteit en
fraude
Om de werking van de media te typeren introduceerde Peter Hoefnagels de begrippen
‘boemanconcept’ en ‘telelensreflex’
o Boemanconcept = de veronderstelling over misdaders, waarin op irrationele
gronden negatieve kenmerken aan hen worden toegeschreven
o Telelensreflex = veel zien van heel weinig en zonder context. Meestal het
schokeffect van een misdaad zien
Voorbeeld – de media – aandacht voor één enkel geweldsmisdrijf met
dodelijke afloop. De hoeveelheid berichten ov er die enkele gebeurtenis
wekt de indruk dat zulke misdrijven op grote schaal worden gepleegd.
“De laatste jaren is er een tendens om ook uitvoerig te berichten over de opgelegde straf. Wat dit
betreft hebben journalisten zich aangepast aan het veranderde, op straffe gerichte, sociale klimaat
waarin vergelding/wraak en ‘verdiende loon’ en niet het verbeteren van de dader de boventoon
voeren.”
Overheidsinstanties en politici kunnen ook bijdragen aan de alledaagse definities van criminaliteit
Journalisten doen aan eigen nieuwsgaring, maar zijn ook afhankelijk van officiële informatie
van politie en justitie
Via nieuwsbulletins en persconferenties oefenen overheidsinstanties invloed uit op de
selectie van dat wat nieuwswaardig geacht wordt.
è Moral Panic
Morele paniek = elkaar versterkende en disproportionele reacties van de media, de politici en het
publiek op deviante verschijnselen die worden ervaren als bedreigend of zelfs ondermijnend voor
maatschappelijke waarden en belangen
è Link met framing
, HOOFDSTUK 3 – NORMATIEVE CRIMINALITEITSDEFINITIES
1 INLEIDING
Normatieve misdaaddefinitie = criminaliteit wordt opgevat als een eigenschap van gedrag of
van de persoon die dat gedrag stelt. Het criminele zit hem in het gedrag of de persoon zelf en ziet
criminaliteit als een inbreuk op normen
Conventionele/traditionele misdaaddefinitie
o Juridische misdaaddefinitie
o Morele misdaaddefinitie
o Sociale misdaaddefinitie
à Met elkaar gemeen dat men zich bezighoudt met gedragingen die indruisen tegen
normen, maar het soort norm dat men wil bestuderen verschilt naargelang de verschillende
criminaliteitsdefinities dat men hanteert
o Traditionele normatieve criminaliteitsdefinities vatten criminaliteit op als
gedragingen die al naargelang van de definitie strafrechtregels, rechtsregels of
gedragsregels overtreden waarover de meeste mensen in een samenleving het
eens zijn.
Kritische normatieve misdaaddefinitie
o Kritische normatieve misdaaddefinities stellen zich vragen of men zich op het
standpunt van de bestaande gevestigde orde moeten stellen of bijgevolg
machthebbers moeten legitimeren.
Reactieve misdaaddefinitie = vat criminaliteit op als een eigenschap van een sociale reactie op
welbepaalde gedragingen of op welbepaalde personen.
Misdaaddefinities
Normatieve (traditionele)
Reactieve misdaaddefinitie:
misdaaddefinitie:
Criminaliteit wordt opgevat als een eigenschap
Criminaliteit is een eigenschap van bepaalde
van een sociale reactie op welbepaalde
gedragingen. Het criminele zit hem in het
gedragingen of welbepaalde personen
gedrag of persoon
Conventionele: Kritische: Conventionele: Kritische:
Men stelt zich op het Men moet zijn of haar Men stelt zich op het Men besteedt
standpunt van de morele standpunt van de aandacht aan de
bestaande gevestigde waardeoordelen bestaande gevestigde ongelijke
orde en men expliciteren orde en men machtsverhoudingen
legitimeert de legitimeert de in de samenleving
machthebbers machthebbers
Juridisch Labelling
Morele Conflicttheoretische
Sociale Neomarxistische
