Materieel recht van de Europese
Unie
Inhoud
Praktisch......................................................................................................5
Inleiding.......................................................................................................7
I. De interne markt: context.........................................................................7
§1. Geschiedenis.......................................................................................7
§2. Vrijhandel – concepten........................................................................8
Stap 0: geen (specifieke) handelsrelatie en WTO..................................8
Stap 1: Vrijhandelszone.........................................................................9
Stap 2: Douane-unie............................................................................10
Stap 3: interne markt...........................................................................12
Stap 4: Economische en monetaire Unie.............................................12
Stap 5: Verder?....................................................................................12
§3. Belang van de Europese interne markt.............................................13
1. Economisch......................................................................................13
2. Geopolitiek.......................................................................................15
3. Juridisch...........................................................................................15
4. Maatschappelijk...............................................................................15
II. Vrij verkeer van goederen......................................................................16
Hoofdstuk 1. Tarifaire belemmeringen....................................................16
Analyse van vrij verkeer a.d.h.v. van de drie stappen techniek...........17
Hoofdstuk 2. Non-tarifaire belemmeringen.............................................38
Artikel 34 VWEU...................................................................................39
Artikel 35 VWEU...................................................................................61
Hoofdstuk 3. Vrij verkeer van goederen & harmonisatie........................64
1. Productspecifieke harmonisatie.......................................................64
2. Transversale harmonisatie: Oneerlijke B2C handelspraktijken
(“UCPD”)..............................................................................................67
III. Vrij verkeer van diensten en vrijheid van vestiging..............................70
§1. Actualiteit..........................................................................................70
1
, §2. Concepten.........................................................................................70
§3. Toepassingsgebied van vrij verkeer van diensten en vrijheid van
vestiging.................................................................................................71
1. Personen..........................................................................................71
2. Onderdaan van een LS.....................................................................71
3. Geen ondergeschikt verband...........................................................72
4. Economische activiteit.....................................................................72
5. Gedraging van een Lidstaat.............................................................73
6. Grensoverschrijdend element..........................................................74
7. Carve-outs.......................................................................................80
§4. Dienstenrichtlijn................................................................................83
1. Context............................................................................................83
2. Carve-outs.......................................................................................84
3. Vrijheid van vestiging van dienstverrichters....................................88
4. Vrij verkeer van diensten.................................................................97
§5. Primair recht....................................................................................101
1. Bepalingen en toepassingsgebied.................................................101
2. Belemmeringen.............................................................................105
3. Rechtvaardiging.............................................................................108
§6. Beroepskwalificaties........................................................................121
Verdrag..............................................................................................122
Secundair recht..................................................................................128
Vrij verkeer van advocaten...................................................................139
Richtlijn 77/249/EEG (diensten).........................................................140
Richtlijn 98/5/EG (vestiging)..............................................................140
III. Vrij verkeer van werknemers..............................................................145
§1. Context............................................................................................145
§2. Rechtsbronnen................................................................................148
§3. Toepassingsgebied..........................................................................149
1. Werknemer....................................................................................149
2. Grensoverschrijdend element........................................................154
3. Carve-out voor overheidsdiensten.................................................155
4. Gedrag van een Lidstaat?..............................................................157
2
, §4. Verordening (EU) nr. 492/2011........................................................160
§5. Richtlijn 2014/54/EU........................................................................171
§6. Artikel 45 VWEU..............................................................................171
Belemmeringen – theorie (stap 2).....................................................174
Rechtvaardiging – theorie (stap 3)....................................................174
Belemmeringen & rechtvaardiging – rechtspraak.............................175
IV. Burgerschap van de EU.......................................................................180
§1. Context............................................................................................180
§2. Toepassingsgebied..........................................................................181
1. Unieburger.....................................................................................182
2. Grensoverschrijdend element........................................................185
3. Gedraging van een lidstaat............................................................187
Werknemers vs Burgerschap.............................................................188
§3. Burgerschapsrichtlijn.......................................................................188
1. Context & toepassingsgebied........................................................188
2. Personeel toepassingsgebied........................................................189
3. Grensoverschrijdend element........................................................190
§4. Burgerschapsrichtlijn – verblijfsrechten..........................................191
1. Onder de 3 maanden.....................................................................191
2. Tussen de 3 maanden en de 5 jaar................................................194
3. Duurzaam verblijfsrecht (>5 jaar).................................................196
4. Algemene beperkingen..................................................................198
§5. Sociale bijstand en EU Burgerschap................................................200
5.1. Expansionistische lezing van de begindagen met het voorbeeld
van studenten....................................................................................200
5.2. Opwaardering van de voorwaarden van de Burgerschapsrichtlijn
door het Hof.......................................................................................206
5.3. Hoe pak ik het nu aan?...............................................................210
5.4. Extreme gevallen........................................................................215
5.5. Wanneer is het Verdrag dan nog relevant?.................................216
V. Vrij verkeer van kapitaal en van betalingen.........................................226
§1. Context en geschiedenis.................................................................226
Vrij verkeer van kapitaal....................................................................226
3
, Vrij verkeer van betalingen................................................................230
§2. Toepassingsgebied..........................................................................234
§3. Restricties & rechtvaardiging..........................................................237
1. Directe discriminatie......................................................................237
2. Indirecte discriminatie en/of belemmering....................................240
§4. Verhouding met andere vrijheden...................................................245
1. Kapitaal & andere vrijheden..........................................................245
2. Kapitaal & vestiging.......................................................................247
3. Kapitaal & diensten........................................................................249
4
,Praktisch
Lesmethode
Colleges voor (bijna-) “volgroeide” juristen, dus:
• vertrekpunt = primaire bronnen
– rechtspraak (HvJ)
– Verdragsbepalingen
– harmonisatie
• doel I = u wegwijs maken
– fundamentele theoretische basis
– belangrijkste evoluties
– concrete & actuele toepassingen
• doel II = ruimte laten voor uw kritische blik
– zwart, wit of grijs → aan u de keuze
Materiaal
• slides (op Ultra)
• readers:
– Deel I: Wetgeving
– Deel II: Rechtspraak (excerpts)
– mee te nemen naar het examen (!)
• bijkomende documenten op Ultra:
– enkel indien nuttig én noodzakelijk
• naslagwerk: C. Barnard, The Substantive Law of the EU
• studentencursus
weblectures: geschenk én risico
innovatieve oplossingen (één week beschikbaar, enkel beschikbaar
bij minimum aantal studenten, tot aan de paasvakantie, etc.)
innovatievere studenten
daarom: vertrouwen: eenmaal op Ultra, altijd op Ultra. Maar: uitzondering:
bijkomende oefeningen.
5
,Evaluatie: semester & examen
Permanente evaluatie afgelopen jaren: beruchte 48-uurstaken
• doel 1: weerspiegeling van “het echte leven”
• doel 2: inoefenen van de leerstof (met inzet)
• doel 3: slaagcijfers ↑ + “korter” examen
globaal resultaat: positief
- nood aan vernieuwing
– na overleg met (voormalige) studenten en assistenten
– efficiënter, maar zelfde voordelen
dus:
• 2 → 1 casus
• geen verrassingseffect: 31/3 (18.00u) – 3/4 (12.00u)
• 5/20 → 3/20
wat blijft:
• feedback in kleine groep (3/4) + “hefboom”
• 2e oefenmoment (niet op punten, infra)
• [ongetwijfeld: mooie slaagcijfers ]
Examen
• 17/20 punten
– maar: zelfde duur
– meer ruimte voor theorie
• casussen + theorie
– alle thema’s
– essay / eigen inzicht / vergelijking / …
• modelexamen op Ultra
– momenteel zonder antwoorden
– college 5/5: Q&A + overlopen modelantwoord
– nadien: modelantwoord op Toledo
Contact:
Bij vragen, bemerkingen, problemen (over het vak), … één adres:
6
,Inleiding
Wat is ‘materieel recht’?
Het betreft heel veel, al het recht van de Europese Unie behalve het
institutionele en procedurele recht. B.v.d. IP-recht, BTW recht, … Wij gaan
ons focussen op de essentie m.a.w. de interne markt
Wat is een ‘interne markt’?
Het is een "ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer
van goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd en
die een regime omvat dat verzekert dat de mededinging niet wordt
verstoord" (Valks Juridisch Woordenboek)
I. De interne markt: context
§1. Geschiedenis
Wat voorafging… het idee van de interne markt hangt sterk samen met
het ontstaan van de Europese Unie zelf. Het begint allemaal na de WOII
waar Europa verwoest en verdeeld is (Oostblok en de West-Europa). Het
probleem is dat de context in West-Europa dezelfde was als na de WOI
(verschillende verdeelde lande met winnaars en verliezers) dus om weer
niet in een oorlog te vallen moeten we samen werken.
Er zijn 2 Fransmannen die daaraan hebben gewerkt: J. Monnet en R.
Schuman. Deze gaan het Schumanpact uitwerken die het onmogelijk moet
maken dat er nog oorlog uitbarst tussen de Europese landen.
Schumanverklaring 9 mei 1950 (= basis van het hedendaagse EU)
« La paix mondiale ne saurait être sauvegardée sans des efforts créateurs
à la mesure des dangers qui la menacent. […]
Dans ce but, le gouvernement français propose de porter immédiatement
l'action sur un point limité mais décisif:
Le gouvernement français propose de placer l'ensemble de la production
franco-allemande de charbon et d'acier sous une Haute Autorité
commune, dans une organisation ouverte à la participation des
autres pays d'Europe.
La mise en commun des productions de charbon et d'acier assurera
immédiatement l'établissement de bases communes de développement
économique, première étape de la Fédération européenne , et
changera le destin de ces régions longtemps vouées à la fabrication des
armes de guerre dont elles ont été les plus constantes victimes. […]
7
,La solidarité de production qui sera ainsi nouée manifestera que toute
guerre entre la France et l'Allemagne devient non seulement
impensable, mais matériellement impossible. […] »
Als de productie tussen verschillende landen () verspreid is kan één land
niet alleen een economie opbouwen die genoeg zou zijn om een oorlog te
voeren. Door kolen en staal te verbinden met elkaar en a fortiori
economieën verbinden en zo landen afhankelijk maken van elkaar, wordt
het onmogelijk om oorlog te maken tussen die landen.
Dat was het idee en het eerste resultaat is een Unie tussen Luxemburg,
België, Italië, Nederland, Frankrijk en Duitsland. Dit idee ligt aan de basis
van de interne markt en het vrij verkeer van mensen, goederen, diensten
en kapitaal, een ruimte zonder binnengrenzen waar de mededinging niet
wordt verstoord.
§2. Vrijhandel – concepten
De interne markt is een vorm van vrijhandel en is de enige vorm van
economische samenwerking in de wereld. Ze bevindt zich op een
spectrum van verschillende vormen van economische samenwerking,
gesorteerd o.b.v. de intensiteit van deze samenwerking.
vrijhand douane- interne
EMU …
elszone unie markt
Stap 0: geen (specifieke) handelsrelatie en WTO
Zonder akkoorden is in principe alles mogelijk. Er zouden b.v.d. quota’s
kunnen zijn (land A mag max 100 auto’s invoeren) of douane (op elk auto
die land A invoert moet 10% van de waarden afstaan). Zonder vrijhandel
kan elk land economische doen wat hij wil en vrij.
Deze situatie bestaat bijna niet meer in de wereld omdat er de World
Trade organization bestaat. De WTO is opgericht in 1995 en heeft een
set van verdragen (GATT, GATS, …) gemaakt die een minimum van
vrijhandel in de wereld wil voorzien. Elk land moet daarvoor wel toetreden
maar een groot deel heeft dit gedaan. Die heeft ook een eigen rechtbank,
8
, eigen geschillenbeslechting waar leden naartoe kunnen gaan als een lid
de regels niet navolgt.
De basisbeginsel is non-discriminatie die uitgewerkt wordt in twee
subbeginselen:
Ten eerste de most favoured nation (MFN) clausule: wanneer één lid van
de organisatie een voordeel aan een ander lid geeft moet het ook aan alle
andere gegeven worden. Niemand van de organisatie mag bevoordeeld
worden.
Ten tweede is het de national treatment requirement: eenmaal een
goed is binnengebracht in de nationale markt o.b.v. de regels mag er geen
onderscheid in behandeling zijn met eigen goederen. Er mag geen
onderscheid zijn in de nationale markt tussen nationale goederen en
goederen van een lid van de WTO.
! Maar er is een politieke impasse (De VS b.v.d. is lid hiervan). Het
probleem is dat grote spelers geen leden meer sturen naar de WTO.
Momenteel zijn er dus geen rechters meer en er is geen afdwinging meer
van deze regels. Het wordt dus ‘vrijwillig’ gevolgd.
Deze stap was de situatie waar er niks is voorzien en de middenstap waar
een land ten minsten lid is van de WTO. Maar landen kunnen verder gaan
en een akkoord sluiten.
Stap 1: Vrijhandelszone
De eerste stap in het samenbrengen van economieën is de
vrijhandelszone.
De definitie volgens de GATT: “verstaat men onder vrijhandelsgebied
een groep van twee of meer douanegebieden waarin de douanerechten
en andere beperkende regelingen op het gebied van de handel […]
worden afgeschaft ten aanzien van vrijwel de gehele handel tussen de
samenstellende gebieden in producten van oorsprong uit deze
gebieden.”
Het wordt niet meer getaxeerd tussen de twee landen en de wordt dan
gratis om te handelen tussen de twee gebieden.
Het kan wel leiden tot bureaucratische moeilijkheden: Stel land A zegt “elk
product dat binnenkomt moet 5c betalen” en land B zegt “elk product die
binnenkomt moet 15c betalen”. A en B sluiten een Vrijhandelsakkoord, het
wordt dus gratis om daar tussen te bewegen als lid van de vrijhandelszone
(tarief tussen A en B = 0 cent). Maar onderneming uit land C wil goederen
invoeren naar B. Hoe gaat het goedkoopste zijn voor C om B te
9
Unie
Inhoud
Praktisch......................................................................................................5
Inleiding.......................................................................................................7
I. De interne markt: context.........................................................................7
§1. Geschiedenis.......................................................................................7
§2. Vrijhandel – concepten........................................................................8
Stap 0: geen (specifieke) handelsrelatie en WTO..................................8
Stap 1: Vrijhandelszone.........................................................................9
Stap 2: Douane-unie............................................................................10
Stap 3: interne markt...........................................................................12
Stap 4: Economische en monetaire Unie.............................................12
Stap 5: Verder?....................................................................................12
§3. Belang van de Europese interne markt.............................................13
1. Economisch......................................................................................13
2. Geopolitiek.......................................................................................15
3. Juridisch...........................................................................................15
4. Maatschappelijk...............................................................................15
II. Vrij verkeer van goederen......................................................................16
Hoofdstuk 1. Tarifaire belemmeringen....................................................16
Analyse van vrij verkeer a.d.h.v. van de drie stappen techniek...........17
Hoofdstuk 2. Non-tarifaire belemmeringen.............................................38
Artikel 34 VWEU...................................................................................39
Artikel 35 VWEU...................................................................................61
Hoofdstuk 3. Vrij verkeer van goederen & harmonisatie........................64
1. Productspecifieke harmonisatie.......................................................64
2. Transversale harmonisatie: Oneerlijke B2C handelspraktijken
(“UCPD”)..............................................................................................67
III. Vrij verkeer van diensten en vrijheid van vestiging..............................70
§1. Actualiteit..........................................................................................70
1
, §2. Concepten.........................................................................................70
§3. Toepassingsgebied van vrij verkeer van diensten en vrijheid van
vestiging.................................................................................................71
1. Personen..........................................................................................71
2. Onderdaan van een LS.....................................................................71
3. Geen ondergeschikt verband...........................................................72
4. Economische activiteit.....................................................................72
5. Gedraging van een Lidstaat.............................................................73
6. Grensoverschrijdend element..........................................................74
7. Carve-outs.......................................................................................80
§4. Dienstenrichtlijn................................................................................83
1. Context............................................................................................83
2. Carve-outs.......................................................................................84
3. Vrijheid van vestiging van dienstverrichters....................................88
4. Vrij verkeer van diensten.................................................................97
§5. Primair recht....................................................................................101
1. Bepalingen en toepassingsgebied.................................................101
2. Belemmeringen.............................................................................105
3. Rechtvaardiging.............................................................................108
§6. Beroepskwalificaties........................................................................121
Verdrag..............................................................................................122
Secundair recht..................................................................................128
Vrij verkeer van advocaten...................................................................139
Richtlijn 77/249/EEG (diensten).........................................................140
Richtlijn 98/5/EG (vestiging)..............................................................140
III. Vrij verkeer van werknemers..............................................................145
§1. Context............................................................................................145
§2. Rechtsbronnen................................................................................148
§3. Toepassingsgebied..........................................................................149
1. Werknemer....................................................................................149
2. Grensoverschrijdend element........................................................154
3. Carve-out voor overheidsdiensten.................................................155
4. Gedrag van een Lidstaat?..............................................................157
2
, §4. Verordening (EU) nr. 492/2011........................................................160
§5. Richtlijn 2014/54/EU........................................................................171
§6. Artikel 45 VWEU..............................................................................171
Belemmeringen – theorie (stap 2).....................................................174
Rechtvaardiging – theorie (stap 3)....................................................174
Belemmeringen & rechtvaardiging – rechtspraak.............................175
IV. Burgerschap van de EU.......................................................................180
§1. Context............................................................................................180
§2. Toepassingsgebied..........................................................................181
1. Unieburger.....................................................................................182
2. Grensoverschrijdend element........................................................185
3. Gedraging van een lidstaat............................................................187
Werknemers vs Burgerschap.............................................................188
§3. Burgerschapsrichtlijn.......................................................................188
1. Context & toepassingsgebied........................................................188
2. Personeel toepassingsgebied........................................................189
3. Grensoverschrijdend element........................................................190
§4. Burgerschapsrichtlijn – verblijfsrechten..........................................191
1. Onder de 3 maanden.....................................................................191
2. Tussen de 3 maanden en de 5 jaar................................................194
3. Duurzaam verblijfsrecht (>5 jaar).................................................196
4. Algemene beperkingen..................................................................198
§5. Sociale bijstand en EU Burgerschap................................................200
5.1. Expansionistische lezing van de begindagen met het voorbeeld
van studenten....................................................................................200
5.2. Opwaardering van de voorwaarden van de Burgerschapsrichtlijn
door het Hof.......................................................................................206
5.3. Hoe pak ik het nu aan?...............................................................210
5.4. Extreme gevallen........................................................................215
5.5. Wanneer is het Verdrag dan nog relevant?.................................216
V. Vrij verkeer van kapitaal en van betalingen.........................................226
§1. Context en geschiedenis.................................................................226
Vrij verkeer van kapitaal....................................................................226
3
, Vrij verkeer van betalingen................................................................230
§2. Toepassingsgebied..........................................................................234
§3. Restricties & rechtvaardiging..........................................................237
1. Directe discriminatie......................................................................237
2. Indirecte discriminatie en/of belemmering....................................240
§4. Verhouding met andere vrijheden...................................................245
1. Kapitaal & andere vrijheden..........................................................245
2. Kapitaal & vestiging.......................................................................247
3. Kapitaal & diensten........................................................................249
4
,Praktisch
Lesmethode
Colleges voor (bijna-) “volgroeide” juristen, dus:
• vertrekpunt = primaire bronnen
– rechtspraak (HvJ)
– Verdragsbepalingen
– harmonisatie
• doel I = u wegwijs maken
– fundamentele theoretische basis
– belangrijkste evoluties
– concrete & actuele toepassingen
• doel II = ruimte laten voor uw kritische blik
– zwart, wit of grijs → aan u de keuze
Materiaal
• slides (op Ultra)
• readers:
– Deel I: Wetgeving
– Deel II: Rechtspraak (excerpts)
– mee te nemen naar het examen (!)
• bijkomende documenten op Ultra:
– enkel indien nuttig én noodzakelijk
• naslagwerk: C. Barnard, The Substantive Law of the EU
• studentencursus
weblectures: geschenk én risico
innovatieve oplossingen (één week beschikbaar, enkel beschikbaar
bij minimum aantal studenten, tot aan de paasvakantie, etc.)
innovatievere studenten
daarom: vertrouwen: eenmaal op Ultra, altijd op Ultra. Maar: uitzondering:
bijkomende oefeningen.
5
,Evaluatie: semester & examen
Permanente evaluatie afgelopen jaren: beruchte 48-uurstaken
• doel 1: weerspiegeling van “het echte leven”
• doel 2: inoefenen van de leerstof (met inzet)
• doel 3: slaagcijfers ↑ + “korter” examen
globaal resultaat: positief
- nood aan vernieuwing
– na overleg met (voormalige) studenten en assistenten
– efficiënter, maar zelfde voordelen
dus:
• 2 → 1 casus
• geen verrassingseffect: 31/3 (18.00u) – 3/4 (12.00u)
• 5/20 → 3/20
wat blijft:
• feedback in kleine groep (3/4) + “hefboom”
• 2e oefenmoment (niet op punten, infra)
• [ongetwijfeld: mooie slaagcijfers ]
Examen
• 17/20 punten
– maar: zelfde duur
– meer ruimte voor theorie
• casussen + theorie
– alle thema’s
– essay / eigen inzicht / vergelijking / …
• modelexamen op Ultra
– momenteel zonder antwoorden
– college 5/5: Q&A + overlopen modelantwoord
– nadien: modelantwoord op Toledo
Contact:
Bij vragen, bemerkingen, problemen (over het vak), … één adres:
6
,Inleiding
Wat is ‘materieel recht’?
Het betreft heel veel, al het recht van de Europese Unie behalve het
institutionele en procedurele recht. B.v.d. IP-recht, BTW recht, … Wij gaan
ons focussen op de essentie m.a.w. de interne markt
Wat is een ‘interne markt’?
Het is een "ruimte zonder binnengrenzen waarin het vrije verkeer
van goederen, personen, diensten en kapitaal is gewaarborgd en
die een regime omvat dat verzekert dat de mededinging niet wordt
verstoord" (Valks Juridisch Woordenboek)
I. De interne markt: context
§1. Geschiedenis
Wat voorafging… het idee van de interne markt hangt sterk samen met
het ontstaan van de Europese Unie zelf. Het begint allemaal na de WOII
waar Europa verwoest en verdeeld is (Oostblok en de West-Europa). Het
probleem is dat de context in West-Europa dezelfde was als na de WOI
(verschillende verdeelde lande met winnaars en verliezers) dus om weer
niet in een oorlog te vallen moeten we samen werken.
Er zijn 2 Fransmannen die daaraan hebben gewerkt: J. Monnet en R.
Schuman. Deze gaan het Schumanpact uitwerken die het onmogelijk moet
maken dat er nog oorlog uitbarst tussen de Europese landen.
Schumanverklaring 9 mei 1950 (= basis van het hedendaagse EU)
« La paix mondiale ne saurait être sauvegardée sans des efforts créateurs
à la mesure des dangers qui la menacent. […]
Dans ce but, le gouvernement français propose de porter immédiatement
l'action sur un point limité mais décisif:
Le gouvernement français propose de placer l'ensemble de la production
franco-allemande de charbon et d'acier sous une Haute Autorité
commune, dans une organisation ouverte à la participation des
autres pays d'Europe.
La mise en commun des productions de charbon et d'acier assurera
immédiatement l'établissement de bases communes de développement
économique, première étape de la Fédération européenne , et
changera le destin de ces régions longtemps vouées à la fabrication des
armes de guerre dont elles ont été les plus constantes victimes. […]
7
,La solidarité de production qui sera ainsi nouée manifestera que toute
guerre entre la France et l'Allemagne devient non seulement
impensable, mais matériellement impossible. […] »
Als de productie tussen verschillende landen () verspreid is kan één land
niet alleen een economie opbouwen die genoeg zou zijn om een oorlog te
voeren. Door kolen en staal te verbinden met elkaar en a fortiori
economieën verbinden en zo landen afhankelijk maken van elkaar, wordt
het onmogelijk om oorlog te maken tussen die landen.
Dat was het idee en het eerste resultaat is een Unie tussen Luxemburg,
België, Italië, Nederland, Frankrijk en Duitsland. Dit idee ligt aan de basis
van de interne markt en het vrij verkeer van mensen, goederen, diensten
en kapitaal, een ruimte zonder binnengrenzen waar de mededinging niet
wordt verstoord.
§2. Vrijhandel – concepten
De interne markt is een vorm van vrijhandel en is de enige vorm van
economische samenwerking in de wereld. Ze bevindt zich op een
spectrum van verschillende vormen van economische samenwerking,
gesorteerd o.b.v. de intensiteit van deze samenwerking.
vrijhand douane- interne
EMU …
elszone unie markt
Stap 0: geen (specifieke) handelsrelatie en WTO
Zonder akkoorden is in principe alles mogelijk. Er zouden b.v.d. quota’s
kunnen zijn (land A mag max 100 auto’s invoeren) of douane (op elk auto
die land A invoert moet 10% van de waarden afstaan). Zonder vrijhandel
kan elk land economische doen wat hij wil en vrij.
Deze situatie bestaat bijna niet meer in de wereld omdat er de World
Trade organization bestaat. De WTO is opgericht in 1995 en heeft een
set van verdragen (GATT, GATS, …) gemaakt die een minimum van
vrijhandel in de wereld wil voorzien. Elk land moet daarvoor wel toetreden
maar een groot deel heeft dit gedaan. Die heeft ook een eigen rechtbank,
8
, eigen geschillenbeslechting waar leden naartoe kunnen gaan als een lid
de regels niet navolgt.
De basisbeginsel is non-discriminatie die uitgewerkt wordt in twee
subbeginselen:
Ten eerste de most favoured nation (MFN) clausule: wanneer één lid van
de organisatie een voordeel aan een ander lid geeft moet het ook aan alle
andere gegeven worden. Niemand van de organisatie mag bevoordeeld
worden.
Ten tweede is het de national treatment requirement: eenmaal een
goed is binnengebracht in de nationale markt o.b.v. de regels mag er geen
onderscheid in behandeling zijn met eigen goederen. Er mag geen
onderscheid zijn in de nationale markt tussen nationale goederen en
goederen van een lid van de WTO.
! Maar er is een politieke impasse (De VS b.v.d. is lid hiervan). Het
probleem is dat grote spelers geen leden meer sturen naar de WTO.
Momenteel zijn er dus geen rechters meer en er is geen afdwinging meer
van deze regels. Het wordt dus ‘vrijwillig’ gevolgd.
Deze stap was de situatie waar er niks is voorzien en de middenstap waar
een land ten minsten lid is van de WTO. Maar landen kunnen verder gaan
en een akkoord sluiten.
Stap 1: Vrijhandelszone
De eerste stap in het samenbrengen van economieën is de
vrijhandelszone.
De definitie volgens de GATT: “verstaat men onder vrijhandelsgebied
een groep van twee of meer douanegebieden waarin de douanerechten
en andere beperkende regelingen op het gebied van de handel […]
worden afgeschaft ten aanzien van vrijwel de gehele handel tussen de
samenstellende gebieden in producten van oorsprong uit deze
gebieden.”
Het wordt niet meer getaxeerd tussen de twee landen en de wordt dan
gratis om te handelen tussen de twee gebieden.
Het kan wel leiden tot bureaucratische moeilijkheden: Stel land A zegt “elk
product dat binnenkomt moet 5c betalen” en land B zegt “elk product die
binnenkomt moet 15c betalen”. A en B sluiten een Vrijhandelsakkoord, het
wordt dus gratis om daar tussen te bewegen als lid van de vrijhandelszone
(tarief tussen A en B = 0 cent). Maar onderneming uit land C wil goederen
invoeren naar B. Hoe gaat het goedkoopste zijn voor C om B te
9
