EERSTELIJNSPSYCHOLOGIE
Academiejaar 2024-2025
Evaluatie
• Examen schriftelijk met open vragen (70%)
• Groepswerk (30%)
• Voor elke categorie dient men minstens 50% te behalen
• Het laagste deelpunt wordt als eindcijfer toegekend
Jana Vanhoof
,Inhoud
Inleiding in de eerstelijns-psychologische zorg ............................................................................... 2
Modellen eerstelijnspsychologie ................................................................................................... 9
Assessment en indicatiestelling .................................................................................................. 29
ELP interventies bij kinderen en jongeren: emotieregulatie............................................................ 39
ELP interventies bij kinderen en jongeren: sociale vaardigheden ................................................... 51
ELP interventies bij volwassenen: zelfbeeld ................................................................................. 59
Slaapproblemen ......................................................................................................................... 68
Eerstelijnspsychologische interventies bij ouderen: gedragsactivatie ............................................ 79
Digital mental health................................................................................................................... 89
Psycho-educatie in de eerstelijn: een krachtig fundament ............................................................ 94
Voorbeeldexamenvraag .............................................................................................................102
1
,Inleiding in de eerstelijns-psychologische
zorg
Situering eerstelijnspcyhologische zorg
Situering internationaal
WHO service organisation pyramid for an
optimal mix of services for mental health
• Breed en toegankelijk aanbod van
basispsychologische zorg
• Kwantitatief kleiner maar eveneens
toegankelijk aanbod van gespecialiseerde
psychologische zorg
Hoe hoger, hoe kleiner de piramide = hoe meer
gespecialiseerd, hoe hoger de kosten. Er is
slechts een kleine subgroep die nood heeft aan
een zeer intensieve vorm van HV.
De meeste mensen hebben voldoende aan de ELP hulp. Slechts een beperkte groep heeft meer
gespecialiseerde psychologische hulp nodig (vandaar de piramide). Er is minder aanbod binnen de
gespecialiseerde hulp en deze is dus ook duurder.
Stepped care
• Nulde lijn (niet-professioneel georganiseerd): Bv.
mama ervaart moeilijkheden met zoon: zelfzorg/hulp
is een vorm van informele zorg (babbel met vrienden,
boek over zorg, informatie op het internet)
• Eerste lijn (professioneel georganiseerde zorg vanaf
hier): Als zoon binnen schoolcontext ook problemen
vertoont ➔ CLB
• Tweede lijn: CLB vermoed diagnose van ontwikkelingsstoornis dus doorverwijzing naar
gespecialiseerde zorg om diagnostiek te gaan doen.
Tweede lijn bevat vnl. psychiatrische diensten, ambulante diensten in GGZ, meeste
privépraktijken, CGG, …
• Derde lijn (zeer gespecialiseerde of residentiële diensten, incl. opname): dit wil je zo min
mogelijk doen, enkel indien écht nodig. Bv. problemen escaleren zodanig of zijn complex dat
de draagkracht in het gezin of op school overschreden raken. Ambulant wordt niet volledig
duidelijk wat er aan de hand is, dus observatie opname in de kinderpsychiatrie van het
ziekenhuis
Hoe hoger op lijn, hoe meer gespecialiseerd in de hoop dit zo min mogelijk te moeten gebruiken. Er
zijn verschillende niveaus van intensiteit van zorg. Zoek bij de patiënt die je voor je hebt welke
intensiteit van zorg nodig is en hier altijd de minst intensieve vorm kiezen (stepped care).
2
,Stepped care en matched care
"De juiste hulp krijgen op de juiste plaats, op het juiste moment en door de juiste persoon."
• Als je enkel via stepped care werkt, ga je ‘steeds’ alle lijnen moeten doorlopen
• Bij matched care wordt er gekeken om te proberen de juiste hulp te geven op het juiste
moment op de juiste plaats door de juiste hulpverlener.
Stel, bij de mama van eerder, dat de CLB medewerker al inschat dat het een complex verhaal is en
dit doorgespeeld moet worden, dan kan ze al meteen verwijzen naar derde lijn aangezien ze
vermoedt dat ze er op de tweede lijn niet uit gaan komen. Zo ben je niet verplicht alle lijnen te
doorlopen en probeer je net een inschatting te maken wat dat de beste/meest gepaste zorg is voor
de persoon volgens jou.
Principe van matched care: je hoeft niet altijd elke lijn van hulp te doorlopen, maar telkens gaan
kijken “wat is op dit moment het meest aangewezen niveau van hulp?”
Eerstelijnspsychologische zorg: model van Keyes
Als je spreekt over GG moet je een onderscheid
maken tussen 2 dimensies, en kijk je best verder
dan enkel naar de SS en aandoeningen:
1. Al dan niet aanwezigheid van psychische
problematiek
2. Al dan niet aanwezigheid van goede mentale
gezondheid.
= zijn niet noodzakelijk hetzelfde. Het ene werkt wel
samen met het andere en hebben een invloed op elkaar, maar vallen niet volledig samen. Als je ze
gaat combineren kan je een onderscheid maken tussen 4 categorieën van personen:
• RB = geen psychische aandoening en goed mentaal welzijn (positieve aspecten: mate waarin
iemand veerkrachtig is, de mate waarin iemand goede relaties heeft met anderen, mate
waarin iemand in het leven staat en kan realiseren).
• LB = zij die een psychische aandoening hebben, maar desondanks over het algemeen wel
functioneren. Bv. iemand met ADHD die in zijn leven botst op een aantal zaken, maar over
het algemeen is de persoon gelukkig, in staat om te functioneren in zijn werkcontext en
relaties aan te gaan. Scoort dus op psychische problematiek, maar ook hoog op welzijn
• RO = geen psychische aandoening, maar eerder een negatief mentaal welzijn. Bv. een
volwassene met stressklachten rond werk, en ongelukkig daarrond is. Maar er is nog geen
sprake van een burn-out en depressie, maar op algemeen welzijn scoort de persoon laag
• LO = meest kwetsbare groep waar dat er sprake is van een psychische aandoening en laag
mentaal welbevinden. Bv. Iemand met een psychische zware mentale depressie die
geïsoleerd is geraakt en op beide dimensies laag scoort.
Uitgangspunt Keyes: kijk verder dan alleen naar de aanwezigheid van psychische aandoeningen,
maar ook naar de 2 dimensies
Eerstelijnspsychologische zorg is gericht op:
• Bevordering van de mentale gezondheid
o Bv. gemeenschapsgerichte interventies waarbij algemene lessen gegeven worden
rond psychologische veerkracht (ter preventie en bevordering van het mentaal
welzijn (verticale as Keyes)
• Preventie van psychologische problemen
3
, o Bv. bepaalde doelgroepen die een verhoogd risico lopen op psychische problemen
kunnen getarget worden in bepaalde interventies (o.a. kinderen binnen een
scheidingsproblematiek)
• (vroeg)detectie van en (vroege) psychologische interventie bij milde tot matige psychische
problemen
o Voorkomen dat dit zich ontwikkeld tot een meer complexe, ernstigere problematiek
(horizontale as Keyes)
• Aanvullende basispsychologische zorg naast gespecialiseerde psychologische zorg bij
ernstigere problematieken
o Bv. na een opname terug naar huis en terug aan de slag gaan, EL-psycholoog kan de
patiënt ondersteunen om deze stap te maken
Situering nationaal
• Organisatie GGZ België omgekeerd in vergelijking met WHO-piramide
• Nood aan verbreding van de basis van de piramide
→ Vermaatschappelijking van de zorg: mensen die in de eigen leefcontext konden
blijven
• Het public health perspectief als leidraad bij hervormingen in de geestelijke gezondheidszorg
Public Mental Health: uitgangspunt
Klassieke medische benadering Public Mental Health
Hoe behandel/verzorg ik dit zieke individu? Hoe hou ik de populatie zo gezond en tevreden
mogelijk?
Focus op een gedeeltelijke populatie, nl. zij die Focus op de brede populatie
ziek zijn We kijken niet enkel naar wie ziek is, maar ook
naar wie gezond is (om gezond te houden)
In de klassieke medische zorg wachten we tot We wachten niet passief af tot iemand naar ons
patiënten naar ons toe komen komt, maar zoeken ook actief diegenen op die
hulp nodig hebben.
Interventiespectrum geestelijke
gezondheid
Situering nationaal: Netwerken van
hulpverlening
Onderscheid tussen netwerken voor kinderen
en jongeren en de netwerken voor
volwassenen. A.d.h.v. deze netwerken meer
samenwerking tussen verschillende instanties
in de GGZ. Budgetten van de overheid worden
verdeeld via de netwerken. Bij de netwerken
voor volwassenen zien we nog meer
versnippering, bij kinderen en jongeren
netwerken per provincie.
4
,Karakteristieken eerstelijnspsychologische zorg
ELP De ELP is gericht op het verhogen van de zelfredzaamheid en autonomie van de
patiënt/cliënt binnen zijn of haar context en dichtbij huis. Het is een (vroegtijdige) klinisch
psychologische begeleiding, generalistisch én kortdurend.
ELP vs. tweedelijnshulp
1ste lijn 2de lijn
Psychologische zorg of steun Psychotherapie
Kortdurend, afgebakend traject Duur zo lang als nodig
Milde, matige klachten, preventief Matige tot ernstige klachten, niet pluis
Generalistisch en transdiagnostisch Specialistisch
In settings, netwerk (ziekenhuizen, huisarts, WGC,..) GGZ, zelfstandige praktijk
Opdrachten eerstelijnspsycholoog
• Vroegdetectie van klachten en dan
vroeginterventie ter preventie van verergeren
klachten
• Oriëntatie: mensen op de plaats krijgen waar
het nodig is. Wat moeilijk is want ons veld is
zeer versnipperd
• Samenwerking met veel mensen en partners
(bv. van de tweedelijn)
Finaliteiten eerstelijnspsychologische zorg
Watchful waiting; besluit als eerstelijnspsycholoog om
nog even af te wachten.
Bv. concentratieproblemen bij kind, maar de impact valt
nog wel mee. Functioneren is nog goed. Dus je gaat nog
even afwachten en na x-tal maanden eventueel ingrijpen of
doorverwijzen.
Stabiliseren indien wachttijd voor doorverwijzing tweedelijn
lang duurt.
Proces eerstelijnspsychologische zorg
Assessment
Assessment en interventie nauw verweven met elkaar
Criteria:
• Bruikbaarheid voor ontwikkelen van hypothesen casusconceptualisatie
• Gericht op inzicht factoren die mogelijks een rol spelen in de problematiek of een risico
inhouden voor verdere escalatie en degradatie van de mentale gezondheidstoestand.
• Gericht op het identificeren van de levenskwaliteit, de krachtbronnen, de waarden en
levensdoelen en de veerkracht van de persoon en zijn omgeving
• Gericht op het vaststellen van de factoren die van belang zijn om het gepaste zorgniveau
voor een patiënt en zijn problematieken te bepalen
• Bruikbaar zijn op vlak van duur en de modaliteiten afname
o Geen grote testbatterij, want beperkt aantal sessies
5
,Informatie verzamelen
• Open en semi-gestructureerde klinische gesprekken
• Screeningsvragenlijsten
• Vragenlijsten gericht op inschatting van de aard en de ernst van de problematiek
• Directe observatie of observatie o.b.v. audio-video-opnamen die de patiënt bereid is te delen
• Monitoring van de aspecten van het dagelijks leven (logboek, applicaties, …)
Gezamenlijke casusconceptualisatie
‘Shared decision making’: een theorie of hypothese die je samen met de cliënt gaat opbouwen =
casusconceptualisatie
Hypothese over de factoren die een rol spelen in de problematiek van de cliënt in zijn leefsituatie
Verschillende modellen, bv. KOP-model
• Klachten
• Omstandigheden
• Persoonskenmerken
Gedeelde besluitvorming
Samen met de
patiënt!
Eerstelijnspsychologische interventies
• (werk)Relatie-opbouw
o ! = het voorspellen van effectiviteit interventie
o Typisch voor ELP: moet snel gebeuren, want is kortdurend
• De vraag verduidelijken/uitwerken
• Een werkbare dagelijkse realiteit proberen te installeren
o Soms is de dagstructuur omgegooid of vanuit klachten verloren gegaan
o Terug een vast ritme proberen installeren is evt. helpend
• Het streven naar/innemen van een meta-cognitieve positie t.a.v. zijn of haar problemen
o Metacognitief: van op afstand kijken naar wat er aan de hand is. Je biedt overzicht,
wat rust geeft en leidt tot minder overspoeling.
• Gezamenlijke casusconceptualisatie maken
• Identificeren en mobiliseren van veerkracht/krachten van de persoon en zijn omgeving
• Informeren/psycho-educatie
o Soms kan dit al voldoende zijn
o Bv. bij tic stoornissen zijn velen al geholpen met uitleg van wat tics zijn en hoe ze er
als ouder op moeten reageren. De meesten hebben daarbij, naast informatie, geen
verdere hulp nodig
• Keuze van werkbare doelen en van werkwijze om doelen te realiseren
• Probleem-oplossingsgerichte interventies
6
, • Ontwikkelen van sociale/relationele vaardigheden
• Ontwikkelen van emotionele vaardigheden
• Herstellen/bevorderen van de communicatie tussen leden van de context
• Meta-interventies gericht op het proces van de basispsychologische zorg, de afsluiting en
opvolging
• Shared decision making omtrent afsluiting/opvolging/verwijzing
• Lichaamsgerichte interventies
o Ontspannings- en relaxatieoefeningen
• Consultatief werk
o Bv. advies geven op psychologisch vlak aan huisarts die hier vraag naar heeft
o Bv. advies geven aan leerkrachten of scholen
Eenheid van de behandeling
Met wie ga je aan de slag?
Als je met kinderen en jongeren werkt, werk je impliciet
ook samen met de ouders in de begeleiding
Behandelmodaliteiten
Online wordt ook in de
eerstelijnspsychologie
gedaan, of blended
Conventie eerstelijnspsychologische zorg
Gratis hulpverlening voor jongeren is enkel van toepassing op de
geconventioneerde eerstelijnspsychologen (zijn er nog niet veel). Dus
genuanceerder dan media laat blijken.
De conventie is de verzameling van afspraken die gemaakt worden
tussen het RIZIV en het werkveld over de manier waarop de
eerstelijnspsychologische zorg vormgegeven wordt (bv. aantal sessies,
type van zorg, tarieven,…).
Zorgaanbod aangepast aan noden bevolking
Verdeling volgens Verdeling door Leeftijdsgroepen Volgens 2 principes
realiteit
• Activiteitengebied • Netwerken GGZ • Netwerken • Stepped care
• Socio- kinderen en kinderen en • Matched care
economische jongeren jongeren: 0 tot 23
situatie van de • Netwerken GGZ jaar
regio volwassenen • Netwerken GGZ
• Prevalentie en volwassenen:
leeftijd waarop vanaf 15 jaar
aandoeningen zich
voordoen
7
Academiejaar 2024-2025
Evaluatie
• Examen schriftelijk met open vragen (70%)
• Groepswerk (30%)
• Voor elke categorie dient men minstens 50% te behalen
• Het laagste deelpunt wordt als eindcijfer toegekend
Jana Vanhoof
,Inhoud
Inleiding in de eerstelijns-psychologische zorg ............................................................................... 2
Modellen eerstelijnspsychologie ................................................................................................... 9
Assessment en indicatiestelling .................................................................................................. 29
ELP interventies bij kinderen en jongeren: emotieregulatie............................................................ 39
ELP interventies bij kinderen en jongeren: sociale vaardigheden ................................................... 51
ELP interventies bij volwassenen: zelfbeeld ................................................................................. 59
Slaapproblemen ......................................................................................................................... 68
Eerstelijnspsychologische interventies bij ouderen: gedragsactivatie ............................................ 79
Digital mental health................................................................................................................... 89
Psycho-educatie in de eerstelijn: een krachtig fundament ............................................................ 94
Voorbeeldexamenvraag .............................................................................................................102
1
,Inleiding in de eerstelijns-psychologische
zorg
Situering eerstelijnspcyhologische zorg
Situering internationaal
WHO service organisation pyramid for an
optimal mix of services for mental health
• Breed en toegankelijk aanbod van
basispsychologische zorg
• Kwantitatief kleiner maar eveneens
toegankelijk aanbod van gespecialiseerde
psychologische zorg
Hoe hoger, hoe kleiner de piramide = hoe meer
gespecialiseerd, hoe hoger de kosten. Er is
slechts een kleine subgroep die nood heeft aan
een zeer intensieve vorm van HV.
De meeste mensen hebben voldoende aan de ELP hulp. Slechts een beperkte groep heeft meer
gespecialiseerde psychologische hulp nodig (vandaar de piramide). Er is minder aanbod binnen de
gespecialiseerde hulp en deze is dus ook duurder.
Stepped care
• Nulde lijn (niet-professioneel georganiseerd): Bv.
mama ervaart moeilijkheden met zoon: zelfzorg/hulp
is een vorm van informele zorg (babbel met vrienden,
boek over zorg, informatie op het internet)
• Eerste lijn (professioneel georganiseerde zorg vanaf
hier): Als zoon binnen schoolcontext ook problemen
vertoont ➔ CLB
• Tweede lijn: CLB vermoed diagnose van ontwikkelingsstoornis dus doorverwijzing naar
gespecialiseerde zorg om diagnostiek te gaan doen.
Tweede lijn bevat vnl. psychiatrische diensten, ambulante diensten in GGZ, meeste
privépraktijken, CGG, …
• Derde lijn (zeer gespecialiseerde of residentiële diensten, incl. opname): dit wil je zo min
mogelijk doen, enkel indien écht nodig. Bv. problemen escaleren zodanig of zijn complex dat
de draagkracht in het gezin of op school overschreden raken. Ambulant wordt niet volledig
duidelijk wat er aan de hand is, dus observatie opname in de kinderpsychiatrie van het
ziekenhuis
Hoe hoger op lijn, hoe meer gespecialiseerd in de hoop dit zo min mogelijk te moeten gebruiken. Er
zijn verschillende niveaus van intensiteit van zorg. Zoek bij de patiënt die je voor je hebt welke
intensiteit van zorg nodig is en hier altijd de minst intensieve vorm kiezen (stepped care).
2
,Stepped care en matched care
"De juiste hulp krijgen op de juiste plaats, op het juiste moment en door de juiste persoon."
• Als je enkel via stepped care werkt, ga je ‘steeds’ alle lijnen moeten doorlopen
• Bij matched care wordt er gekeken om te proberen de juiste hulp te geven op het juiste
moment op de juiste plaats door de juiste hulpverlener.
Stel, bij de mama van eerder, dat de CLB medewerker al inschat dat het een complex verhaal is en
dit doorgespeeld moet worden, dan kan ze al meteen verwijzen naar derde lijn aangezien ze
vermoedt dat ze er op de tweede lijn niet uit gaan komen. Zo ben je niet verplicht alle lijnen te
doorlopen en probeer je net een inschatting te maken wat dat de beste/meest gepaste zorg is voor
de persoon volgens jou.
Principe van matched care: je hoeft niet altijd elke lijn van hulp te doorlopen, maar telkens gaan
kijken “wat is op dit moment het meest aangewezen niveau van hulp?”
Eerstelijnspsychologische zorg: model van Keyes
Als je spreekt over GG moet je een onderscheid
maken tussen 2 dimensies, en kijk je best verder
dan enkel naar de SS en aandoeningen:
1. Al dan niet aanwezigheid van psychische
problematiek
2. Al dan niet aanwezigheid van goede mentale
gezondheid.
= zijn niet noodzakelijk hetzelfde. Het ene werkt wel
samen met het andere en hebben een invloed op elkaar, maar vallen niet volledig samen. Als je ze
gaat combineren kan je een onderscheid maken tussen 4 categorieën van personen:
• RB = geen psychische aandoening en goed mentaal welzijn (positieve aspecten: mate waarin
iemand veerkrachtig is, de mate waarin iemand goede relaties heeft met anderen, mate
waarin iemand in het leven staat en kan realiseren).
• LB = zij die een psychische aandoening hebben, maar desondanks over het algemeen wel
functioneren. Bv. iemand met ADHD die in zijn leven botst op een aantal zaken, maar over
het algemeen is de persoon gelukkig, in staat om te functioneren in zijn werkcontext en
relaties aan te gaan. Scoort dus op psychische problematiek, maar ook hoog op welzijn
• RO = geen psychische aandoening, maar eerder een negatief mentaal welzijn. Bv. een
volwassene met stressklachten rond werk, en ongelukkig daarrond is. Maar er is nog geen
sprake van een burn-out en depressie, maar op algemeen welzijn scoort de persoon laag
• LO = meest kwetsbare groep waar dat er sprake is van een psychische aandoening en laag
mentaal welbevinden. Bv. Iemand met een psychische zware mentale depressie die
geïsoleerd is geraakt en op beide dimensies laag scoort.
Uitgangspunt Keyes: kijk verder dan alleen naar de aanwezigheid van psychische aandoeningen,
maar ook naar de 2 dimensies
Eerstelijnspsychologische zorg is gericht op:
• Bevordering van de mentale gezondheid
o Bv. gemeenschapsgerichte interventies waarbij algemene lessen gegeven worden
rond psychologische veerkracht (ter preventie en bevordering van het mentaal
welzijn (verticale as Keyes)
• Preventie van psychologische problemen
3
, o Bv. bepaalde doelgroepen die een verhoogd risico lopen op psychische problemen
kunnen getarget worden in bepaalde interventies (o.a. kinderen binnen een
scheidingsproblematiek)
• (vroeg)detectie van en (vroege) psychologische interventie bij milde tot matige psychische
problemen
o Voorkomen dat dit zich ontwikkeld tot een meer complexe, ernstigere problematiek
(horizontale as Keyes)
• Aanvullende basispsychologische zorg naast gespecialiseerde psychologische zorg bij
ernstigere problematieken
o Bv. na een opname terug naar huis en terug aan de slag gaan, EL-psycholoog kan de
patiënt ondersteunen om deze stap te maken
Situering nationaal
• Organisatie GGZ België omgekeerd in vergelijking met WHO-piramide
• Nood aan verbreding van de basis van de piramide
→ Vermaatschappelijking van de zorg: mensen die in de eigen leefcontext konden
blijven
• Het public health perspectief als leidraad bij hervormingen in de geestelijke gezondheidszorg
Public Mental Health: uitgangspunt
Klassieke medische benadering Public Mental Health
Hoe behandel/verzorg ik dit zieke individu? Hoe hou ik de populatie zo gezond en tevreden
mogelijk?
Focus op een gedeeltelijke populatie, nl. zij die Focus op de brede populatie
ziek zijn We kijken niet enkel naar wie ziek is, maar ook
naar wie gezond is (om gezond te houden)
In de klassieke medische zorg wachten we tot We wachten niet passief af tot iemand naar ons
patiënten naar ons toe komen komt, maar zoeken ook actief diegenen op die
hulp nodig hebben.
Interventiespectrum geestelijke
gezondheid
Situering nationaal: Netwerken van
hulpverlening
Onderscheid tussen netwerken voor kinderen
en jongeren en de netwerken voor
volwassenen. A.d.h.v. deze netwerken meer
samenwerking tussen verschillende instanties
in de GGZ. Budgetten van de overheid worden
verdeeld via de netwerken. Bij de netwerken
voor volwassenen zien we nog meer
versnippering, bij kinderen en jongeren
netwerken per provincie.
4
,Karakteristieken eerstelijnspsychologische zorg
ELP De ELP is gericht op het verhogen van de zelfredzaamheid en autonomie van de
patiënt/cliënt binnen zijn of haar context en dichtbij huis. Het is een (vroegtijdige) klinisch
psychologische begeleiding, generalistisch én kortdurend.
ELP vs. tweedelijnshulp
1ste lijn 2de lijn
Psychologische zorg of steun Psychotherapie
Kortdurend, afgebakend traject Duur zo lang als nodig
Milde, matige klachten, preventief Matige tot ernstige klachten, niet pluis
Generalistisch en transdiagnostisch Specialistisch
In settings, netwerk (ziekenhuizen, huisarts, WGC,..) GGZ, zelfstandige praktijk
Opdrachten eerstelijnspsycholoog
• Vroegdetectie van klachten en dan
vroeginterventie ter preventie van verergeren
klachten
• Oriëntatie: mensen op de plaats krijgen waar
het nodig is. Wat moeilijk is want ons veld is
zeer versnipperd
• Samenwerking met veel mensen en partners
(bv. van de tweedelijn)
Finaliteiten eerstelijnspsychologische zorg
Watchful waiting; besluit als eerstelijnspsycholoog om
nog even af te wachten.
Bv. concentratieproblemen bij kind, maar de impact valt
nog wel mee. Functioneren is nog goed. Dus je gaat nog
even afwachten en na x-tal maanden eventueel ingrijpen of
doorverwijzen.
Stabiliseren indien wachttijd voor doorverwijzing tweedelijn
lang duurt.
Proces eerstelijnspsychologische zorg
Assessment
Assessment en interventie nauw verweven met elkaar
Criteria:
• Bruikbaarheid voor ontwikkelen van hypothesen casusconceptualisatie
• Gericht op inzicht factoren die mogelijks een rol spelen in de problematiek of een risico
inhouden voor verdere escalatie en degradatie van de mentale gezondheidstoestand.
• Gericht op het identificeren van de levenskwaliteit, de krachtbronnen, de waarden en
levensdoelen en de veerkracht van de persoon en zijn omgeving
• Gericht op het vaststellen van de factoren die van belang zijn om het gepaste zorgniveau
voor een patiënt en zijn problematieken te bepalen
• Bruikbaar zijn op vlak van duur en de modaliteiten afname
o Geen grote testbatterij, want beperkt aantal sessies
5
,Informatie verzamelen
• Open en semi-gestructureerde klinische gesprekken
• Screeningsvragenlijsten
• Vragenlijsten gericht op inschatting van de aard en de ernst van de problematiek
• Directe observatie of observatie o.b.v. audio-video-opnamen die de patiënt bereid is te delen
• Monitoring van de aspecten van het dagelijks leven (logboek, applicaties, …)
Gezamenlijke casusconceptualisatie
‘Shared decision making’: een theorie of hypothese die je samen met de cliënt gaat opbouwen =
casusconceptualisatie
Hypothese over de factoren die een rol spelen in de problematiek van de cliënt in zijn leefsituatie
Verschillende modellen, bv. KOP-model
• Klachten
• Omstandigheden
• Persoonskenmerken
Gedeelde besluitvorming
Samen met de
patiënt!
Eerstelijnspsychologische interventies
• (werk)Relatie-opbouw
o ! = het voorspellen van effectiviteit interventie
o Typisch voor ELP: moet snel gebeuren, want is kortdurend
• De vraag verduidelijken/uitwerken
• Een werkbare dagelijkse realiteit proberen te installeren
o Soms is de dagstructuur omgegooid of vanuit klachten verloren gegaan
o Terug een vast ritme proberen installeren is evt. helpend
• Het streven naar/innemen van een meta-cognitieve positie t.a.v. zijn of haar problemen
o Metacognitief: van op afstand kijken naar wat er aan de hand is. Je biedt overzicht,
wat rust geeft en leidt tot minder overspoeling.
• Gezamenlijke casusconceptualisatie maken
• Identificeren en mobiliseren van veerkracht/krachten van de persoon en zijn omgeving
• Informeren/psycho-educatie
o Soms kan dit al voldoende zijn
o Bv. bij tic stoornissen zijn velen al geholpen met uitleg van wat tics zijn en hoe ze er
als ouder op moeten reageren. De meesten hebben daarbij, naast informatie, geen
verdere hulp nodig
• Keuze van werkbare doelen en van werkwijze om doelen te realiseren
• Probleem-oplossingsgerichte interventies
6
, • Ontwikkelen van sociale/relationele vaardigheden
• Ontwikkelen van emotionele vaardigheden
• Herstellen/bevorderen van de communicatie tussen leden van de context
• Meta-interventies gericht op het proces van de basispsychologische zorg, de afsluiting en
opvolging
• Shared decision making omtrent afsluiting/opvolging/verwijzing
• Lichaamsgerichte interventies
o Ontspannings- en relaxatieoefeningen
• Consultatief werk
o Bv. advies geven op psychologisch vlak aan huisarts die hier vraag naar heeft
o Bv. advies geven aan leerkrachten of scholen
Eenheid van de behandeling
Met wie ga je aan de slag?
Als je met kinderen en jongeren werkt, werk je impliciet
ook samen met de ouders in de begeleiding
Behandelmodaliteiten
Online wordt ook in de
eerstelijnspsychologie
gedaan, of blended
Conventie eerstelijnspsychologische zorg
Gratis hulpverlening voor jongeren is enkel van toepassing op de
geconventioneerde eerstelijnspsychologen (zijn er nog niet veel). Dus
genuanceerder dan media laat blijken.
De conventie is de verzameling van afspraken die gemaakt worden
tussen het RIZIV en het werkveld over de manier waarop de
eerstelijnspsychologische zorg vormgegeven wordt (bv. aantal sessies,
type van zorg, tarieven,…).
Zorgaanbod aangepast aan noden bevolking
Verdeling volgens Verdeling door Leeftijdsgroepen Volgens 2 principes
realiteit
• Activiteitengebied • Netwerken GGZ • Netwerken • Stepped care
• Socio- kinderen en kinderen en • Matched care
economische jongeren jongeren: 0 tot 23
situatie van de • Netwerken GGZ jaar
regio volwassenen • Netwerken GGZ
• Prevalentie en volwassenen:
leeftijd waarop vanaf 15 jaar
aandoeningen zich
voordoen
7
