Samenvatting - Studie van sociaal werk deel 2: Wat doet sociaal werk

Wat doet sociaal werk:

 Sociaal probleemdefiniëring

1. Sociale interventies

• Kern van het sociaal werk = sociale interventie
• Doel = welzijn bevorderen
• Sociale interventies zijn niet neutraal; ze worden aangestuurd door een bepaalde
probleemdefiniëring =
1. een bepaalde manier van kijken naar wat de
oorzaken zijn van het probleem,
2. Hoe dit kan aangepakt worden en/of wie hier
moet(en) aangepakt worden.

• Aan iedere sociale interventie gaat een proces van probleemdefiniëring vooraf
• Afhankelijk van een probleemdefiniëring zal
men kiezen voor een bepaalde aanpak = kiezen voor een welbepaalde interventie

à Case work  individueel
à Community work  gemeenschap

Aan de sociale interventie gaat een probleemdefiniëring vooraf:
vb interventie: hangjongeren verbieden om daar nog te staan
Vb interventie: initiatief nemen structureel voorzieningen uitbouwen voor jongeren in de wijk vb
jeugdhuis
- Lezing oorzaak van het probleem.
- Hoe en of door wie kan dit aangepakt worden

• Bij het voeren van een sociale interventie maken we als sociaal werker dus voortdurend
keuzes:
– Komen we wel of niet tussen?
– Waarom is iets een probleem?
– Voor wie is iets een probleem?
– Wat vinden we een wenselijke situatie?
– Hoe verantwoorden we onze tussenkomsten?

• De keuzes van interventies die we maken zijn afhankelijk van de kijk die we hebben op het
sociale probleem.
• Hoe we kijken naar sociale problemen hangt af van de context = bepaalde referentiekaders
binnen een historische en maatschappelijke context

- wetenschappelijke theorieën
- individuele waarden en ervaringen
- kennis die we hebben
- Waarde en normen in een samenleving

• Samenvattend:
elke sociale interventie is gebaseerd op een sociale probleemdefiniëring en geeft zelf ook mee
vorm aan deze probleemdefiniëring.
Examenvraag!

1

,Proces van probleemdefiniëring
• (a) constructie van een probleem naar een sociaal probleem: niet elk probleem is een
sociaal probleem, daartoe moet het over de volgende kenmerken beschikken:
 Het gaat om omstandigheden met een duidelijke sociale oorsprong
 Een significant deel van de samenleving is zich bewust van de probleemsituatie.
 Een significant deel van de samenleving beoordeelt de probleemsituatie als
onwenselijk.
 De overtuiging leeft dat iets aan het probleem gedaan kan worden.

• (b) Constructie van een sociaal probleem tot en door een sociale interventie
• Fasen:
 Het zichtbaar worden van een sociaal probleem en het groeiend bewustzijn van het
contrast tussen de feitelijke en wenselijk geachte situatie
 Deze kloof tussen het wenselijke en het feitelijke wordt geduid als in strijd met
belangrijk geachte waarden
 Mobiliseren voor een interventie om deze mogelijk te maken
 Opmaken van een concreet plan van aanpak
 Uitvoeren en evalueren van de interventie


• Hoe we een probleem aanpakken zegt dus per definitie iets over hoe we naar een probleem
kijken
• Interventies geven zo zelf mee vorm aan de sociale probleemdefiniëring op basis waarvan ze
tussenkomen
• Sociale probleemdefiniëringen verschuiven doorheen de tijd:
• Landlopers – daklozen – thuislozen
• Gastarbeiders – vreemdelingen - migranten – allochtonen – etnisch-culturele minderheden

Kwadrantenschema van Vranken:
• Lezing van de oorzaken van sociale problemen
• Voor het armoedebeleid uitgewerkt
• Onderscheid tussen niveau van de oorzaak:
 Microniveau : individu, gezin
 Mesoniveau: groepen, organisaties,…
 Macroniveau: de samenleving

• Het maatschappelijk gebeuren speelt zich af op verschillende niveaus. Micro-,meso- en een
macroniveau. (begrippen vanuit de sociologie)

Microniveau: het individu, het gezin.

Mesoniveau: allerhande organisaties zoals ondernemingen, ziekenhuizen, etnische en lokale
gemeenschappen, allerhande verenigingen,….. = het maatschappelijke middenveld, waar we de meer
geïnstitutionaliseerde vormen van samenleven aantreffen
Macroniveau: het globale maatschappelijke systeem. (verzorgingsstaat)

• Onderscheid tussen aard van de oorzaak
- intern (eigen schuld)
- extern ( niet eigen schuld)




2

,  voorbeeld armoede!




Verklaringen: MICRO
• Oorzaak sociale problemen = afwijkend gedrag van individuen/gezin
• Interne oorzaak  individueel schuldmodel
• vb. Oorzaak werkloosheid = te weinig zoeken naar werk, ze willen niet
werken, gebrek aan doorzettingsvermogen
• Externe oorzaak  individueel ongevalmodel
• vb. Oorzaak werkloosheid = onvoldoende geschoold om werk te vinden
Individueel schuldmodel:

• Oorzaak sociale problemen = onaangepast gedrag individu
– vb. armoede: focus op werkloosheid, schulden, ‘verkeerd’ opvoedingspatroon
– vb. laaggeschooldheid: focus op lage scholing, gebrek aan sociale vaardigheden
–  onaangepast aan maatschappelijke verwachtingen/normen
• Aanpak
– Verandering van onaangepast individu via begeleiding, heropvoeding of meer
controle, negatieve sanctionering, disciplinering, criminalisering

Individueel ongevalmodel:

• Oorzaak sociale problemen = maatschappelijk achterblijven
– Onvermogen om zich aan te passen aan de (snelle) maatschappelijke veranderingen
• vb. geringere flexibiliteit, niet kunnen omgaan met administratie,
onvoldoende vertrouwdheid met ICT,…
– Individuele tegenslagen
• vb. Echtscheiding, werkloosheid, ziekte, beperking, arbeidsongeval,… (cf.
‘goede armen’)
• Aanpak
– Bijzondere opvang (vb. publieke bijstand, voedselpakketten,
arbeidstrajectbegeleiding)

Meso-niveau van de samenleving = het maatschappelijke middenveld MESO

Het maatschappelijke middenveld is het veld waar we de meer geïnstitutionaliseerde vormen van
samenleven aantreffen. Vb vakbond, scholen, bedrijven, verenigingen, sociaal werk organisaties,
etnische gemeenschappen, ….

• Oorzaak sociale problemen: tekortkoming van instituties, organisaties, gemeenschappen,…

• Interne oorzaak: institutioneel schuldmodel

• Externe oorzaak: institutioneel ongevalmodel
3