Samenvatting - Psychopathologie

Eva Rogiest



PSYCHOPATHOLOGIE – KARIN TEMMERMAN

LES 1: 30/09/2022 – INTRODUCTIE DEEL 1


1. PSYCHIATRIE EN MAATSCHAPPIJ

Psychopathologie – Psychiatrie

Psychopathologie =

- De leer der geestesziekten (psychiatrische ziekteleer of nosologie zijn synoniem)
- Verzamelbegrip voor het geheel van psychische stoornissen < Engelstalige literatuur (van Deth, 2019)
- Zuiverste betekenis: studie/wetenschap van het geestelijk of psychisch lijden (van Deth, 2019)

Psychiatrie =

- de leer van de behandeling der geestesziekten

1.1 PSYCHIATRISCHE STOORNIS

- Opvattingen over ‘gek’ of ‘gestoord’ gedrag zijn sterk tijds- en cultuur gebonden.
- Om te spreken van een psychiatrische stoornis moet aan 3 voorwaarden voldaan zijn:
 1. Het betreft een abnormaal verschijnsel of gedrag dat afwijkt van een sociale norm of van wat
in de betreffende cultuur als normaal geldt.
 2. Dit abnormale verschijnsel wordt een teken van een stoornis als het bovendien ongemak of
lijden teweegbrengt bij de betrokkene en/of omgeving.
 3. Het gaat om een psychiatrische stoornis als het verschijnsel/gedrag ook bij andere personen is
vastgesteld en binnen het gangbare begrippenkader van de psychiatrie kan worden beschreven.

1.2 ZIEKTE: LICHAMELIJK (BIOLOGISCH), PSYCHOLOGISCH, SOCIOLOGISCH (!!!)

- In strikt medische zin: verwijst de term ziekte naar een lichamelijke afwijking, aandoening of stoornis
met een specifieke oorzaak, een duidelijk beloop, en zo mogelijk een aangepaste therapie
aantoonbaar is.
 Zelden het geval bij psychiatrische stoornissen
 Uitzondering: beperkte groep stoornissen waarvan een organische oorzaak gekend is (zie later)
 Dit betekent echter niet dat psychiatrische patiënten in de beleving of erkenning van hun ziek-zijn
anders (lees: minder ernstig) moeten worden beoordeeld dan in het geval van lichamelijke ziekte!

- Psychologische inhoud van ziekte:
o Beleving van ziek-zijn:
 De subjectieve ervaring van onwelzijn, lijden of beperking in het lichamelijk,
psychisch en/of sociaal functioneren

- Sociologische inhoud van ziekte
o De rol van ziek-zijn
 Behoefte aan erkenning als zieke/patiënt (aannemen van een maatschappelijk
bepaalde en erkende patiëntrol)
 Verwachting te zoeken naar genezing door raadpleging van een deskundige (de rol
van hulpvrager)
- Psychologisch en sociologisch: psychiatrische patiënt < patiens (Latijn): geduldig, verdragend, lijdend
(van Deth, 2015).

,1.3 WETENSCHAP EN PRAKTIJK

Het psychisch lijden is wel moeilijker objectief, wetenschappelijk te benaderen.

1. Het persoonlijke en onvermijdelijk subjectieve aanvoelen door de hulpverlener speelt een grote
rol
&
2. Deskundig onderzoek en behandeling van psychiatrische patiënten vereisen echter ook
wetenschappelijk onderbouwde kennis van psychiatrische stoornissen
- Combinatie van 1 en 2

Medisch model

A. Diagnose
o Kenmerken/symptomen
o Beschrijvend/descriptief (zie later: 2. Diagnose)
B. Verklaring
o Oorzaken/etiologie
C. Prognose
o Beloop/verloop (natuurlijk versus onder invloed van een behandeling
D. Therapie/behandeling: interventie op basis van A., B. en C.
o Doel: stoornis doen verdwijnen of minstens te verbeteren
E. Preventie: actieplan op basis van A., B., C. en D.
o Primair: voorkomen van stoornissen
o Secundair: zo snel en effectief mogelijk stoornissen behandelen om resttoestanden te voorkomen
o Tertiair: nadelige gevolgen van stoornissen beperken

Netwerk van voorzieningen

- Intramurale of klinische zorg
- Extramurale of ambulante zorg
- Semimurale zorg of tussenvoorzieningen

Doelgroepen, problematiek en beroepsgroepen

- Doelgroep
o Infantpsychiatrie
o Kinder- en jeugdpsychiatrie
o Volwassenpsychiatrie
o Psychogeriatrie
o Gerontopsychiatrie
- Problematiek
o Verslaafdenzorg
o Psychosenzorg
o Dubbeldiagnose (psychose en toxicomanie)
o Depressiekliniek
- Beroepsgroepen
o Interdisciplinair en multidisciplinair werken

,2. DIAGNOSE

Diagnosen zijn niks anders dan constructen die de klinische werkelijkheid beschrijvend benaderen. Ze vallen
met andere woorden nooit samen met die werkelijkheid. Psychische symptomen zijn altijd meervoudig
bepaald en de levensgeschiedenis, familiegeschiedenis en omgevingsfactoren van de patiënt spelen daar een
cruciale rol in!!!

Inleiding

- Als wetenschap kan de psychiatrie niet zonder een algemeen
aanvaarde indeling en omschrijving van psychiatrische
stoornissen.
- Dit vormt de basis van een beschrijvende diagnose: het
vaststellen en onderscheiden van stoornissen zonder een
uitspraak te doen over de oorzaak ervan.
- De betrouwbaarheid van de diagnostiek, dat wil zeggen de
werkwijze om een diagnose te bereiken, hangt af van de gehanteerde classificatie en de gebruikte
diagnostische methode.
o Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid = verschillende beoordelaars komen onafhankelijk van
elkaar tot dezelfde diagnose
o De vraag naar de bruikbaarheid van een classificatiesysteem verwijst naar de validiteit
 Beoordeelt men effectief wat men beweert te beoordelen? (van Deth, 2015)

2.1 CLASSIFICIATIE VAN STOORNISSEN

- Classificatie  Systematische ordening van verworven kennis
- Hier: classificeren van stoornissen
o Naamgeven en ordenen  nood aan een gemeenschappelijke taal
 Communicatie vergemakkelijken
 Erkende wetenschapstaal // wetenschappelijk onderzoek
o Middel (geen doel op zich!) om kennis te verwerven over vóórkomen, ontstaan,
ontwikkeling, beloop en behandeling van psychische stoornissen
o Systeem niet hanteren als een catalogus
o Gebaseerd op medisch model
- Stoornissen worden geordend als syndronen
o Syndroom = een cluster/groep of samenhangend geheel van symptomen in puur
beschrijvende vorm
o Symptoom = een uiting, signaal, kenmerk van een syndroom
 Hoofdsymptomen ((kernsymptomen, basissymptomen of kernsymptomen):
verwijzen met grote waarschijnlijkheid naar een specifieke stoornis
 Bijsymptomen (facultatieve symptomen): zijn bijkomstig, maken het beeld van de
stoornis volledig
 Vb Anorexia nervosa
 Hoofdsymptoom: allesoverheersende wens om mager te zijn
 Bijsymptoom: uitblijven van menstruatie
o Eenzelfde symptoom kan voorkomen bij verschillende syndromen (van Deth, 2015)

DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)

- DSM:
o < APA (American Psychiatric Association)

, o Sinds maart 2022: DSM-5-TR (DSM-5-Tekst Revision)
Ter info: er bestaat ook nog een ander classificatiesysteem
- ICD:
o < WHO (World Health Organisation)
o Sinds februari 2022: ICD-11 (International Classification of Diseases 11th Revision, The global
standard for diagnostic health information)

2.1.1 CLASSIFICATIE VAN STOORNISSEN: VERSCHILLENDE EDITIES DSM

- DSM-I (1952) en DSM-II (1968): grotendeels psychoanalytisch geïnspireerd, geen ordening op basis
van symptomen. Symptomen worden beschouwd als gevolgen van onderliggende conflicten die
optreden binnen een bepaalde psychische structuur.
- 1974 oprichting Task Force:
o Volledige herwerking DSM-II naar DSM-III (1980)
o Radicale keuze voor:
 een a-theoretisch model
 het gebruik van het 5 assenstelsel
- DSM-III-R(evised) (1987) (cf. DSM-III)
- DSM-IV (1994) en DSM-IV-T(ext)R(evised) (2000) (cf. DSM-III)
- DSM-5 (2013) en DSM-5-T(ext)Revision (2022)

2.1.2 CLASSIFICATIE VAN STOORNISSEN: DSM-III T.E.M. DSM-IV-TR: BEOORDELING OP 5 ASSEN

- As I: Klinische stoornissen. Andere aandoeningen en problemen die een reden voor zorg kunnen zijn.
o Gebaseerd op twee fundamentele principes:
 spaarzaamheid (zoveel mogelijk streven naar één diagnose waarin alle
verschijnselen zijn onder te brengen)
 rangorde (voorrang geven aan diagnose van hogere rangorde: hiërachie van
belangrijkheid)
- As II: Persoonlijkheidsstoornissen. Verstandelijke beperking.
- As III: Somatische aandoeningen.
- As IV: Psychosociale en omgevingsproblemen.
- As V: Algehele/globale beoordeling van het functioneren (GAF-score).

Comorbiditeit =

- Het samen voorkomen van meerdere stoornissen bij dezelfde patiënt (as I) en/of
- Bijzondere samenhang tussen een stoornis op as I en as II