1
Duurzame ontwikkeling
1. Historiek van duurzame ontwikkeling en meten van “vooruitgang”
- Druk van menselijke bevolking op onze planeet = gigantisch
Ontbossing ten voordele van landbouw en veeteelt
Overbevissing
Gebruik van pesticiden
Overdadig watergebruik → zal in de toekomst een groot probleem worden
- Huidige tijdperk kunnen we omschrijven als Antropoceen
Is het tijdperk sinds de industriële revolutie
Sinds de jaren ’50 = druk op de aarde gigantisch toegenomen
WOII heeft mee gezorgd voor die druk
Zowel socio-economische gevolgen als o.a. uitstoot van koolstof, methaan, ozon, …
- We mogen het ‘capitalocene’ niet uit het oog verliezen
Het feit dat die druk voornamelijk veroorzaakt is geweest door het westerse deel van de
wereldbevolking
- Er worden verbanden gelegd tussen afname van biodiversiteit en habitat van bepaalde dieren en
dat het verhoogd risico zou geven tot pandemieën
Ook relatie tussen grote industriële landbouw en het feit dat het ook oorzaak kan zijn voor
verspreiding van virussen
- In termen van sociale en economische impact van de Covid-19 pandemie = relatie met de
klimaatcrisis en de impact van die pandemie op derdewereldlanden is groter dan bij ons
Daar waren minder voorzieningen
A) Korte historiek van “duurzame ontwikkeling”
- Geschiedenis “duurzame ontwikkeling” = ontstaan vanuit verschillende invalshoeken/pijlers:
o Milieubeweging en milieuwetenschap (ecologie)
o Sociale bewegingen (sociologie)
o (ontwikkelings)economie
Hoe kunnen we op ecologische, sociale en economische manier de maatschappij
verduurzamen?
- Er ontstaat frictie tussen die 3, want je kan heel hard focussen op economisch duurzaam zijn wat
niet per sé wilt zeggen dat het ecologisch of sociaal duurzaam is
Daarom zijn die indicatoren belangrijk
Idealiter is er aandacht aan ze allemaal
- Invalshoek bepaalt accenten, niet objectief
- Hier: enkele mijlpalen en belangrijke tendensen op basis van IISD Sustainable Development
Timeline, 2012
- Aandachtspunten:
o Tijdlijn = context om brede evolutie te begrijpen
o Evolutie en breed panorama begrijpen
o Nadien wordt ingegaan op enkele elementen hieruit
, 2
1) Jaren ‘60
- 1962: Rachel Carson (bioloog): “Silent Spring”
Ligt aan de grond van alle aandacht dat er ontstaan is voor milieuproblematiek
o 1ste grote milieuboek waarin de menselijke impact op het milieu (DDT) aanklaagt
o Gebruik van schadelijke landbouw-pesticide DDT
o DDT accumuleert in de voedselketen (bioaccumulatie)
o Lanceerde de eerste milieubeweging → DDT in vele landen verboden in de jaren 70
Ban van DDT in de V.S. (1972)
Oprichting (Amerikaanse) milieuorganisaties
- 1968: Paul Ehrlich (professor aan Stanford University): “The Population Bomb”
o Overbevolking: alarmerend! → honderden miljoenen mensen sterven van de honger
Schetste een verhaal dat als we zo verder gaan (babyboom) dan zijn we niet meer in staat
om al die mensen van voedsel te voorzien en zullen er mensen sterven van hongersnood
o Gaf aantal mogelijke oplossingen die zeer controversieel waren:
Gebruik van anticonceptie in drinkwater om zo populatiegroei te verminderen
Koppelen van voedselhulp aan derdewereldlanden met opmaken van
geboortebeperkingsplan (landen die dit niet doen hebben geen recht meer op hulp)
o Neomalthusiaanse visie
Bevolkingsgroei leidt tot uitputting van natuurlijke hulpbronnen, milieuvervuiling en
armoede, en dat strikte bevolkingscontrole nodig is om ecologische en economische crises
te voorkomen
- Oprichting van milieuverenigingen en actiegroepen
Willen opkomen voor het beter omgaan met onze omgeving
1ste grote vereniging: Friends of the earth d ie voornamelijk de aandacht vestigt op effecten
van neoliberalisme en grote negatieve impact van ontbossing
- Toenemende wetgeving milieubescherming
Mede dankzij boek van Carson in Amerika wel voortekkersrol begint te nemen in
wetgevingen ter bevorderin g van milieubescherming
1969: National Environmental Policy Act → meer aandacht voor bescherming van milieu
2) Jaren ‘70
- OESO = westerse ontwikkelingslanden waaronder VS en Europese landen
- 1971: “Polluter Pays Principle” (OECD) afgesproken → geldt nog steeds
Verantwoordelijk stellen van de vervuilers voor mogelijke kosten die milieuvervuiling met
zich meebrengt
- 1972: Club van Rome, Grenzen aan de Groei
o Gevolgen van economische groei voor het milieu
Heeft impact op het milieu
Als we niet duurzaam omgaan met onze grondstoffen zal economische groei in gedrang
komen → werd gepleit voor meer duurzame omgang met grondstoffen
, 3
o Fel bekritiseerd
Geen ontwikkeling mogelijk
Geen oog voor technologische oplossingen
- Tot jaren ’70 groeit aandacht internationaal gezien (vooral voor westerse wereld) voor
milieuproblematiek
Als je iets op globale schaal wil bereiken moet je iedereen rond tafel krijgen en afspraken
maken rond de thema’s die belangrijk zijn
- 1972: VN-milieuconferentie (Stockholm)
o Link tussen milieubeheer en armoede
o Milieu voor 1ste keer op de globale politieke agenda
o Gevolg van conferentie:
Oprichting nationale milieuagentschappen die instaan voor bescherming en wetgeving
Oprichting van UNEP (United Nations Environmental Programme) die moet proberen
internationaal afspraken te maken rond milieubescherming
- 1973-74: Oliecrisis; grenzen aan de groei!
Oorzaak: Arabische staten besluiten om oliekraan dicht te draaien
Creëert een schok op de westerse landen
- 1976 & 1977: VN conferenties: habitat + verwoestijning
- 1978: Ongeval met de Amoco Cadiz (Bretagne)
Tanker die voor de kust van Frankrijk stuurloos geraakt doe nog geprobeerd om zichzelf te
redden door voor anker te gaan maar is mislukt en tanker brak in 2
Heeft gigantische milieuschade veroorzaakt voor strook van 300 km voor kusten Bretagne
Meer dan 1 jaar geduurd vooraleer de schade was opgeruimd
Vragen gesteld door zo’n rampen over gebruik, transport en mogelijke impact van aardolie
- 1979: Nucleair ongeval in Three Mile Island (Pennsylvania)
Onderzoeken ingesteld om na te gaan wat de impact ervan was op de mens en jaren daarop
Men heeft niet echt grote gevolgen gezien, maar op moment zelf heeft bij publieke opinie
zeer grote impact gehad omdat er eerst van uit werd gegaan dat kernenergie veilig was
Na kernramp in Chernobyl volgt rest van wereld die opinie
- Aandacht voor biodiversiteit, bescherming van soorten, grensoverschrijdende verontreiniging, …
- Milieuproblematiek wint aan belang!
3) Jaren ‘80
- Maar: eind jaren ’70, begin jaren ’80 komt er einde aan eerste ‘milieugolf’ → andere prioriteiten:
o Economische crisis in het Noorden (westerse wereld)
Oliecrisis veroorzaakte gigantische inflatie dat zorgt voor daling in economische activiteit
Aandacht voor milieuproblematiek verminderd door focus op economische activiteit en
hoe welvaart hersteld kan worden
o Schuldencrisis in het Zuiden
, 4
- 1980: Publicatie/rapport van World Conservation Strategy – Living Resource Conservation for
Sustainable Development door IUCN
o Focust op: armoede, overbevolking, sociale ongelijkheid, …
o Nieuwe strategie om ongelijkheden aan te pakken
- 1983: oprichting ‘World Commission on Environment and Development’
Voorzitter: Gro Harlem Brundtland
Commissie organiseert gedurende vier jaar werkgroepen en hoorzittingen
Is met aantal aanbevelingen gekomen naar meer duurzame samenleving
Heeft ook als 1ste definitie van duurzame ontwikkeling op papier gezet
- 1984: Ongeval in Bhopal, India → 1 van grootste milieurampen
Grote chemische fabriek dat pesticiden maakte in dicht bevolkt gebied
’s Nachts ging er iets mis in productieproces en veiligheidsmaatregelen (systemen) om die
gifwolk te filteren waren in onderhoud (werkte al lang niet meer door besparingen)
Gigantische gifwolk ontsnapt dat heeft gezorgd voor meer dan 10.000 doden
Event heeft veel aandacht gecreëerd bij bevolking voor milieuproblematiek
- 1984: Tegelijkertijd grote droogte en hongersnood in Ethiopië
- 1985: Ontdekking van een gat in de ozonlaag door gebruik van CFK’s (koelmiddelen)
Aanpakken van gebruik van CFK’s wordt algemeen aanzien als 1 van voorbeelden van hoe
men globaal afspraken kan maken rond gebruik van vervuilende stoffen
Men is er in geslaagd om internationaal af te spreken om CFK’s te bannen en op die manier
een globaal probleem succesvol terug te kunnen dringen
Monitoringnetwerk dat continue overal ter wereld CFK’s meet en als men ergens een
verhoging ziet probeert men dat te traceren en landen erop te wijzen
- 1986: Nucleair ongeval in Tsjernobyl
Directe impact op Europa omdat er neerslag was van die gifwolk over bepaalde landen
In bepaalde streken verbod op eten van zelfgekweekt voedsel
Bij Europese bevolking ook als reactie veroorzaakt dat kernenergie misschien niet veilig is
- 1987: Publicatie van het rapport ‘Our Common Future’ (Brundtland Rapport)
- 1988: IPPC (Intergovernmental Panel On Climat Change) = forum internationale wetenschappers
om stand van zaken wetenschap en risico’s klimaatverandering te evalueren
In begin: alle wetenschappelijke kennis rond klimaatverandering te verzamelen en die als
basis te geven naar beleidsmakers zodanig dat zij beslissingen konden baseren op die kennis
Later: ook klimaatscenario’s aan toegevoegd, emissiescenario’s die beleidsmakers in staat
moeten stellen om emissiereducties af te spreken om op die manier de impact op
klimaatverandering te beperken
- 1989: Exxon-Valdez ramp (Alaska)
Grote olietanker die van Alaska naar Zuiden vaarde en daar op een rots is gebotst
Heeft gigantische olielek veroorzaakt die over heel de kust van Alaska is uitgesmeerd
Duurzame ontwikkeling
1. Historiek van duurzame ontwikkeling en meten van “vooruitgang”
- Druk van menselijke bevolking op onze planeet = gigantisch
Ontbossing ten voordele van landbouw en veeteelt
Overbevissing
Gebruik van pesticiden
Overdadig watergebruik → zal in de toekomst een groot probleem worden
- Huidige tijdperk kunnen we omschrijven als Antropoceen
Is het tijdperk sinds de industriële revolutie
Sinds de jaren ’50 = druk op de aarde gigantisch toegenomen
WOII heeft mee gezorgd voor die druk
Zowel socio-economische gevolgen als o.a. uitstoot van koolstof, methaan, ozon, …
- We mogen het ‘capitalocene’ niet uit het oog verliezen
Het feit dat die druk voornamelijk veroorzaakt is geweest door het westerse deel van de
wereldbevolking
- Er worden verbanden gelegd tussen afname van biodiversiteit en habitat van bepaalde dieren en
dat het verhoogd risico zou geven tot pandemieën
Ook relatie tussen grote industriële landbouw en het feit dat het ook oorzaak kan zijn voor
verspreiding van virussen
- In termen van sociale en economische impact van de Covid-19 pandemie = relatie met de
klimaatcrisis en de impact van die pandemie op derdewereldlanden is groter dan bij ons
Daar waren minder voorzieningen
A) Korte historiek van “duurzame ontwikkeling”
- Geschiedenis “duurzame ontwikkeling” = ontstaan vanuit verschillende invalshoeken/pijlers:
o Milieubeweging en milieuwetenschap (ecologie)
o Sociale bewegingen (sociologie)
o (ontwikkelings)economie
Hoe kunnen we op ecologische, sociale en economische manier de maatschappij
verduurzamen?
- Er ontstaat frictie tussen die 3, want je kan heel hard focussen op economisch duurzaam zijn wat
niet per sé wilt zeggen dat het ecologisch of sociaal duurzaam is
Daarom zijn die indicatoren belangrijk
Idealiter is er aandacht aan ze allemaal
- Invalshoek bepaalt accenten, niet objectief
- Hier: enkele mijlpalen en belangrijke tendensen op basis van IISD Sustainable Development
Timeline, 2012
- Aandachtspunten:
o Tijdlijn = context om brede evolutie te begrijpen
o Evolutie en breed panorama begrijpen
o Nadien wordt ingegaan op enkele elementen hieruit
, 2
1) Jaren ‘60
- 1962: Rachel Carson (bioloog): “Silent Spring”
Ligt aan de grond van alle aandacht dat er ontstaan is voor milieuproblematiek
o 1ste grote milieuboek waarin de menselijke impact op het milieu (DDT) aanklaagt
o Gebruik van schadelijke landbouw-pesticide DDT
o DDT accumuleert in de voedselketen (bioaccumulatie)
o Lanceerde de eerste milieubeweging → DDT in vele landen verboden in de jaren 70
Ban van DDT in de V.S. (1972)
Oprichting (Amerikaanse) milieuorganisaties
- 1968: Paul Ehrlich (professor aan Stanford University): “The Population Bomb”
o Overbevolking: alarmerend! → honderden miljoenen mensen sterven van de honger
Schetste een verhaal dat als we zo verder gaan (babyboom) dan zijn we niet meer in staat
om al die mensen van voedsel te voorzien en zullen er mensen sterven van hongersnood
o Gaf aantal mogelijke oplossingen die zeer controversieel waren:
Gebruik van anticonceptie in drinkwater om zo populatiegroei te verminderen
Koppelen van voedselhulp aan derdewereldlanden met opmaken van
geboortebeperkingsplan (landen die dit niet doen hebben geen recht meer op hulp)
o Neomalthusiaanse visie
Bevolkingsgroei leidt tot uitputting van natuurlijke hulpbronnen, milieuvervuiling en
armoede, en dat strikte bevolkingscontrole nodig is om ecologische en economische crises
te voorkomen
- Oprichting van milieuverenigingen en actiegroepen
Willen opkomen voor het beter omgaan met onze omgeving
1ste grote vereniging: Friends of the earth d ie voornamelijk de aandacht vestigt op effecten
van neoliberalisme en grote negatieve impact van ontbossing
- Toenemende wetgeving milieubescherming
Mede dankzij boek van Carson in Amerika wel voortekkersrol begint te nemen in
wetgevingen ter bevorderin g van milieubescherming
1969: National Environmental Policy Act → meer aandacht voor bescherming van milieu
2) Jaren ‘70
- OESO = westerse ontwikkelingslanden waaronder VS en Europese landen
- 1971: “Polluter Pays Principle” (OECD) afgesproken → geldt nog steeds
Verantwoordelijk stellen van de vervuilers voor mogelijke kosten die milieuvervuiling met
zich meebrengt
- 1972: Club van Rome, Grenzen aan de Groei
o Gevolgen van economische groei voor het milieu
Heeft impact op het milieu
Als we niet duurzaam omgaan met onze grondstoffen zal economische groei in gedrang
komen → werd gepleit voor meer duurzame omgang met grondstoffen
, 3
o Fel bekritiseerd
Geen ontwikkeling mogelijk
Geen oog voor technologische oplossingen
- Tot jaren ’70 groeit aandacht internationaal gezien (vooral voor westerse wereld) voor
milieuproblematiek
Als je iets op globale schaal wil bereiken moet je iedereen rond tafel krijgen en afspraken
maken rond de thema’s die belangrijk zijn
- 1972: VN-milieuconferentie (Stockholm)
o Link tussen milieubeheer en armoede
o Milieu voor 1ste keer op de globale politieke agenda
o Gevolg van conferentie:
Oprichting nationale milieuagentschappen die instaan voor bescherming en wetgeving
Oprichting van UNEP (United Nations Environmental Programme) die moet proberen
internationaal afspraken te maken rond milieubescherming
- 1973-74: Oliecrisis; grenzen aan de groei!
Oorzaak: Arabische staten besluiten om oliekraan dicht te draaien
Creëert een schok op de westerse landen
- 1976 & 1977: VN conferenties: habitat + verwoestijning
- 1978: Ongeval met de Amoco Cadiz (Bretagne)
Tanker die voor de kust van Frankrijk stuurloos geraakt doe nog geprobeerd om zichzelf te
redden door voor anker te gaan maar is mislukt en tanker brak in 2
Heeft gigantische milieuschade veroorzaakt voor strook van 300 km voor kusten Bretagne
Meer dan 1 jaar geduurd vooraleer de schade was opgeruimd
Vragen gesteld door zo’n rampen over gebruik, transport en mogelijke impact van aardolie
- 1979: Nucleair ongeval in Three Mile Island (Pennsylvania)
Onderzoeken ingesteld om na te gaan wat de impact ervan was op de mens en jaren daarop
Men heeft niet echt grote gevolgen gezien, maar op moment zelf heeft bij publieke opinie
zeer grote impact gehad omdat er eerst van uit werd gegaan dat kernenergie veilig was
Na kernramp in Chernobyl volgt rest van wereld die opinie
- Aandacht voor biodiversiteit, bescherming van soorten, grensoverschrijdende verontreiniging, …
- Milieuproblematiek wint aan belang!
3) Jaren ‘80
- Maar: eind jaren ’70, begin jaren ’80 komt er einde aan eerste ‘milieugolf’ → andere prioriteiten:
o Economische crisis in het Noorden (westerse wereld)
Oliecrisis veroorzaakte gigantische inflatie dat zorgt voor daling in economische activiteit
Aandacht voor milieuproblematiek verminderd door focus op economische activiteit en
hoe welvaart hersteld kan worden
o Schuldencrisis in het Zuiden
, 4
- 1980: Publicatie/rapport van World Conservation Strategy – Living Resource Conservation for
Sustainable Development door IUCN
o Focust op: armoede, overbevolking, sociale ongelijkheid, …
o Nieuwe strategie om ongelijkheden aan te pakken
- 1983: oprichting ‘World Commission on Environment and Development’
Voorzitter: Gro Harlem Brundtland
Commissie organiseert gedurende vier jaar werkgroepen en hoorzittingen
Is met aantal aanbevelingen gekomen naar meer duurzame samenleving
Heeft ook als 1ste definitie van duurzame ontwikkeling op papier gezet
- 1984: Ongeval in Bhopal, India → 1 van grootste milieurampen
Grote chemische fabriek dat pesticiden maakte in dicht bevolkt gebied
’s Nachts ging er iets mis in productieproces en veiligheidsmaatregelen (systemen) om die
gifwolk te filteren waren in onderhoud (werkte al lang niet meer door besparingen)
Gigantische gifwolk ontsnapt dat heeft gezorgd voor meer dan 10.000 doden
Event heeft veel aandacht gecreëerd bij bevolking voor milieuproblematiek
- 1984: Tegelijkertijd grote droogte en hongersnood in Ethiopië
- 1985: Ontdekking van een gat in de ozonlaag door gebruik van CFK’s (koelmiddelen)
Aanpakken van gebruik van CFK’s wordt algemeen aanzien als 1 van voorbeelden van hoe
men globaal afspraken kan maken rond gebruik van vervuilende stoffen
Men is er in geslaagd om internationaal af te spreken om CFK’s te bannen en op die manier
een globaal probleem succesvol terug te kunnen dringen
Monitoringnetwerk dat continue overal ter wereld CFK’s meet en als men ergens een
verhoging ziet probeert men dat te traceren en landen erop te wijzen
- 1986: Nucleair ongeval in Tsjernobyl
Directe impact op Europa omdat er neerslag was van die gifwolk over bepaalde landen
In bepaalde streken verbod op eten van zelfgekweekt voedsel
Bij Europese bevolking ook als reactie veroorzaakt dat kernenergie misschien niet veilig is
- 1987: Publicatie van het rapport ‘Our Common Future’ (Brundtland Rapport)
- 1988: IPPC (Intergovernmental Panel On Climat Change) = forum internationale wetenschappers
om stand van zaken wetenschap en risico’s klimaatverandering te evalueren
In begin: alle wetenschappelijke kennis rond klimaatverandering te verzamelen en die als
basis te geven naar beleidsmakers zodanig dat zij beslissingen konden baseren op die kennis
Later: ook klimaatscenario’s aan toegevoegd, emissiescenario’s die beleidsmakers in staat
moeten stellen om emissiereducties af te spreken om op die manier de impact op
klimaatverandering te beperken
- 1989: Exxon-Valdez ramp (Alaska)
Grote olietanker die van Alaska naar Zuiden vaarde en daar op een rots is gebotst
Heeft gigantische olielek veroorzaakt die over heel de kust van Alaska is uitgesmeerd
