SPECIFIEKE FARMACOLOGIE SAMENVATTING
Inhoud
AUTONOOM ZENUWSTELSEL ..................................................................................................3
Algemeen ............................................................................................................................3
Cholinerge transmissie ........................................................................................................5
Noradrenerge transmissie .................................................................................................. 12
CARDIOVASCULAIR SYSTEEM ................................................................................................ 21
Antihypertensiva ................................................................................................................ 21
antianginale geneesmiddelen............................................................................................. 23
geneesmiddelen tegen hartfalen ........................................................................................ 26
RAAS (renine-angiotensine-aldosteron systeem) ................................................................. 28
diuretica ............................................................................................................................ 30
Antiaritmica ....................................................................................................................... 34
Hypolipidemische geneesmiddelen/lipideverlagende geneesmiddelen ............................... 36
Antitrobotische middelen ................................................................................................... 42
CENTRAAL ZENUWSTELSEL ................................................................................................... 49
Sedatieve, hypnotische en anxiolytische geneesmiddelen (psychofarmaca) ........................ 49
Antidepressiva ................................................................................................................... 54
Antipsychotica................................................................................................................... 60
Centrale stimulatia ............................................................................................................ 62
Geneesmiddelen in geval van afhankelijkheid ..................................................................... 64
Behandeling van Parkinson ................................................................................................ 66
Anti-epileptica ................................................................................................................... 69
Geneesmiddelen tegen spasticiteit .................................................................................... 73
Geneesmiddelen tegen migraine ........................................................................................ 75
GASTRO-INTESTINAAL STELSEL ............................................................................................. 77
Behandeling van maag- en duodenumziekten ..................................................................... 77
Behandeling van aandoeningen van lever, galwegen en pancreas ........................................ 80
inflammtoire darmziekten (inflammatory bowel disease IBD) .............................................. 81
Spasmolytica..................................................................................................................... 83
Anti-emetica...................................................................................................................... 84
Laxerende geneesmiddelen................................................................................................ 87
Antidiarreemiddelen .......................................................................................................... 90
UROGENITAAL STELSEL ......................................................................................................... 91
Blaasdisfunctie .................................................................................................................. 91
1
, benigne prostaathypertrofie (BPH) ...................................................................................... 91
impotentie (erectiestoornissen) .......................................................................................... 92
RESPIRATOIR SYSTEEM .......................................................................................................... 92
Aandoeningen ................................................................................................................... 92
Geneesmiddelen tegen astma en COPD ............................................................................. 92
Geneesmiddelen tegen hoest en slijm ................................................................................ 95
Geneesmiddelen tegen rhinitis en sinusitis ......................................................................... 96
PIJN, KOORTS, ONTSTEKING .................................................................................................. 97
Cyclo-oxygenase (COX) inhibitoren .................................................................................... 97
narcotische analgetica/opioïde analgetica ........................................................................ 100
LOKALE ANESTHETICA ........................................................................................................ 102
IMMUNOSUPPRESSIVA ....................................................................................................... 103
ENDOCRIEN SYSTEEM......................................................................................................... 104
Antidiabetische middelen ................................................................................................ 104
Obesitas.......................................................................................................................... 110
Schildklier ....................................................................................................................... 112
Corticosteroïden.............................................................................................................. 114
Hypothalame-hypofysaire hormonen ............................................................................... 116
Geslachtshormonen ........................................................................................................ 117
AANDOENINGEN VAN BOTTEN EN GEWRICHTEN ................................................................ 127
Reumatoïde artritis (RA) ................................................................................................... 127
Gout/jicht ........................................................................................................................ 129
Osteoporose en ziekte van Paget ...................................................................................... 130
2
,AUTONOOM ZENUWSTELSEL
Algemeen
Functies
- Contractie en relaxatie van gladde spieren (bloedvaten, darmen, luchtwegen)
- Secretie van klieren (spijsverteringsenzymen, zweet, speeksel)
- Regulatie van hartslag en bloeddruk
- Energiehuishouding (glucosemetabolisme, vetverbranding)
Indeling
- Extrinsiek autonoom zenuwstelsel
o Sympathisch (“fight-or-flight”)
▪ Activeert het lichaam in stress- of noodsituaties
▪ Belangrijk voor vasculaire tonus en stressrespons
▪ Anatomie: ontspringt thoracolumbaal en heeft korte preganglionaire
vezels die schakelen in paravertebrale zijketens (truncus sympaticus) en
prevertebrale ganglia (vezels voor GI-stelsel).
Hebben lange postganglionaire vezels
▪ Typische effecten: tachycardie, verhoogde bloeddruk, bronchodilatatie,
mydriase (pupilverwijding), toename perifere weerstand (vasoconstrictie)
o Parasympathisch (“rest-and-digest”)
▪ Belangrijk voor motiliteit en secretie
▪ Stimuleert herstelprocessen
▪ Anatomie: craniale takken (incl. n. vagus) en sacrale takken, lange
preganglionaire vezels die schakelen dicht bij het doelorgaan, hebben
korte postganglionaire vezels
▪ Typische effecten: spijsvertering, stimuleert energieopslag, vertraagt de
hartslag
- Intrinsiek autonoom zenuwstelsel
o Enterisch
▪ Intrinsiek netwerk
van zenuwplexussen
in het maag-
darmkanaal
▪ Regelt
onafhankelijke
functies zoals
darmmotiliteit en
secretie
Neurotransmitters
- Acetylcholine (ACh)
o voor parasympatische
transmissie en
preganglionaire
sympathische neuronen
o werkt via verschillende muscarine- en nicotine receptoren
o Kliersecretie wordt beïnvloed door ACh via muscarinereceptoren
- Noradrenaline (NA)
3
, o belangrijk in sympathisch zenuwstelsel (postganglionair)
o Werkt via α- en β-receptoren
o Bloedvaten ontvangen enkel OS-innervatie: tonus wordt bepaald via α-
receptoren
- Dopamine
o in sommige sympathische paden
- Stikstofmonoxide (NO)
o rol bij vasodilatatie
presynaptische regulatie van neurotransmittervrijstelling
- wederzijdse inhibitie tussen PS en OS
o wanneer OS actief is → PS wordt geremd (en omgekeerd)
o via heterotrope interacties (=invloed op vrijstelling van andere neurotransmitters)
(beïnvloeden van eigen neurotransmittervrijstelling=homotrope interacties; bv
NA remt eigen vrijstelling via α2-receptor, ACh remt eigen vrijstelling via
specifieke muscarine receptor)
▪ NA uit OS-vezels → remt afgifte van ACh door PS-vezels
• NA bindt aan presynaptische cholinerge vezels → inhibeert zo
ACh-afgifte
▪ ACh uit PS-vezels → remt afgifte van NA door OS-vezels
• ACh bindt aan presynaptische adrenerge vezels → inhibeert zo
NA-afgifte
o Altijd 1 systeem dat domineert afhankelijk van de fysiologische situatie en noden
van het lichaam
Neurochemische transmissie
=proces waarbij zenuwcellen signalen doorgeven via neurotransmitters in verschillende stappen
4
Inhoud
AUTONOOM ZENUWSTELSEL ..................................................................................................3
Algemeen ............................................................................................................................3
Cholinerge transmissie ........................................................................................................5
Noradrenerge transmissie .................................................................................................. 12
CARDIOVASCULAIR SYSTEEM ................................................................................................ 21
Antihypertensiva ................................................................................................................ 21
antianginale geneesmiddelen............................................................................................. 23
geneesmiddelen tegen hartfalen ........................................................................................ 26
RAAS (renine-angiotensine-aldosteron systeem) ................................................................. 28
diuretica ............................................................................................................................ 30
Antiaritmica ....................................................................................................................... 34
Hypolipidemische geneesmiddelen/lipideverlagende geneesmiddelen ............................... 36
Antitrobotische middelen ................................................................................................... 42
CENTRAAL ZENUWSTELSEL ................................................................................................... 49
Sedatieve, hypnotische en anxiolytische geneesmiddelen (psychofarmaca) ........................ 49
Antidepressiva ................................................................................................................... 54
Antipsychotica................................................................................................................... 60
Centrale stimulatia ............................................................................................................ 62
Geneesmiddelen in geval van afhankelijkheid ..................................................................... 64
Behandeling van Parkinson ................................................................................................ 66
Anti-epileptica ................................................................................................................... 69
Geneesmiddelen tegen spasticiteit .................................................................................... 73
Geneesmiddelen tegen migraine ........................................................................................ 75
GASTRO-INTESTINAAL STELSEL ............................................................................................. 77
Behandeling van maag- en duodenumziekten ..................................................................... 77
Behandeling van aandoeningen van lever, galwegen en pancreas ........................................ 80
inflammtoire darmziekten (inflammatory bowel disease IBD) .............................................. 81
Spasmolytica..................................................................................................................... 83
Anti-emetica...................................................................................................................... 84
Laxerende geneesmiddelen................................................................................................ 87
Antidiarreemiddelen .......................................................................................................... 90
UROGENITAAL STELSEL ......................................................................................................... 91
Blaasdisfunctie .................................................................................................................. 91
1
, benigne prostaathypertrofie (BPH) ...................................................................................... 91
impotentie (erectiestoornissen) .......................................................................................... 92
RESPIRATOIR SYSTEEM .......................................................................................................... 92
Aandoeningen ................................................................................................................... 92
Geneesmiddelen tegen astma en COPD ............................................................................. 92
Geneesmiddelen tegen hoest en slijm ................................................................................ 95
Geneesmiddelen tegen rhinitis en sinusitis ......................................................................... 96
PIJN, KOORTS, ONTSTEKING .................................................................................................. 97
Cyclo-oxygenase (COX) inhibitoren .................................................................................... 97
narcotische analgetica/opioïde analgetica ........................................................................ 100
LOKALE ANESTHETICA ........................................................................................................ 102
IMMUNOSUPPRESSIVA ....................................................................................................... 103
ENDOCRIEN SYSTEEM......................................................................................................... 104
Antidiabetische middelen ................................................................................................ 104
Obesitas.......................................................................................................................... 110
Schildklier ....................................................................................................................... 112
Corticosteroïden.............................................................................................................. 114
Hypothalame-hypofysaire hormonen ............................................................................... 116
Geslachtshormonen ........................................................................................................ 117
AANDOENINGEN VAN BOTTEN EN GEWRICHTEN ................................................................ 127
Reumatoïde artritis (RA) ................................................................................................... 127
Gout/jicht ........................................................................................................................ 129
Osteoporose en ziekte van Paget ...................................................................................... 130
2
,AUTONOOM ZENUWSTELSEL
Algemeen
Functies
- Contractie en relaxatie van gladde spieren (bloedvaten, darmen, luchtwegen)
- Secretie van klieren (spijsverteringsenzymen, zweet, speeksel)
- Regulatie van hartslag en bloeddruk
- Energiehuishouding (glucosemetabolisme, vetverbranding)
Indeling
- Extrinsiek autonoom zenuwstelsel
o Sympathisch (“fight-or-flight”)
▪ Activeert het lichaam in stress- of noodsituaties
▪ Belangrijk voor vasculaire tonus en stressrespons
▪ Anatomie: ontspringt thoracolumbaal en heeft korte preganglionaire
vezels die schakelen in paravertebrale zijketens (truncus sympaticus) en
prevertebrale ganglia (vezels voor GI-stelsel).
Hebben lange postganglionaire vezels
▪ Typische effecten: tachycardie, verhoogde bloeddruk, bronchodilatatie,
mydriase (pupilverwijding), toename perifere weerstand (vasoconstrictie)
o Parasympathisch (“rest-and-digest”)
▪ Belangrijk voor motiliteit en secretie
▪ Stimuleert herstelprocessen
▪ Anatomie: craniale takken (incl. n. vagus) en sacrale takken, lange
preganglionaire vezels die schakelen dicht bij het doelorgaan, hebben
korte postganglionaire vezels
▪ Typische effecten: spijsvertering, stimuleert energieopslag, vertraagt de
hartslag
- Intrinsiek autonoom zenuwstelsel
o Enterisch
▪ Intrinsiek netwerk
van zenuwplexussen
in het maag-
darmkanaal
▪ Regelt
onafhankelijke
functies zoals
darmmotiliteit en
secretie
Neurotransmitters
- Acetylcholine (ACh)
o voor parasympatische
transmissie en
preganglionaire
sympathische neuronen
o werkt via verschillende muscarine- en nicotine receptoren
o Kliersecretie wordt beïnvloed door ACh via muscarinereceptoren
- Noradrenaline (NA)
3
, o belangrijk in sympathisch zenuwstelsel (postganglionair)
o Werkt via α- en β-receptoren
o Bloedvaten ontvangen enkel OS-innervatie: tonus wordt bepaald via α-
receptoren
- Dopamine
o in sommige sympathische paden
- Stikstofmonoxide (NO)
o rol bij vasodilatatie
presynaptische regulatie van neurotransmittervrijstelling
- wederzijdse inhibitie tussen PS en OS
o wanneer OS actief is → PS wordt geremd (en omgekeerd)
o via heterotrope interacties (=invloed op vrijstelling van andere neurotransmitters)
(beïnvloeden van eigen neurotransmittervrijstelling=homotrope interacties; bv
NA remt eigen vrijstelling via α2-receptor, ACh remt eigen vrijstelling via
specifieke muscarine receptor)
▪ NA uit OS-vezels → remt afgifte van ACh door PS-vezels
• NA bindt aan presynaptische cholinerge vezels → inhibeert zo
ACh-afgifte
▪ ACh uit PS-vezels → remt afgifte van NA door OS-vezels
• ACh bindt aan presynaptische adrenerge vezels → inhibeert zo
NA-afgifte
o Altijd 1 systeem dat domineert afhankelijk van de fysiologische situatie en noden
van het lichaam
Neurochemische transmissie
=proces waarbij zenuwcellen signalen doorgeven via neurotransmitters in verschillende stappen
4
