samenvatting deel 7 strafrecht

Deel VII: uitvoering van straffen en maatregelen



Hoofdstuk 1: uitvoering van vrijheidsbenemende straffen
1. gevangenisstraf

 de gevangenis

- In een gevangenis:
o Uitvoering gebeurt in een gevangenis of strafinrichting
o Inrichtingen die bestemd zijn voor de tenuitvoerlegging van
veroordelingen, maar in een gevangenis kunnen ook vrijheidsbenemende
maatregelen ten uitvoer worden gelegd


- Soorten gevangenissen:
o Gesloten: uitgerust met alle nodige bewakingsmiddelen en
veiligheidsvoorzieningen + veroordelen zijn het meest beperkt in hun
vrijheid
o (half)-open: minder strenge beveiligingsmaatregelen
o Transitiehizen: een bij een koninklijk besluit erkende inrichting waar
veroordeelden kunnen geplaatst worden om hun vrijheidsstraf te
ondergaan (kleinschalige projecten)
o Detentiehuizen: een door de koning specifiek aangewezen gevenagnis die
bestaat in een autonome kleinschalige voorziening die is ingebed in de
maatschappelijke omgeving en waarmee zij nauwe contacten onderhoudt
o Gemeenschapscentrum voor minderjarigen: uitgevoerd in de strafvleugel
van een gemeenschapscentrum voor minderjarigen die een als midrijf
omschreven feit hebben gepleegd


- Naar de gevangenis:
o Komen op volgende manieren naar de gevangenis:
 Veroordeelde bevindt zich in vrijheid:
 OM neemt initiatief tot uitvoering van de gevangenisstraf
door de veroordeelde persoon te melden dat hij zich bij de
gevangenis moet aanbieden
 In sommige gevallen wacht het OM de uitkomst van andere
initiatieven of gebeurtenissen af
 Wet Externe Rechtspositie laat toe dat tot een
gevangenisstraf veroordeelde persoon vanuit vrijheid
meteen strafuitvoerings-modaliteiten kan aanvragen (wnr
straftotaal niet meer dan achttien maanden bedraagt)
 Veroordeelde is aangehouden: onder dwang meteen naar de
gevangenis


 interne rechtspositie

- Van gunst naar recht:
o Van een gunstensysteem in uitvoeringswetgeving…:


1

,  Gevangenisstraf dient te worden uitgevoerd volgens bepaalde
regels
 Regelgeving voorzag dat de gedetineerde persoon goed moest
worden bejegend door de penitraire administratie
o …naar een rechtsbenadering in de wet:
 Stelling dat recht en mensenrechten aan de poorten van de
gevangenis zouden ophouden te bestaan, werd al in 1975 door
EHRM verworpen
 Wet ‘DUPONT’ zorgde ervoor dat de interne rechtspositie va
gedetineerde personen eindelijk grondig bij wet is geregeld

- Krachtlijnen:
o Uitvoering van gevangenisstraf houdt enkel vrijheidsberoving in
o Aan de basiswet liggen versch beginselen ten grondslag:
 Legaliteitsbeginsel: gedetineerde personen hebben rechten, tenzij
de wet die beperkt
 Schadebeperkingsbeginsel: vermijding van bijkomende schade bij
vrijheidsberoving
 Normaliseringsbeginsel: gedetineerden moeten een leven kunnen
leiden dat overeentemt met het leven buiten die muren
 Responsabiliseringsbeginsel: verantwoordelijkheid opnemen voor
het eigen leven en dat van anderen
 Participatiebeginsel: inspraak hebben bij de uitvoering van de
gevangenisstraf

- Inhoud:
o Basiswet gevangeniswezen bevat:
 Algemene bepalingen
 Gevangenissen
 Detentieplannen
 Levensvoorwaarden in de gevangenis
 Orde , veiligheid en gebruik van dwang
 Tuchtregime
 Afhandeling van klachten en bezwaar tegen plaatsing en
overplaatsing

- Hulp- en dienstverlening aan gedetineerde personen:
o Gedtineerden hebben niet alleen rechten op basis van federale wetgeving
o Gemeenschappen zijn bevoegd voor hulpverlening aan gedtineerden

- Overbevolking van gevangenissen als systematisch probleem voor
gedetineerdenrechten:
o Pilootarrest EHRM en plannen zonder resultaat:
 EHRM heeft geoordeeld dat de problemen met de
gevangenisoverbevolking in België een structureel karakter hebben
en detentiecondities opleveren die strijdig zijn met art. 3 EVRM dat
een absoluut verbod instelt op foltering, onmenselijke of
vernederende behandelingen of bestraffingen
 EHRM heeft in een pilootarrest overbevolking in Belgische
gevangenissen als een systematisch probleem aangeduid en
aanbevolen om maatregelen te nemen om detentiecondities in

2

, overeentstemming te brengen met art. 3 EVRM en een effectief
rechtsmiddel te voorzien voor gedtineerden dat hun moet toelaten
inbreuken op hun detentierechten te doen ophouden of hun
detentiecondities te zien verbeteren
 Hoewel België in het kader van de opvolging van de pilootarrest
door het comité van ministers jaarlijks actieplannen maakt en
daarin beleid tracht uit te tekenen, lijkt deze beleidsactiviteit weinig
tot geen impact te hebben
 Het beleid waarbij de overbevolking in eerste plaats gezien wordt
als een probleem van te weinig plaats en veel minder als een
probleem va te veel gedtineerden is daaraan wellicht niet vreemd


 externe rechtspositie

- Van minister naar rechter:
o Van een materie voor de minister en uitvoeringswetgeving:
 Rechtspositie van gedtineerden mbt de duur, onderbrekingen,
invrijheidstellingen en einde van de detentie werd intieel vooraf
geregeld in uitvoerinswetgeving waarvan gedtineerden opnieuw
vooral het voorwerp was
o …naar een materie voor de rechter in de wet:
 Overtuiging groeide dat gedetineerden ook in het kader van hun
externe rechtspositie over afdwingbare rechten zouden moetenn
beschikken en dat beslissingen in dat verband beter door een
rechter dan door een minister van Justitie zouden wordne genomen
 Resulteerde uiteindelijk in de wetten mbt de externe rechtspositie
en mbt de oprichting van de uitvoeringsrechtbanken
 De Wet Externe Rechtspositie duidt aan welke
strafuitvoeringsmodaliteiten aan de veroordeele persoon kunnen
worden toegekend
 Wet gaat ervan uit dat de veroordeelde persoon recht heeft op de
strafuitvoeringsmodaliteit, wnr hij aan de vorowaarden daarvoor
voldoet

- Strafuitvoeringmodaliteiten die de minister kan toekennen:
o Wet Externe Rechtspositie heeft niet alle bevoegdheden inzake
strafuitvoerings-modaliteiten naar de strafuitvoeringsrechter- of rechtbank
overgeheveld
o Ministeer van Justitie is bevoegd om de oordelen over de volgende vijf
strafuivoerings-modaliteiten:
 Uitgaansvergunning:
- Laat veroordeelde toe om gevangenis te verlaten voor een
bepaalde duur die niet langer mag zijn dan zestien uur
- Kunnen worden toegekend om sociale, morele, juridische,
familiale, opleidings- of professionele belangen te beartigen
die aanwezigheid buiten de gevangenis vereisen of een
medisch onderzoek te ondergaan
- Wordt toegend op voorwaarde dat veroordeelde zich in
tijdsvoorwaarden bevindt en er geen tegenaawijzingen



3