Samenvatting thema 2 (transport) VWO 6 BVJ

Thema 2 (transport), bss 1 (transportsystemen)
Bouw van transportsystemen:
o Eencellige organismen/ organismen bestaande uit enkele cellagen: transport via
diffusie
o Grote planten en dieren: vatenstelsel bestaande uit netwerk van buisjes
 Planten: transport 2 richtingen
 Dieren: transport verloopt circulair (vloeistof met opgeloste stoffen stroomt
rond  pomp (hart)
o Grote dieren: open/ gesloten circulatiesysteem
o Bij bloedvatenstelsel: lichaamsvloeistof en bloedplasma onderscheiden
o Bloedsomloop: enkelvoudig/dubbel/met een of meer harten


Geleedpotigen
- Open circulatiesysteem  organen omringd door hemolymfe (= circulatievloeistof
die zorgt voor uitwisseling van stoffen)
+ kost weinig energie voor onderhouden
- niet effectief bij grote afstanden
- Buisvormig hart (lichaamsvloeistof rond organen bewegen)
- Gesloten transportsysteem (bloed gescheiden van andere lichaamsvloeistoffen) 
transport van stoffen effectiever en over grote afstanden plaatsvinden
- Hart pompt bloed door bloedvaten


Gewervelden: bloedsomloop = gesloten circulatiesysteem
- Hart (of meerdere harten)
- Bloedvaten (bloed blijft in bloedvaten zitten)
o Vloeistof (stoffen die worden vervoerd)

+ voedingstoffen/zuurstof snel en effectief
- kost veel energie


(vissen) Enkelvoudige bloedsomloop (per omloop stroomt het bloed maar één keer door
het hart) >>> hart  kieuwen  organen  boezem (atrium) (bloed komt binnen)  kamer
(ventrikel) (pompt bloed weg vh hart)  kieuwen
 Boezem + kamer = hart
Dubbele bloedsomloop
o Amfibieën: eenkamerhart = 2 boezems, 1 kamer (perst deel v/h bloed v/h hart 
longen  huid: opname O2. De rest v/h bloed gaat via aorta  lichaam
o Reptielen: bloed in hart gescheiden door tussenschot
o Zoogdieren en vogels: hart met gesloten tussenwand tussen kamers  gescheiden
dubbele bloedsomloop

, Mensen: hart (blauw = zuurstofarm bloed, rood = zuurstofrijk bloed)
1. Rechterharthelft Kleine bloedsomloop (O2 opgenomen in bloed,
 Pompt bloed naar longen CO2 afgegeven)
 Van longen naar linkerharthelft
Rechterkamer – longslagaders – longhaarvaten –
longaders – longaders – linkerboezem /////
Hart – longen – hart
2. Linkerharthelft (rechterhelft op tekening)
Grote bloedsomloop (O2 en
 Pompt bloed naar lichaam
 Bloed stroomt door alle organen voedingsstoffen aan cellen, CO2 en
andere afvalstoffen opgenomen in
 Bloed komt terug bij de rechterharthelft
bloed
Linkerkamer – aorta – slagaders –
haarvaten in organen – aders –
onderste/bovenste holle ader –
rechterboezem /////
Hart – organen van het lichaam - hart

Menselijke bloedsomloop = dubbele bloedsomloop (= per omloop stroomt het bloed 2 keer
door het hart)  hogere druk, homeostase
- Transport v stoffen tussen intern en extern milieu (o.a. O2, afval- en brandstoffen)
- Transport v signaalstoffen (hormonen) tussen delen v organisme
- Transport v bestanddelen v/h afweersysteem
- Verdeling v warmte over lichaam
Bouw en werking van bloedsomloop afh v O2-behoefte en wijze v O2 voorziening
Embryonale bloedsomloop: bevat aanpassingen waardoor er weinig bloed naar de longen
stroomt
Ovale venster = opening tussen rechter- en linkerboezem  hierdoor stroomt bloed meteen
van rechter- naar de linkerboezem ( aorta)
Ductus arteriosis = verbinding tussen longslagader en aorta hierdoor komt het grootste
deel v/h bloed dat door de rechterkamer wordt weggepompt in de aorta terecht


Veranderingen in bloedsomloop tijdens en na geboorte (BiNaS 84B):
Weerstand in longhaarvaten neemt af, doordat de longen zich vullen met lucht  bloed
stroomt makkelijker v rechterkamer  longbloedvaten  bloeddruk neemt af in
rechterkamer en -boezem  bloeddruk in linkerboezem stijgt juist door aanvoer v bloed
vanuit de longen
1. Ovale venster wordt door een klep gesloten (de klep vergroeit met harttussenwand)
2. Ductus arteriosis verschrompelt en verdwijnt
3. Resten van navelstrengslagaders en navelstrengaders verschrompelen en
verdwijnen