Hoofdstuk 4
Het belang van leesbevordering
Leesbevordering is het stimuleren van lezen door het aanbieden en werken met
jeugdboeken. Dit zou het leesplezier en intrinsieke motivatie van jongeren moeten
aanwakkeren. Extrinsieke motivatie zou een negatieve leesattitude aanwakkeren
(lezen omdat het moet).
Er vindt ontlezing plaats onder Nederlandse jongeren, een wordt dus minder gelezen
in boeken, tijdschriften en kranten. Er wordt wel een aan beeldschermlezen gedaan,
maar dit is niet vergelijkbaar met het dieper lezen van teksten op papier. Bij dat
laatste is er meer oog voor de taal van de schrijver en daarmee worden jongeren lees-
en taalvaardig en literair competent.
Een leesopvoeding en een gunstig leesklimaat helpen kinderen vanaf jonge leeftijd
met het ontwikkelen van leesplezier. Je wordt namelijk niet geboren als lezer.
Leescompetentie is ook belangrijk, in hoeverre heeft ieder kind aanleg voor lezen? Kan
het kind zich lang concentreren?
Suzanne de Mol spreekt van een positieve leesspiraal —> figuur 4.2 blz. 133. Hierbij is
het uitgangspunt om jongeren te stimuleren voor hun plezier te lezen.
Naast lees- en taalvaardigheid zijn er natuurlijk nog meer redenen om te lezen —>
figuur 4.3 blz. 134. Ook literaire competentie speelt een belangrijke rol. Dit betekent
dat leerlingen literatuur beleven, interpreteren, beoordelen, en met narratief begrip
leren lezen en over hun literaire leeservaringen leren communiceren en discussiëren.
Leerling lezen, horen over en kijken naar situaties en contexten die zich in
verschillende werelden, culturen en perioden afspelen. Daarbij reflecteren ze op eigen
en andermans cultuur, wat helpt om respect en tolerantie te bevorderen. Daarnaast
leren ze eigen standpunten ter discussie stellen, hun eigen oordeel uit te stellen en
argumenten af te wegen op basis van onderzoek en interactie.
De leerling en het plezier hebben in lezen moeten centraal staan bij leesbevordering.
Iedere docent in de school moet bijdragen aan leesbevorderende activiteiten. Het is
handig als er een leescultuur heerst op school en dat docenten leesenthousiasme
uitstralen.lezen moeten in leerlingen hun routine komen op school. Het taal- of
leesbeleidsplan kan hieraan bijdragen.
Hoofdstuk 5
De leescyclus
De leescyclus bestaat uit vier fasen en de lezer wordt bij elke fase literair gevoed door
de ervaringen die hij opdoet. De vier fasen staan in verbinding met elkaar en vormen
een cyclisch proces. Het werkt als een opwaartse spiraal. De leerling stat centraal en
de lezer in hem/haar moet wakker worden geschud.
In elke fase zie je de drie kenmerken van een krachtige leeromgeving terugkomen:
actief, passend en samen. Ze hangen samen met de drie basisbehoeften van leerling
om gemotiveerd te raken voor leren: competentie (actief), autonomie (passend) en
relatie (samen).
Competentie (actief) —> de leerling maakt zelf keuzes en gaat zelf aan de slag.
, Autonomie (passend) —> een boek en een opdracht die beide aansluiten bij de
persoonlijke interesse en het leesniveau van de leerling.
Relatie (samen) —> leren met anderen, in interactie met elkaar.
Voor voorbeelden zie ‘Krachtige Leeromgeving’ blz. 153-154
Fase 1 inspireren
Deze fase beoogt de leerling te enthousiasmeren. De docent moet de leerlingen
prikkelen. Houd er rekening mee dat veel leerlingen in deze leesfase een negatieve
leesattitude hebben dat omgezet moet worden naar een positieve leesattitude. Voor
sommige leerlingen geldt dat zij wel een mondelinge verhalencultuur of beeldcultuur
kennen. In dat geval kan de docent dat gebruiken om een brug te slaan naar
geschreven verhalencultuur.
Uit onderzoek blijkt dat docenten die uitgaan van een esthetische benadering gericht
op de beleving van de leerlingen én van henzelf, meer leesplezier creëren bij hun
leerlingen. De liefde voor lezen moet overgedragen worden op leerlingen, bijvoorbeeld
door in gesprek te gaan met leerlingen over hoe zij emotioneel en cognitief geraakt
worden door het boek. Kennisoverdracht en analyse zijn slechts hulpmiddelen om dat
gesprek op gang te brengen.
Rosenblatt (1978-1994) beschrijft deze esthetische benadering als volgende: het
literatuuronderwijs wordt ingericht rondom de emotionele, cognitieve, intellectuele en
creatieve beleving van de lezer (esthetic stance). Daartegenover staat de effenend
stance: een leeshouding die vooral gebaseerd is op informatieoverdracht. Deze
docenten gebruiken vooral instructie ie gericht is op kennisoverdracht en analyse.
Gepassioneerde, emotionele lezers vs belangrijke vaardigheid.
Hoe kun je leerlingen nog meer inspireren?
Actualiteit of kwesties in de klas is een mooie aanleiding om een stap naar een
jeugdboek te maken. Is er sprake van pesten via sociale media, dan kan je Just Like
Me van Caja Cazemier er (weer) bij pakken.
Je kunt leerlingen zelf inspireren, maar je kunt leerlingen daar ook voor activeren
tijdens deze fase. Laat ze de gemaakte opdrachten uit de verdiepingsfase met elkaar
bespreken. Op deze manier wordt de leescyclus cyclisch ingezet en gebruik je de
verdiepingsfase van de ene leerling om de andere leerling te inspireren.
Je kunt leerlingen leerlingen daarnaast betrekken bij het creëren van een aangename
leesomgeving. Dit kan in de klas zijn, maar kan ook een aparte ruimte op school of
buiten school zijn. Door leerlingen hierover na te laten denken richten zij hun
aandacht op het lezen zelf. Zorg altijd voor veel boeken in de klas, zodat leerlingen
hier in ieder geval hun blik op kunnen werpen en ze ‘normaal’ gaan vinden.
Er bestaan ook veel leesbevorderingsprojecten. Als school kan je je inschrijven voor de
Jonge Jury, een dichtwedstrijd of een schrijver uitnodigen op school. Ook online staat
er veel lesmateriaal, bijvoorbeeld in de Kinderboekenweek. Een challenge met een te
winnen prijs kan ook motiverend helpen om meer te lezen.
Fase 2 kiezen
Het juiste boek op het juiste moment is heel belangrijk voor bevordering van het
leesplezier. Het doel van deze fase is dat de leerling zich bewust wordt van zijn
leessmaak. Tijdens deze fase reflecteert de lezer op boekkeuzes die hij tot dan toe
heeft gemaakt en formuleert hij nieuwe leeswensen.
Hoe help je de leerling kiezen?
Allereerst is het belangrijk dat de docent op de hoogte is van de actuele jeugdboeken.
Hiervoor moet de docent zich ook bewust zijn van zijn/haar eigen leesontwikkeling en
leessmaak. Ook de voorkeuren van leerlingen moeten in beeld zijn bij de docent. Dit is
Het belang van leesbevordering
Leesbevordering is het stimuleren van lezen door het aanbieden en werken met
jeugdboeken. Dit zou het leesplezier en intrinsieke motivatie van jongeren moeten
aanwakkeren. Extrinsieke motivatie zou een negatieve leesattitude aanwakkeren
(lezen omdat het moet).
Er vindt ontlezing plaats onder Nederlandse jongeren, een wordt dus minder gelezen
in boeken, tijdschriften en kranten. Er wordt wel een aan beeldschermlezen gedaan,
maar dit is niet vergelijkbaar met het dieper lezen van teksten op papier. Bij dat
laatste is er meer oog voor de taal van de schrijver en daarmee worden jongeren lees-
en taalvaardig en literair competent.
Een leesopvoeding en een gunstig leesklimaat helpen kinderen vanaf jonge leeftijd
met het ontwikkelen van leesplezier. Je wordt namelijk niet geboren als lezer.
Leescompetentie is ook belangrijk, in hoeverre heeft ieder kind aanleg voor lezen? Kan
het kind zich lang concentreren?
Suzanne de Mol spreekt van een positieve leesspiraal —> figuur 4.2 blz. 133. Hierbij is
het uitgangspunt om jongeren te stimuleren voor hun plezier te lezen.
Naast lees- en taalvaardigheid zijn er natuurlijk nog meer redenen om te lezen —>
figuur 4.3 blz. 134. Ook literaire competentie speelt een belangrijke rol. Dit betekent
dat leerlingen literatuur beleven, interpreteren, beoordelen, en met narratief begrip
leren lezen en over hun literaire leeservaringen leren communiceren en discussiëren.
Leerling lezen, horen over en kijken naar situaties en contexten die zich in
verschillende werelden, culturen en perioden afspelen. Daarbij reflecteren ze op eigen
en andermans cultuur, wat helpt om respect en tolerantie te bevorderen. Daarnaast
leren ze eigen standpunten ter discussie stellen, hun eigen oordeel uit te stellen en
argumenten af te wegen op basis van onderzoek en interactie.
De leerling en het plezier hebben in lezen moeten centraal staan bij leesbevordering.
Iedere docent in de school moet bijdragen aan leesbevorderende activiteiten. Het is
handig als er een leescultuur heerst op school en dat docenten leesenthousiasme
uitstralen.lezen moeten in leerlingen hun routine komen op school. Het taal- of
leesbeleidsplan kan hieraan bijdragen.
Hoofdstuk 5
De leescyclus
De leescyclus bestaat uit vier fasen en de lezer wordt bij elke fase literair gevoed door
de ervaringen die hij opdoet. De vier fasen staan in verbinding met elkaar en vormen
een cyclisch proces. Het werkt als een opwaartse spiraal. De leerling stat centraal en
de lezer in hem/haar moet wakker worden geschud.
In elke fase zie je de drie kenmerken van een krachtige leeromgeving terugkomen:
actief, passend en samen. Ze hangen samen met de drie basisbehoeften van leerling
om gemotiveerd te raken voor leren: competentie (actief), autonomie (passend) en
relatie (samen).
Competentie (actief) —> de leerling maakt zelf keuzes en gaat zelf aan de slag.
, Autonomie (passend) —> een boek en een opdracht die beide aansluiten bij de
persoonlijke interesse en het leesniveau van de leerling.
Relatie (samen) —> leren met anderen, in interactie met elkaar.
Voor voorbeelden zie ‘Krachtige Leeromgeving’ blz. 153-154
Fase 1 inspireren
Deze fase beoogt de leerling te enthousiasmeren. De docent moet de leerlingen
prikkelen. Houd er rekening mee dat veel leerlingen in deze leesfase een negatieve
leesattitude hebben dat omgezet moet worden naar een positieve leesattitude. Voor
sommige leerlingen geldt dat zij wel een mondelinge verhalencultuur of beeldcultuur
kennen. In dat geval kan de docent dat gebruiken om een brug te slaan naar
geschreven verhalencultuur.
Uit onderzoek blijkt dat docenten die uitgaan van een esthetische benadering gericht
op de beleving van de leerlingen én van henzelf, meer leesplezier creëren bij hun
leerlingen. De liefde voor lezen moet overgedragen worden op leerlingen, bijvoorbeeld
door in gesprek te gaan met leerlingen over hoe zij emotioneel en cognitief geraakt
worden door het boek. Kennisoverdracht en analyse zijn slechts hulpmiddelen om dat
gesprek op gang te brengen.
Rosenblatt (1978-1994) beschrijft deze esthetische benadering als volgende: het
literatuuronderwijs wordt ingericht rondom de emotionele, cognitieve, intellectuele en
creatieve beleving van de lezer (esthetic stance). Daartegenover staat de effenend
stance: een leeshouding die vooral gebaseerd is op informatieoverdracht. Deze
docenten gebruiken vooral instructie ie gericht is op kennisoverdracht en analyse.
Gepassioneerde, emotionele lezers vs belangrijke vaardigheid.
Hoe kun je leerlingen nog meer inspireren?
Actualiteit of kwesties in de klas is een mooie aanleiding om een stap naar een
jeugdboek te maken. Is er sprake van pesten via sociale media, dan kan je Just Like
Me van Caja Cazemier er (weer) bij pakken.
Je kunt leerlingen zelf inspireren, maar je kunt leerlingen daar ook voor activeren
tijdens deze fase. Laat ze de gemaakte opdrachten uit de verdiepingsfase met elkaar
bespreken. Op deze manier wordt de leescyclus cyclisch ingezet en gebruik je de
verdiepingsfase van de ene leerling om de andere leerling te inspireren.
Je kunt leerlingen leerlingen daarnaast betrekken bij het creëren van een aangename
leesomgeving. Dit kan in de klas zijn, maar kan ook een aparte ruimte op school of
buiten school zijn. Door leerlingen hierover na te laten denken richten zij hun
aandacht op het lezen zelf. Zorg altijd voor veel boeken in de klas, zodat leerlingen
hier in ieder geval hun blik op kunnen werpen en ze ‘normaal’ gaan vinden.
Er bestaan ook veel leesbevorderingsprojecten. Als school kan je je inschrijven voor de
Jonge Jury, een dichtwedstrijd of een schrijver uitnodigen op school. Ook online staat
er veel lesmateriaal, bijvoorbeeld in de Kinderboekenweek. Een challenge met een te
winnen prijs kan ook motiverend helpen om meer te lezen.
Fase 2 kiezen
Het juiste boek op het juiste moment is heel belangrijk voor bevordering van het
leesplezier. Het doel van deze fase is dat de leerling zich bewust wordt van zijn
leessmaak. Tijdens deze fase reflecteert de lezer op boekkeuzes die hij tot dan toe
heeft gemaakt en formuleert hij nieuwe leeswensen.
Hoe help je de leerling kiezen?
Allereerst is het belangrijk dat de docent op de hoogte is van de actuele jeugdboeken.
Hiervoor moet de docent zich ook bewust zijn van zijn/haar eigen leesontwikkeling en
leessmaak. Ook de voorkeuren van leerlingen moeten in beeld zijn bij de docent. Dit is
