Samenvatting psychologie - bachelor sociaal werk

Psychologie Academiejaar 2022-2023


Psychologie
Hoofdstuk 1: Psychologie; een palet vol theorieën
1.1 Wat is psychologie?
Moeilijk te definiëren materie, er is een onenigheid over de definitie.

Er is geen eenduidigheid over het object/studieonderwerp:
 Externe motieven
= Tussen de psychologie en andere (mens)wetenschappen.
De psychologie kent veel raakvlakken met andere mens- en sociale
wetenschappen.
Vb; Alles wat te bestuderen is in de psychologie, is ook te bestuderen in de
filosofie.
 Interne motieven
= Verschillende theoretische stromingen binnen de psychologie + de daarmee
samenhangende methode waarmee kennis wordt verworven.
De stromingen hebben gelijkenissen, maar staan soms ook recht tegenover
elkaar.
Alle stromingen hebben een eigen vakjargon en zijn maatschappij-bindend.
Het rivaliserend beschrijven en verklaren over eenzelfde onderwerp.
Vb; Boek p 20 – Depressiviteit en de tijdsgeest

Je moet singulieren, 1 per 1 bekijken. Geen 2 personen zijn dezelfde, iedereen heeft
een andere levensloop/achtergrond.

Voorbeeld: verschillende wetenschappelijke vragen over ADHD;
Psycholoog:
 Wat ervaart een kind dat gediagnosticeerd is met ADHD?
= De persoonsspecifieke persoonlijke beleving van de klachten.

Arts:
 Welk tekort of teveel aan neurotransmitters veroorzaakt ADHD?
 Welke medicijnen zullen werken?

Socioloog:
 Is er sprake van een toename van ADHD in vergelijking tot 50 jaar geleden?
 Zo ja, hoe is dat te verklaren vanuit veranderingen in de maatschappij?

1.1.1 Een poging tot definiëring
Psychologie is een wetenschap waarbij zowel het gedrag van mensen wordt
bestudeerd als de gevoelens en gedachten die mensen hebben bij het ervaren van
hun gedrag en de omstandigheden waarin dat plaatsvindt. – Boek p 22.

Weetje; Wat is het verschil tussen een psycholoog en een psychiater.
= Psycholoog is afgestudeerd als psycholoog, een psychiater is afgestudeerd en is
arts met als specialisatie geneeskunde.

1

,Psychologie Academiejaar 2022-2023


1.2 Typeringen van een wetenschap a.d.h.v. drie factoren
1) Soorten vragen en problemen, het object

2) De methoden en theorieën
Dynamiek tussen het object en de methode/theorie.
Gevolg: de grenzen tussen de wetenschappen liggen niet vast.
3) Het maatschappelijk draagvlak
Weerklank in de maatschappij; we gebruiken psychologische termen in het
dagelijks leven, maar met een andere bedoeling/betekenis.
Vb; onbewust, verdrongen, weerstand, …
Onze westerse wereld is een gepsychologiseerde wereld!
Het maatschappelijk draagvlak ligt niet vast, het kan veranderen.
= Er is geen oorzaak-gevolg, bij iedereen is het verschillend. Eenzelfde
diagnose bij twee personen kan andere oorzaken kennen.

1.3 Theorieën
Theorieën zijn referentiekaders!
 Bieden interpretaties waarmee verschijnselen bekeken en verhelderd kunnen
worden.
 Er is een grote verscheidenheid, specifieke onderwerpen.

Verschillende theorieën
 Eenzelfde verschijnsel zal, naargelang de theorie, anders beschreven en/of
verklaard worden.

1.3.1 De drie functies van theorieën
1) Systematiseren of ordenen
Wetenschappelijke kennisverwerving ordenen volgens expliciete regels.
 Duidelijk en controleerbaar
 Herhaalbaar of repliceerbaar
Wetenschappelijke waarneming is theoriegeladen.
= Ordenen van de werkelijkheid!
2) Verklaren en voorspellen van gedrag

3) Heuristische functie
Een theorie is nooit af, ze levert nieuwe ideeën op.

1.4 Kenmerken van psychologische stromingen
 Een stroming heeft een geschiedenis.
 Een stroming heeft een mensbeeld.

1.4.1 De geschiedenis van theoretische stromingen
 Altijd een historische ontwikkeling
 Altijd een invloed van een bepaalde cultuur en tijdstip van ontstaan.
(cultuurhistorisch bepaald)
 Stromingen reageren op elkaar.
 Er is vaak sprake van wisselende modes; slingerbeweging.
2

,Psychologie Academiejaar 2022-2023


Dingen komen, dingen gaan, dingen komen terug.
 Stromingen maken gebruik van elkaars inzichten.

EVIDENCE BASED
 Afkomstig uit de medische wetenschap.
 Wetenschappelijk bewijs; bewijsmateriaal uit systematisch kwantitatief en
kwalitatief onderzoek.

Nadruk op de effectiviteit van een methode/behandeling.
Een theorie en de daarop gebaseerde behandeling moet bewijzen dat ze een juist
inzicht biedt, dus dat ze werkt.

1.4.2 Een mensbeeld
= Hoe ‘de mens’ opgevat wordt.

Wordt beïnvloed door historische, religieuze en culturele invloeden.
Consequenties voor opvattingen over gezondheid en ziektes.

1.4.2.1 Twee aspecten van een mensbeeld
1) Beschrijving van kenmerkende eigenschappen/essentiële kenmerken.
2) Een verwijzing naar hoe mensen behoren te zijn/hoe ze zich moeten
gedragen.

1.4.2.2 Mensbeelden in drie niveaus
Personalistisch niveau
Toenemende
Organistisch niveau complexiteit

Mechanistisch niveau

MECHANISTISCH MENSBEELD
 Mensen zijn als mechanieken.
 Een mens is een ingewikkeld dier.
 Iedere mens en ieder menselijk deeltje is afzonderlijk te bestuderen.
 De invloed van de omgeving is niet essentieel.
 Lineair causaal verklaringsmodel (oorzaak-gevolg).
 Het geheel is gelijk aan de som van de delen .
 Statisch.

ORGANISTISCH MENSEBEELD
 Mensen zijn als organismen, ze groeien en bloeien.
 Vergelijkingen met dieren kunnen zinvol zijn, ze zijn geen dieren.
 Een organisme kun je niet los bestuderen van zijn omgeving.
 Circulair vergelijkingsmodel.
 Het geheel is meer dan de som van de delen .
 Dynamisch.
PERSONALISTISCH MENSBEELD

3

, Psychologie Academiejaar 2022-2023


 Principieel onderscheid tussen mensen en overige organismen.
 Een mens is een cultuur-wezen, talig-wezen, spreek-wezen, …
 Kennis uit dierexperimenten zeggen niets over menselijk gedrag.
 Menselijke handelingen kunnen doelgericht zijn, mensen geven zin aan hun
leven.
 Gedrag heeft een betekenis, die verschuift naargelang de context, context-
gebonden!
 Een mens is één geheel!

1.4.3 Hoe gebruik je mensbeelden en theorieën?
Met een bril zie je beter, zo werkt een theorie. Verschillende brillen opzetten.
Boek p 39-40.

Een theorie is als een zoeklicht. Sommige aspecten worden belicht, andere juist
onderbelicht.

1.5 Algemene Systeemtheorie (AST)
 Bestaat al heel lang.
 Het biedt een overkoepeld kader voor alle verschillende wetenschappen en
theorieën; gaat verder dan enkel de psychologie.
 Wil wetenschappen integreren met elkaar; wetenschappen treden in interactie
met elkaar.
 Met de AST kunnen we wetenschappen ordenen. (zie hiërarchie)
 AST is een metatheorie; een theorie over theorieën heen.


Dit is een hiërarchie van systeemniveaus. Hoe
hoger het niveau, hoe complexer het systeem.

Dit is een manier van denken!




1.5.1 Vijf uitgangspunten van AST


4