Inleiding onderzoeksmethodieken voor de sociale wetenschappen
Deel I Algemeen: Basisbegrippen
H1: Waarom sociaal- wetenschappelijk onderzoek?
• Inleiding: waarom?
• Voorbeelden
• De wetenschappelijke aanpak
• Alternatieve bronnen van kennis
• Positie van sociale wetenschappen
• Context van onderzoek
Waarom sociaalwetenschappelijk onderzoek?
• Steeds ingegeven door vragen
- Sociale onderzoekers stellen voortdurend vragen
- Bronnen voor vragen?
o Nieuwsgierigheid
o Eigen ervaring
o Berichtgeving in de media, colleges, wetenschappelijke literatuur, boeken,
conferenties, ….
• Het beschrijven van een fenomeen (wat is x? Of welke vormen veronderstelt x?)
• Het verklaren van oorzaken en gevolgen van een fenomeen (is y beïnvloed door x, of is y een
gevolg van x)?
• Het voorspellen van een uitkomst (gebeurt y onder omstandigheden a en b?)
• Het evalueren van een fenomeen (leidt x tot bv. de voordelen die het claimt te hebben?)
• Het ingrijpen en ontwikkelen van goede praktijken (hoe kan y verbeterd worden?)
• Empowerment (hoe kunnen we het leven van degenen die we onderzoeken verbeteren?)
Voorbeelden
• Klimaatopwarming
• The rotting of the big apple ?
• Verkiezingspolls?
→
• Klimaatopwarming
1
, • Twee tegengestelde visies
• Leidt wetenschap niet tot ware kennis over de wereld?
• Onpartijdigheid?
• The rotting Big Apple
• 1990 hoge criminaliteitscijfers
• Gebrek aan sociaal weefsel, Broken Window theory
• Burgemeester Giuliani: daling criminaliteitscijfers
• Causaal verband?
• Verkiezingspolls
• Vraagstelling?
• Representativiteit? Betrouwbaarheidsintervallen?
• Missings?
De wetenschappelijke aanpak
• Wat is wetenschap?
• Welke aanpak?
• Systematisch
• Objectief
• Toetsbaar en falsifieerbaar
• Volgens een bepaalde cyclus
Wat is wetenschap?
• Verschil tussen het verwerven van alledaagse en wetenschappelijke kennis?
• strikte regels om de kwaliteit te waarborgen en zo tot geldige en betrouwbare kennis
te komen
• Wat?
• Systeem/methode om tot gefundeerde kennis te komen
• Langzaam eeuwenlang proces
• Geaccumuleerde kennis: georganiseerd in theorieën en gestoeld op empirische
gegevens
• Gefundeerde kennis: geldig en betrouwbaar?
• Volgens systematische procedures
2
, • Op objectieve wijze
• Getoetste en falsifieerbare kennis
• Volgt een bepaalde cyclus
Welke aanpak?
1. Systematische procedures?
- Onderzoek = methodisch
- Steeds gebaseerd op gestructureerde, empirische observatie
- Systematiek laat toe dat onderzoek herhaalbaar is → methode moet opnieuw
toegepast kunnen worden zodat het herhaalbaar is
- Voorkomt ‘lukrake’ pogingen om kennis te verzamelen
2. Objectiviteit
- Onbevooroordeeld en objectief observeren, analyseren en rapporteren
- Relatief: zekere mate van subjectiviteit = onvermijdelijk
- Intersubjectiviteit
3. Toetsbaar en falsifieerbaar
- Onderzoek moet geverifieerd kunnen worden
1. Bewijsvoering moet altijd uitgedaagd en bevraagd kunnen worden
2. Alle kennis is tijdelijk
- → wetenschappelijke kennis moet gedeeld worden en openbaar zijn om eventuele
onjuistheid te kunnen controleren
- Peer review
De onderzoekscyclus 1. onderwerp
4. Volgens een bepaalde cyclus
3
, Alternatieve bronnen van kennis
• Eigen waarnemingen en ervaringen
• Pers en media
• Ideologieën
Positie van mens- en maatschappijwetenschappen
• Alfa, beta- en gammawetenschappen
• Methodenstrijd
Alfa, beta- en gammawetenschappen
• Scheiding tussen natuur- en geesteswetenschappen
- Natuur- of betawetenschappen: natuurwetten
- Geestes- of alfawetenschappen: studie van product menselijk handelen
- Product van de 19de eeuw
- Charles P. Snow (1959) “The Two Cultures”
- De scheiding tussen alfa- en bètawetenschappen heeft historisch een grote
invloed uitgeoefend op de methodestrijd binnen de mens- en
maatschappijwetenschappen (zie hoofdstuk 3)
• Sociale wetenschappen
- Komen vooral in de loop van de 20ste eeuw tot stand
- Wolf Lepinies (1985) “Die drei Kulturen”
- Jerome Kagan (2009) “The three cultures”
- “de gammawetenschappen” & gammacanon: studie van menselijk
handelen
- Methodologie is een wezenlijk onderdeel van elke discipline
• → De organisatie in grote wetenschapsgebieden en disciplines beïnvloedt onze
manier van denken en wetenschap uitoefenen
Mens- en Maatschappijwetenschappen: methodenstrijd
• W. Dilthey (1833-1911)
4
Deel I Algemeen: Basisbegrippen
H1: Waarom sociaal- wetenschappelijk onderzoek?
• Inleiding: waarom?
• Voorbeelden
• De wetenschappelijke aanpak
• Alternatieve bronnen van kennis
• Positie van sociale wetenschappen
• Context van onderzoek
Waarom sociaalwetenschappelijk onderzoek?
• Steeds ingegeven door vragen
- Sociale onderzoekers stellen voortdurend vragen
- Bronnen voor vragen?
o Nieuwsgierigheid
o Eigen ervaring
o Berichtgeving in de media, colleges, wetenschappelijke literatuur, boeken,
conferenties, ….
• Het beschrijven van een fenomeen (wat is x? Of welke vormen veronderstelt x?)
• Het verklaren van oorzaken en gevolgen van een fenomeen (is y beïnvloed door x, of is y een
gevolg van x)?
• Het voorspellen van een uitkomst (gebeurt y onder omstandigheden a en b?)
• Het evalueren van een fenomeen (leidt x tot bv. de voordelen die het claimt te hebben?)
• Het ingrijpen en ontwikkelen van goede praktijken (hoe kan y verbeterd worden?)
• Empowerment (hoe kunnen we het leven van degenen die we onderzoeken verbeteren?)
Voorbeelden
• Klimaatopwarming
• The rotting of the big apple ?
• Verkiezingspolls?
→
• Klimaatopwarming
1
, • Twee tegengestelde visies
• Leidt wetenschap niet tot ware kennis over de wereld?
• Onpartijdigheid?
• The rotting Big Apple
• 1990 hoge criminaliteitscijfers
• Gebrek aan sociaal weefsel, Broken Window theory
• Burgemeester Giuliani: daling criminaliteitscijfers
• Causaal verband?
• Verkiezingspolls
• Vraagstelling?
• Representativiteit? Betrouwbaarheidsintervallen?
• Missings?
De wetenschappelijke aanpak
• Wat is wetenschap?
• Welke aanpak?
• Systematisch
• Objectief
• Toetsbaar en falsifieerbaar
• Volgens een bepaalde cyclus
Wat is wetenschap?
• Verschil tussen het verwerven van alledaagse en wetenschappelijke kennis?
• strikte regels om de kwaliteit te waarborgen en zo tot geldige en betrouwbare kennis
te komen
• Wat?
• Systeem/methode om tot gefundeerde kennis te komen
• Langzaam eeuwenlang proces
• Geaccumuleerde kennis: georganiseerd in theorieën en gestoeld op empirische
gegevens
• Gefundeerde kennis: geldig en betrouwbaar?
• Volgens systematische procedures
2
, • Op objectieve wijze
• Getoetste en falsifieerbare kennis
• Volgt een bepaalde cyclus
Welke aanpak?
1. Systematische procedures?
- Onderzoek = methodisch
- Steeds gebaseerd op gestructureerde, empirische observatie
- Systematiek laat toe dat onderzoek herhaalbaar is → methode moet opnieuw
toegepast kunnen worden zodat het herhaalbaar is
- Voorkomt ‘lukrake’ pogingen om kennis te verzamelen
2. Objectiviteit
- Onbevooroordeeld en objectief observeren, analyseren en rapporteren
- Relatief: zekere mate van subjectiviteit = onvermijdelijk
- Intersubjectiviteit
3. Toetsbaar en falsifieerbaar
- Onderzoek moet geverifieerd kunnen worden
1. Bewijsvoering moet altijd uitgedaagd en bevraagd kunnen worden
2. Alle kennis is tijdelijk
- → wetenschappelijke kennis moet gedeeld worden en openbaar zijn om eventuele
onjuistheid te kunnen controleren
- Peer review
De onderzoekscyclus 1. onderwerp
4. Volgens een bepaalde cyclus
3
, Alternatieve bronnen van kennis
• Eigen waarnemingen en ervaringen
• Pers en media
• Ideologieën
Positie van mens- en maatschappijwetenschappen
• Alfa, beta- en gammawetenschappen
• Methodenstrijd
Alfa, beta- en gammawetenschappen
• Scheiding tussen natuur- en geesteswetenschappen
- Natuur- of betawetenschappen: natuurwetten
- Geestes- of alfawetenschappen: studie van product menselijk handelen
- Product van de 19de eeuw
- Charles P. Snow (1959) “The Two Cultures”
- De scheiding tussen alfa- en bètawetenschappen heeft historisch een grote
invloed uitgeoefend op de methodestrijd binnen de mens- en
maatschappijwetenschappen (zie hoofdstuk 3)
• Sociale wetenschappen
- Komen vooral in de loop van de 20ste eeuw tot stand
- Wolf Lepinies (1985) “Die drei Kulturen”
- Jerome Kagan (2009) “The three cultures”
- “de gammawetenschappen” & gammacanon: studie van menselijk
handelen
- Methodologie is een wezenlijk onderdeel van elke discipline
• → De organisatie in grote wetenschapsgebieden en disciplines beïnvloedt onze
manier van denken en wetenschap uitoefenen
Mens- en Maatschappijwetenschappen: methodenstrijd
• W. Dilthey (1833-1911)
4
